1 of 45

สิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อม

วิชาวิทยาศาสตร์

ชีววิทยา

2 of 45

1. นักเรียนสามารถอธิบายโครงสร้างและลักษณะของสิ่งมีชีวิตที่มีการปรับตัวให้ � เหมาะสมกับการดำรงชีวิตได้

2. นักเรียนสามารถอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตกับสิ่งมีชีวิต � และความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตกับสิ่งไม่มีชีวิตได้

3. นักเรียนสามารถเขียนโซ่อาหารและสายใยอาหารพร้อมระบุบทบาทหน้าที่ของ� สิ่งมีชีวิตที่เป็นผู้ผลิตและผู้บริโภคในโซ่อาหารและสายใยอาหารได้

4. นักเรียนมีจิตสำนึกและรู้คุณค่าของสิ่งแวดล้อมที่มีผลต่อการดำรงชีวิตของ� สิ่งมีชีวิต โดยมีส่วนร่วมในการดูแลรักษาสิ่งแวดล้อม

​

จุดประสงค์การเรียนรู้

หน่วยการเรียนรู้

สิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อม

3 of 45

แผนผังมโนทัศน์

หน่วยการเรียนรู้

สิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อม

​

บท สิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศ

เรื่อง โครงสร้างของระบบนิเวศ

เรื่อง ประเภทของระบบนิเวศ

เรื่อง องค์ประกอบของระบบนิเวศ

​

บท ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ

เรื่อง การถ่ายทอดพลังงาน

เรื่อง ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตกับสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ

เรื่อง ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อม

​

​

บท การปรับตัวของสิ่งมีชีวิต

เรื่อง การปรับตัวของพืช

เรื่อง การปรับตัวของสัตว์

​

บท ทรัพยากรธรรมชาติ

เรื่อง ทรัพยากรธรรมชาติที่ใช้แล้วไม่หมด

เรื่อง ทรัพยากรธรรมชาติที่สามารถ� สร้างขึ้นใหม่ทดแทนได้

เรื่อง ทรัพยากรธรรมชาติที่ใช้แล้วหมดไป

​

4 of 45

แผนผังมโนทัศน์ (ต่อ)

หน่วยการเรียนรู้

สิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อม

​

บท การเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อม

เรื่อง การเปลี่ยนแปลงที่เกิดจากการกระทำของมนุษย์

เรื่อง การเปลี่ยนแปลงที่เกิดจากภัยธรรมชาติ

​

​

บท มลพิษที่ส่งผลต่อสิ่งแวดล้อม

เรื่อง มลพิษทางน้ํำ

เรื่อง มลพิษทางอากาศ

เรื่อง มลพิษขยะมูลฝอย

5 of 45

หน่วยการเรียนรู้

สิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อม

สิ่งแวดล้อม�และระบบนิเวศ

6 of 45

โครงสร้างของระบบนิเวศ

​

ระบบนิเวศ

การอาศัยอยู่ร่วมกันและการมีความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิตในสิ่งแวดล้อม

ซึ่งก่อให้เกิดการถ่ายทอดพลังงาน การหมุนเวียนธาตุอาหาร และการรักษาสมดุล

ของระบบนิเวศ

โครงสร้างและองค์ประกอบของระบบนิเวศ

แหล่งที่อยู่ (habitat) คือ บริเวณที่สิ่งมีชีวิตใช้เป็นแหล่งหาอาหาร หลบภัย ผสมพันธุ์และเลี้ยงตัวอ่อน

สิ่งมีชีวิต (organism) มีลักษณะที่สำคัญ คือ ต้องการอาหาร มีการเจริญเติบโต ขับถ่ายและสืบพันธุ์ได้

ประชากร (population) คือ กลุ่มของสิ่งมีชีวิตชนิดเดียวกันในแหล่งที่อยู่เดียวกันที่อาศัยในช่วงเวลาเดียวกัน

กลุ่มสิ่งมีชีวิต (community) ประกอบด้วยประชากรของสิ่งมีชีวิต 2 ชนิดขึ้นไปมาอาศัยอยู่ร่วมกันใน

แหล่งที่อยู่เดียวกัน

สิ่งแวดล้อม (environment) หมายถึง สิ่งต่าง ๆ ที่อยู่ตามธรรมชาติ ซึ่งประกอบด้วยสิ่งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิต

7 of 45

โครงสร้างของระบบนิเวศ

โครงสร้างและองค์ประกอบของระบบนิเวศ

สิ่งมีชีวิต (organism)

ประชากร (population)

กลุ่มสิ่งมีชีวิต (community)

8 of 45

ประเภทของระบบนิเวศ

ระบบนิเวศบนบก (terrestrial ecosystems)

เป็นระบบนิเวศที่ปรากฏอยู่บนพื้นดินซึ่งมีความแตกต่างกันตามชนิดของพืช เช่น ระบบนิเวศป่าไม้ ระบบนิเวศทุ่งหญ้า ระบบนิเวศทะเลทราย �ซึ่งขึ้นกับปัจจัยสำคัญ 2 ประการคือ อุณหภูมิและปริมาณน้ํำฝน

ระบบนิเวศในน้ํำ (aquatic ecosystems)

เป็นระบบนิเวศที่เป็นแหล่งน้ํำ เช่น ระบบนิเวศน้ํำจืด �ระบบนิเวศน้ํำเค็ม ระบบนิเวศน้ํำกร่อย

9 of 45

ประเภทของระบบนิเวศ

ระบบนิเวศที่เกิดตามธรรมชาติ

เช่น ระบบนิเวศป่าไม้ ระบบนิเวศหนองน้ํำ ระบบนิเวศทะเลทราย

ระบบนิเวศที่เกิดจากการกระทำของมนุษย์

เช่น ระบบนิเวศตู้ปลา ระบบนิเวศสวนสัตว์ �ระบบนิเวศสวนสาธารณะ

10 of 45

องค์ประกอบของระบบนิเวศ

องค์ประกอบที่ไม่มีชีวิตหรือองค์ประกอบทางกายภาพ (abiotic component)

สารอนินทรีย์

(inorganic compound)

สารอินทรีย์

(organic compound)

สภาพภูมิอากาศ

(climate)

เช่น คาร์บอน ออกซิเจน คาร์บอนไดออกไซด์ และน้ํำ

เช่น โปรตีน คาร์โบไฮเดรต ไขมัน และฮิวมัส

เช่น อุณหภูมิ แสง

และความชื้น

11 of 45

องค์ประกอบของระบบนิเวศ

ผู้ผลิต

(producer)

ผู้บริโภค

(consumer)

ผู้ย่อยสลายสารอินทรีย์

(decomposer)

สิ่งมีชีวิตที่สามารถสร้างอาหารได้ ผ่านกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง เช่น พืช สาหร่าย และแบคทีเรียบางชนิด

สิ่งมีชีวิตที่ไม่สามารถสร้างอาหารเองได้ ต้องบริโภคสิ่งมีชีวิตอื่นเป็นอาหาร

สิ่งมีชีวิตที่ย่อยสลายสารอินทรีย์จากซากสิ่งมีชีวิตเป็นสารอนินทรีย์ เช่น เห็ด รา และแบคทีเรีย

องค์ประกอบทางชีวภาพหรือองค์ประกอบที่มีชีวิต (biotic component)

12 of 45

องค์ประกอบของระบบนิเวศ

ผู้บริโภค

(consumer)

องค์ประกอบทางชีวภาพหรือองค์ประกอบที่มีชีวิต (biotic component)

ผู้บริโภคพืช (herbivore)

เช่น ช้าง วัว กระต่าย

ผู้บริโภคสัตว์ (carnivore)

เช่น เสือ สิงโต เหยี่ยว

ผู้บริโภคพืชและสัตว์ (omnivore)

เช่น คน ไก่

ผู้บริโภคซาก (scavenger)

เช่น ไส้เดือน กิ้งกือ นกแร้ง

13 of 45

หน่วยการเรียนรู้

สิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อม

ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิต�ในระบบนิเวศ

14 of 45

การถ่ายทอดพลังงาน

ในระบบนิเวศมีการถ่ายทอดพลังงานจากสิ่งมีชีวิตหนึ่งไปยังสิ่งมีชีวิตอีกชนิดหนึ่ง โดยเริ่มจากผู้ผลิตและถ่ายทอดไปยังผู้บริโภคเมื่อผู้บริโภคกินเข้าไป

ผู้ผลิต

(producer)

ผู้บริโภคลำดับที่ 1

(primary consumer)

ผู้บริโภคลำดับที่ 2

(secondary consumer)

ผู้บริโภคลำดับที่ 3

(tertiary consumer)

หรือผู้บริโภคลำดับสุดท้าย

โซ่อาหาร (food chain) เป็นความสัมพันธ์ในลักษณะของการกินต่อกันเป็นทอด ๆ โดยการเขียนโซ่อาหารจะเขียนให้หัวลูกศรชี้ไปทางผู้ที่ได้รับพลังงานนั้น

พลังงานจะลดลงเรื่อย ๆ ตามลำดับการกิน

15 of 45

การถ่ายทอดพลังงาน

สายใยอาหาร (food web)

เป็นความสัมพันธ์ระหว่างโซ่อาหาร

หลาย ๆ โซ่ มีการถ่ายทอดพลังงาน

ที่ซับซ้อน

สายใยอาหารนี้

ประกอบด้วยกี่โซ่อาหาร

16 of 45

ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตกับสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ

+ , +

ภาวะการได้ประโยชน์ร่วมกัน (protocooperation) �เป็นการอยู่ร่วมกันของสิ่งมีชีวิต 2 ชนิด ซึ่งได้ประโยชน์ทั้ง 2 ฝ่าย และสามารถแยกกันดำรงชีวิตได้

เช่น ดอกไม้กับแมลง ควายกับนกเอี้ยง

และมดดำกับเพลี้ย

17 of 45

ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตกับสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ

+ , +

ภาวะพึ่งพา (mutualism)

เป็นการอยู่ร่วมกันของสิ่งมีชีวิต 2 ชนิด

ซึ่งได้ประโยชน์ทั้ง 2 ฝ่าย แต่ไม่สามารถแยกกันดำรงชีวิตได้

เช่น แบคทีเรียไรโซเบียมกับปมรากพืชตระกูลถั่ว

ไลเคน (ราและสาหร่าย) และปลวกกับโพรโทซัว

18 of 45

ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตกับสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ

+ , 0

ภาวะอิงอาศัยหรือภาวะเกื้อกูล (commensalism)

เป็นการอยู่ร่วมกันของสิ่งมีชีวิต 2 ชนิด

โดยฝ่ายหนึ่งได้ประโยชน์ ส่วนอีกฝ่ายไม่ได้และไม่เสียประโยชน์

เช่น เพรียงหินกับวาฬ

19 of 45

+ , -

ภาวะปรสิต (parasitism)

เป็นการอยู่ร่วมกันของสิ่งมีชีวิต 2 ชนิด โดยสิ่งมีชีวิตหนึ่งอาศัยอยู่กับอีกสิ่งมีชีวิตหนึ่ง โดยฝ่ายที่ได้ประโยชน์ เรียกว่า ปรสิต (parasite) และฝ่ายที่เสียประโยชน์ เรียกว่า ผู้ถูกอาศัย (host)

ภาวะล่าเหยื่อ (predation) �เป็นการอยู่ร่วมกันของสิ่งมีชีวิต 2 ชนิด โดยฝ่ายหนึ่งได้ประโยชน์ เรียกว่า �ผู้ล่า (predator) ส่วนอีกฝ่ายเสียประโยชน์ เรียกว่า เหยื่อ (prey)

+ , -

ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตกับสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ

20 of 45

- , -

ภาวะแข่งขัน (competition)

เป็นความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตที่เสียประโยชน์ด้วยกันทั้งคู่

เนื่องจากมีความต้องการปัจจัยชนิดเดียวกัน และปัจจัยนั้นมีจำกัด

จึงเกิดการแข่งขันเพื่อแย่งปัจจัยนั้น

ภาวะเป็นกลาง (neutralism)

เป็นความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตที่ต่างฝ่ายต่างไม่ได้และไม่เสียประโยชน์

0 , 0

ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตกับสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ

21 of 45

ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อม

แสงสว่าง

เป็นปัจจัยสำคัญในการเจริญเติบโตของพืช และยังเป็นปัจจัยกำหนดพฤติกรรมของสัตว์บางชนิด

อุณหภูมิ

สิ่งมีชีวิตจะมีการปรับตัวด้านพฤติกรรมและรูปร่างให้เหมาะสมกับอุณหภูมิในแหล่งที่อยู่

น้ํำและความชื้น

เป็นแหล่งที่อยู่ และสิ่งมีชีวิต

ใช้อุปโภคและบริโภค

ดินและธาตุอาหาร

เป็นที่อยู่และแหล่งอาหาร

ของสิ่งมีชีวิตบางชนิด

22 of 45

หน่วยการเรียนรู้

สิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อม

การปรับตัวของสิ่งมีชีวิต

23 of 45

การปรับตัวของพืช

การปรับตัวของสิ่งมีชีวิต คือ การปรับเปลี่ยนลักษณะบางอย่างของสิ่งมีชีวิต

ให้เหมาะสมกับสิ่งแวดล้อม โดยมีการเปลี่ยนแปลงรูปร่าง ลักษณะ และพฤติกรรม

มีช่องอากาศขนาดเล็กหรือโพรงอากาศจำนวนมากอยู่ภายในก้านใบ�ช่วยให้สามารถลอยอยู่บนผิวน้ํำได้

บัว

เปลี่ยนใบเป็นกระเปาะดักจับแมลง เนื่องจากอาศัยอยู่ในบริเวณ�ที่ขาดธาตุอาหารประเภทไนโตรเจน

ต้นหม้อข้าว�หม้อแกงลิง

24 of 45

การปรับตัวของพืช

ต้นโกงกาง

เปลี่ยนใบเป็นหนามเพื่อลดการคายน้ํำ และลำต้นมีลักษณะอวบน้ํำเพื่อกักเก็บน้ํำ เนื่องจากอาศัยในทะเลทรายซึ่งมีความแห้งแล้ง

ต้นกระบองเพชร

มีรากคำจุนที่แตกแขนงมาจาก�บริเวณลำต้นช่วยพยุงลำต้น �เนื่องจากอาศัยอยู่บริเวณที่เป็นดินเลน และรากสามารถแลกเปลี่ยนแก๊สได้

25 of 45

การปรับตัวของสัตว์

อูฐ

มีขนและชั้นไขมันที่หนา เพื่อกักเก็บความอบอุ่น เนื่องจากอาศัยอยู่บริเวณ�ที่มีความหนาวเย็น และมีขนสีขาว�เพื่อพรางตัวจากผู้ล่าและเหยื่อ

หมีขั้วโลก

มีขนตายาวและหนาเพื่อป้องกันฝุ่นทรายในทะเลทราย ขายาวเพื่อให้ลำตัวอยู่ห่างจากพื้นทรายร้อน มีหนอกเก็บไขมันเพื่อเป็นแหล่งอาหารสำรอง

26 of 45

หน่วยการเรียนรู้

สิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อม

ทรัพยากรธรรมชาติ

27 of 45

ทรัพยากรธรรมชาติที่ใช้ไม่หมด

ทรัพยากรที่มีอยู่มากเกินความต้องการใช้อย่างไรก็ไม่มีวันหมดสิ้น �เพราะธรรมชาติมีการสร้างทดแทนออกมาในปริมาณมากและภายในเวลารวดเร็ว

ทรัพยากรดิน

เป็นทรัพยากรที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ เกิดจากการสลายตัว �ผุพังของหินและการทับถมของซากพืชและสัตว์

ประโยชน์ของทรัพยากรดิน

เป็นแหล่งเกษตรกรรม เนื่องจากมีอินทรียวัตถุและธาตุอาหารที่จำเป็นต่อการเจริญเติบโตของพืช

1.

เป็นแหล่งที่อยู่ของมนุษย์และสัตว์บางชนิด

2.

เป็นแหล่งกักเก็บน้ํำ ซึ่งพืชสามารถนำไปใช้�ในการเจริญเติบโตได้

3.

28 of 45

ทรัพยากรธรรมชาติที่ใช้ไม่หมด

ทรัพยากรดิน

แนวทางอนุรักษ์ทรัพยากรดิน

ปลูกพืชคลุมดิน

1.

ปลูกพืชหมุนเวียน

2.

ลดการใช้ยาฆ่าแมลงและยาปราบศัตรูพืช

3.

ลดการทิ้งขยะมูลฝอยและสารเคมีลงสู่พื้นดิน

4.

29 of 45

ทรัพยากรธรรมชาติที่ใช้ไม่หมด

ทรัพยากรน้ํำ

เป็นทรัพยากรที่ไม่มีวันหมดไปจากโลก �เพราะมีวัฏจักรของน้ํำหมุนเวียนอยู่ตลอด

ประโยชน์ของทรัพยากรน้ํำ

ใช้ในการอุปโภค บริโภค

1.

ใช้ในการเกษตรกรรม เพาะปลูก เลี้ยงสัตว์

2.

ใช้เป็นเส้นทางคมนาคม

3.

เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์น้ํำ

4.

30 of 45

ทรัพยากรธรรมชาติที่ใช้ไม่หมด

ทรัพยากรน้ํำ

แนวทางอนุรักษ์ทรัพยากรน้ํำ

รักษาแหล่งน้ํำให้สะอาด ไม่ทิ้งขยะลงสู่แหล่งน้ํำ

1.

รณรงค์การใช้น้ํำอย่างประหยัด

2.

รักษาป่าไม้ซึ่งเป็นแหล่งต้นน้ํำ

3.

หลีกเลี่ยงการใช้สารเคมี

4.

31 of 45

ทรัพยากรธรรมชาติที่สามารถสร้างขึ้นใหม่ทดแทนได้

ทรัพยากรธรรมชาติที่นำมาใช้แล้ว ธรรมชาติสามารถสร้างทดแทนได้

แต่ต้องใช้เวลานาน ดังนั้นจึงต้องมีการดูแลรักษาและจัดการให้ถูกวิธี

ทรัพยากรป่าไม้

เป็นทรัพยากรที่เป็นแหล่งของความหลากหลายของสิ่งมีชีวิต �และเป็นแหล่งทรัพยากรสำคัญสำหรับมนุษย์

ประโยชน์ของทรัพยากรป่าไม้

เป็นแหล่งกำเนิดต้นน้ํำลำธาร

1.

เป็นแหล่งที่อยู่ของพืชและสัตว์

2.

ช่วยให้เกิดการหมุนเวียนสารในระบบนิเวศทำให้เกิดความสมดุล

3.

ช่วยบรรเทาความรุนแรงของลมพายุ และป้องกันอุทกภัย

4.

32 of 45

ทรัพยากรป่าไม้

แนวทางอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้

ช่วยกันดูแลรักษาพื้นที่ป่า

1.

ไม่บุกรุกพื้นที่ป่าเพื่อทำไร่เลื่อนลอย

2.

ปลูกป่าทดแทนเพื่อฟื้นฟูพื้นที่ป่าที่ถูกทำลาย

3.

ลดการใช้ยาฆ่าแมลงและยาปราบศัตรูพืช เพราะสารเคมีตกค้างในดิน

4.

ทรัพยากรธรรมชาติที่สามารถสร้างขึ้นใหม่ทดแทนได้

33 of 45

ทรัพยากรสัตว์ป่า

เป็นทรัพยากรที่มีความสำคัญต่อมนุษย์ �โดยสัตว์ป่าทุกชนิดจะช่วยรักษาสมดุลของธรรมชาติ

ประโยชน์ของทรัพยากรสัตว์ป่า

ช่วยรักษาสมดุลในธรรมชาติ

1.

ช่วยให้สภาพป่าสมบูรณ์

2.

เป็นแหล่งศึกษาและเรียนรู้ วิจัยทางด้านวิทยาศาสตร์

3.

ทรัพยากรธรรมชาติที่สามารถสร้างขึ้นใหม่ทดแทนได้

ช่วยให้มีการหมุนเวียนสารและถ่ายทอดพลังงาน�ในโซ่อาหารและสายใยอาหาร

4.

34 of 45

ทรัพยากรสัตว์ป่า

แนวทางอนุรักษ์ทรัพยากรสัตว์ป่า

ลดการล่าสัตว์ป่าเพื่อนำมาเป็นอาหารหรือเพื่อค้าขาย

1.

ไม่ทำลายป่าไม้ที่เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่านานาชนิด

2.

กำหนดเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า เขตห้ามล่าสัตว์

3.

เพิ่มปริมาณสัตว์ป่าให้มากขึ้น เช่น การเพาะเลี้ยงสัตว์ป่าในพื้นที่ธรรมชาติ

4.

ทรัพยากรธรรมชาติที่สามารถสร้างขึ้นใหม่ทดแทนได้

35 of 45

ทรัพยากรธรรมชาติที่ใช้แล้วหมดไป

ทรัพยากรธรรมชาติที่มีอยู่อย่างจำกัด เมื่อนำมาใช้แล้วไม่สามารถสร้างทดแทนได้�หรือต้องใช้เวลานานหลายหมื่นหรือหลายแสนปีกว่าจะสร้างใหม่ได้

ทรัพยากรแร่

เป็นทรัพยากรที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ�มีบทบาทในด้านอุตสาหกรรมและพลังงาน สามารถจำแนกได้เป็น 3 ประเภท

แร่โลหะ

แร่ที่ต้องผ่านการถลุงก่อนนำ�มาใช้ประโยชน์ เช่น ดีบุก เหล็ก แมงกานีส ทองแดง ทองคำ

แร่อโลหะ

แร่พลังงาน

แร่ที่สามารถนำมาใช้ได้�โดยไม่ต้องผ่านการถลุง �เช่น เกลือ ไอโอดีน กำมะถัน

เป็นแร่เชื้อเพลิงที่มีความสำคัญ ซึ่งประกอบด้วยอินทรียสาร ซึ่งเกิดมาจากซากสิ่งมีชีวิต �เช่น ถ่านหิน น้ํำมันดิบ แก๊สธรรมชาติ

36 of 45

ทรัพยากรธรรมชาติที่ใช้แล้วหมดไป

ทรัพยากรแร่

ประโยชน์ของทรัพยากรแร่

ใช้เป็นเชื้อเพลิงของพาหนะ

1.

ใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตสินค้า

2.

แนวทางอนุรักษ์ทรัพยากรแร่

ใช้แร่อย่างมีประสิทธิภาพให้เกิดการสิ้นเปลืองน้อยที่สุด

1.

ใช้สิ่งอื่นทดแทน เช่น อะลูมิเนียมแทนเหล็ก

2.

การนำแร่ที่ใช้ประโยชน์ได้กลับมาใช้อีกครั้ง�ผ่านการแปรรูปหรือเข้ากระบวนการผลิตใหม่

3.

37 of 45

หน่วยการเรียนรู้

สิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อม

การเปลี่ยนแปลง�ของสิ่งแวดล้อม

38 of 45

การเปลี่ยนแปลงที่เกิดจากการกระทำของมนุษย์

มนุษย์เป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อม�เนื่องจากมีการใช้ทรัพยากรจำนวนมากเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ทำให้พืช สัตว์และแร่ธาตุมีการเสียสมดุล

การบุกรุกพื้นที่ป่า

บุกรุกพื้นที่ป่าเพื่อสร้างสิ่งก่อสร้าง ส่งผลให้เกิด�การสูญเสียทรัพยากรธรรมชาติรวมถึงการดำรงชีวิตของสัตว์ป่า

การปล่อยควันพิษจากโรงงานอุตสาหกรรม

ส่งผลให้เกิดมลพิษทางอากาศ

ทำให้เกิดภาวะเรือนกระจกและภาวะโลกร้อน

การตัดไม้ทำลายป่า

ส่งผลให้เกิดการชะล้างหน้าดิน เกิดน้ํำไหลบ่าจนดินถล่ม �น้ํำท่วมฉับพลัน และเกิดภาวะขาดแคลนน้ํำในฤดูแล้ง

39 of 45

การเปลี่ยนแปลงที่เกิดจากภัยธรรมชาติ

เป็นผลกระทบที่เกิดเองตามธรรมชาติ นอกจากส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมแล้ว�ยังส่งผลต่อชีวิตและทรัพย์สินของมนุษย์ด้วย

การเกิดภูเขาไฟระเบิด

เป็นมหันตภัยธรรมชาติที่ก่อให้เกิดความเสียหายอย่างมหาศาล เนื่องจากลาวามีความร้อนสูง ทำให้สิ่งมีชีวิตตาย และฝุ่นควัน�ที่เป็นมลพิษทางอากาศ

การเกิดแผ่นดินไหว

เกิดจากการสั่นสะเทือนของแผ่นเปลือกโลกมาชนกัน �แล้วเกิดการปลดปล่อยพลังงานออกมา

อุทกภัย (น้ํำท่วม)

อาจเกิดจากมีฝนตกหนัก�หรือไม่สามารถระบายน้ํำออกจากพื้นที่ได้

สึนามิ

เกิดจากแผ่นดินไหวหรือภูเขาไฟใต้น้ํำระเบิด�จนกลายเป็นคลื่นกระจายตัว

40 of 45

หน่วยการเรียนรู้

สิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อม

มลพิษที่ส่งผล�ต่อสิ่งแวดล้อม

41 of 45

มลพิษทางน้ำ

สาเหตุที่ก่อให้เกิดมลพิษทางน้ํำ

แหล่งชุมชน ปล่อยน้ํำเสียสู่แม่น้ํำ

1.

โรงงานอุตสาหกรรม

2.

แหล่งเกษตรกรรม ใช้สารเคมีแล้ว�ถูกน้ํำหรือฝนชะล้างลงสู่แหล่งน้ํำ

3.

น้ํำที่เสื่อมคุณภาพหรือน้ํำที่มีสมบัติเปลี่ยนไปจากธรรมชาติ �เนื่องจากมีสารพิษปนเปื้อนจนทำให้น้ํำเน่าเสีย

แนวทางป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษทางน้ํำ

ควบคุมมลพิษทางน้ํำ โดยกำหนดมาตรฐาน�ในการทิ้งน้ํำจากโรงงาน

1.

ไม่ทิ้งของเสียลงสู่แหล่งน้ํำและทางระบายน้ํำ�สาธารณะ

2.

ลดปริมาณการใช้น้ํำ และปริมาณขยะในบ้านเรือน

3.

ลดหรือหลีกเลี่ยงการใช้สารเคมี ปุ๋ย �สารกำจัดศัตรูพืชในการทำเกษตร

4.

42 of 45

มลพิษทางอากาศ

สาเหตุที่ก่อให้เกิดมลพิษทางอากาศ

เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ เช่น �ฝุ่นละอองจากลมพายุ ภูเขาไฟระเบิด �แผ่นดินไหว

1.

เกิดจากการกระทำของมนุษย์ เช่น �ฝุ่นควันจากท่อไอเสียรถยนต์�หรือโรงงาน

2.

ภาวะที่อากาศมีสารเจือปน เช่น ฝุ่นละออง �แก๊ส หมอก ควัน กัมมันตภาพรังสี

แนวทางป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษทางอากาศ

ใช้เครื่องยนต์และเชื้อเพลิงสะอาด

1.

ตรวจสอบการปล่อยมลพิษต่าง ๆ �จากภาคอุตสาหกรรม

2.

ลดการเผาขยะหรือวัสดุเหลือใช้

3.

ลดการใช้อุปกรณ์และเครื่องมือที่มีสาร�ที่ทำให้เกิดภาวะเรือนกระจก

4.

43 of 45

มลพิษทางขยะมูลฝอย

สาเหตุที่ก่อให้เกิดมลพิษขยะมูลฝอย

การทิ้งขยะลงในดิน

1.

ขยะจากกระบวนการผลิตทาง�อุตสาหกรรมที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว

2.

ขยะอุตสาหกรรมที่นำเข้า�มาจากต่างประเทศ

3.

เศษสิ่งของเหลือใช้หรือสิ่งปฏิกูลต่าง ๆ �ที่เกิดจากการผลิต การบริโภค การขับถ่าย และการดำรงชีวิต

ผลกระทบจากมลพิษขยะมูลฝอย

อากาศเสีย จากการเผาขยะกลางแจ้ง

1.

น้ํำเสีย เกิดจากการชะล้างลงสู่ใต้ดินและแหล่งน้ํำ

2.

แหล่งพาหะนำโรค

3.

ก่อให้เกิดความรำคาญและกลิ่นเหม็น

4.

44 of 45

มลพิษทางขยะมูลฝอย

แนวทางการป้องกันและการแก้ไขปัญหามลพิษขยะมูลฝอย

กำจัดขยะมูลฝอยอย่างถูกหลักการ เช่น เผาในเตาเผาขยะ หรือฝังกลบอย่างถูกวิธี

การนำของเสียกลับมาใช้ประโยชน์ และ

การออกแบบผลิตภัณฑ์เพื่อยืดอายุการใช้งาน

การแยกขยะ เพื่อลด�การกำจัดอย่างผิดวิธี

สำหรับขยะที่ย่อยสลายได้ตามธรรมชาติ �เช่น เศษอาหาร

สำหรับขยะทั่วไปย่อยสลายตามธรรมชาติได้ยาก และนำไปรีไซเคิลไม่ได้ เช่น ซองขนม กล่องโฟม

สำหรับขยะที่สามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้ เช่น �ขวดแก้ว กระดาษ โลหะ

สำหรับขยะอันตราย �เช่น หลอดไฟ �แบตเตอรี่ ถ่านไฟฉาย

45 of 45

จบหน่วยการเรียนรู้

สิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อม

อย่าลืมทำแบบฝึกหัดทบทวนกันนะ