શ્રી નાણોટા પ્રાથમિક શાળા

WWW.EDUCATIONGUJARATI.COM

ધોરણ : 7

વિષય : સામાજિક વિજ્ઞાન

વિષયાંગ : મુઘલ સામ્રાજ્ય ભાગ - ૨

જહાંગીર ( ઈ.સ. 1605 - ઈ.સ. 1627 )

• અકબરે સ્થાપેલા મહાન સામ્રાજ્યને સાચવવાનો વારસો જહાંગીરને મળ્યો .

​

• તેણે અકબરની નીતિઓને ચાલુ રાખી હિંદુઓ સાથે સારા સંબંધો સ્થાપિત કર્યા .

જહાંગીર ( ઈ.સ. 1605 - ઈ.સ. 1627 )

• તેણે અસમ અને દક્ષિણ ભારતના ગોલકોન્ડા સુધી વિજય મેળવ્યા હતા .
• તેની પત્ની નૂરજહાં ચતુર અને પ્રતિભાશાળી હતી .
• તેણે અનેક કલાઓને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું .

જહાંગીર ( ઈ.સ. 1605 - ઈ.સ. 1627 )

• જહાંગીરના સમયમાં ચિત્રકલાનો ખૂબ જ વિકાસ થયો હતો .
• તે પોતે પણ મહાન ચિત્રકાર હતો .
• ( ઈ.સ. 1627 માં ) જહાંગીરનું અવસાન થતાં તેનો પુત્ર શાહજહાં ગાદી પર આવ્યો

• શાહજહાં ( ઈ.સ. 1627 – ઈ.સ. 1658 ) :

• શાહજહાંનું હુલામણું નામ ખુર્રમ હતું .

​

• તેણે દક્ષિણ ભારતનો વિજય કર્યો તે તેના પિતા જેટલો જ શક્તિશાળી અને કલા – સ્થાપત્યનો ચાહક હતો .

• તેની પત્ની મુમતાજમહલનાં અવસાન પછી તેની યાદમાં વિશ્વપ્રસિદ્ધ તાજમહાલનું નિર્માણ કર્યું હતું .

​

• તાજમહાલ દુનિયાની અજાયબી ગણાય છે .

• શાહજહાં ( ઈ.સ. 1627 – ઈ.સ. 1658 ) :

ઔરંગઝેબ ( ઈ.સ. 1658 – ઈ.સ. 1707 )

• શાહજહાંની નાદુરસ્ત તબિયતનો લાભ લઈ તેના પુત્રો વચ્ચે સામ્રાજ્ય પર આધિપત્ય જમાવવા ભયંકર આંતરવિગ્રહ શરૂ થયો .
• શાહજહાંના મોટા પુત્ર દારાશિકોહ અને ઔરંગઝેબ વચ્ચે મુખ્ય સંઘર્ષ થયો .

ઔરંગઝેબ ( ઈ.સ. 1658 – ઈ.સ. 1707 )

• ઔરંગઝેબે પોતાના ત્રણેય ભાઈઓને એક પછી એક હરાવી , તેમની હત્યા કરીને અને જેલમાં ધકેલી દઈને ( દારાની હત્યા અને મુરાદને જેલની સજા ) ગાદી પચાવી પાડી.
• અન્ય એક ભાઈ સુજાને હરાવી દેશનિકાલ કર્યો .

ઔરંગઝેબ ( ઈ.સ. 1658 – ઈ.સ. 1707 )

• ઔરંગઝેબે પચાસેક વર્ષ સુધી રાજ્ય કર્યું .
• તેના રાજ્યમાં ઉત્તરે કરમીરથી લઈને દક્ષિણે જિંજી અને પૂર્વના ચગાંવથી લઈ પશ્ચિમના હિંદુકુશ પર્વતમાળાના વિસ્તારો સમાવિષ્ટ હતા .

ઔરંગઝેબ ( ઈ.સ. 1658 – ઈ.સ. 1707 )

• ઔરંગઝેબ સુન્ની મુસ્લિમ હતો અને અત્યંત સાદું જીવન જીવતો હતો .
• તેણે અકબરની ધાર્મિકનીતિનો ત્યાગ કરી ધાર્મિક અસહિષ્ણુતા દાખવી હતી .

ઔરંગઝેબ ( ઈ.સ. 1658 – ઈ.સ. 1707 )

• તે સંગીતકલાનો , મૂર્તિપૂજાનો અને ધાર્મિક ઉત્સવોનો વિરોધી હતો .
• તેના સમયમાં ઘણાબધા વિદ્રોહો થયા .

ઔરંગઝેબ ( ઈ.સ. 1658 – ઈ.સ. 1707 )

• તે એક શક્તિશાળી બાદશાહ હતો .
• જેણે લાંબા સમય સુધી ભારતના મોટા ભાગ શાસન કર્યું .
• ઈ.સ. 1707 માં તેનું મૃત્યુ થયું .
• તેના મૃત્યુ બાદ નિર્બળ શાસકો ગાદી પર આવતાં મુઘલ સામ્રાજ્યના પતનનો આરંભ થયો .

રાણા સંગ્રામસિંહ :

• બાબરના સમકાલીન મેવાડના રાણા સંગ્રામસિંહ રાણા સાંગા તરીકે પણ પ્રખ્યાત છે .

​

• તેઓ વીર અને સાહસિક હતા . અનેક યુદ્ધમાં વિજયી બન્યા હતા .

રાણા સંગ્રામસિંહ :

• જોકે બાબર સામેના ખાનવાના યુદ્ધમાં તેમની હાર થઈ અને તેમનું સામ્રાજ્ય નહિવત્ થઈ ગયું .

• મુઘલ સામ્રાજ્યમાં અકબરની સામે મેદાને પડનાર મહારાણા પ્રતાપ મેવાડના પ્રતાપી રાજવી હતા .
• અકબરે મેવાડ પર આક્રમણ કરતાં બંને વચ્ચે હલ્દીઘાટીનું યુદ્ધ થયું .
• અકબર વિજયી થયા ,

મહારાણા પ્રતાપ

મહારાણા પ્રતાપ

• પરંતુ રાણા પ્રતાપે ઉદેપુરની આસપાસના વિસ્તારોમાં પોતાની સત્તા સ્થાપી , સંઘર્ષ ચાલુ જ રહ્યો .
• બંને વચ્ચે સમજૂતીના અનેક પ્રયત્નો થયા , પરંતુ રાણા ચિત્તોડ છોડવા તૈયાર ન હતા .
• તેમણે છાપામાર યુદ્ધ ચાલુ રાખ્યું .

મહારાણા પ્રતાપ

• ઈ.સ. 1576 ના હલ્દીઘાટીના પરાજય બાદ રાણા પ્રતાપ ગોગુંડામાં રાજધાની લઈ ગયા અને જીવનના અંત સુધી યુદ્ધ કરતા રહ્યા .
• બાદમાં ડુંગરપુરના ચાવંડમાં પોતાની રાજધાની સ્થાપી .
• 51 વર્ષની વયે તેમનું અવસાન થયું .

• દુર્ગાદાસ રાઠોડ મારવાડના શાસક જશવંતસિંહના મંત્રી અશકરણ રાઠોડના પુત્ર હતા .
• તેમની તુલના રાણા પ્રતાપ સાથે કરવામાં આવે છે .
• ઔરંગઝેબના સમયમાં તેમણે તેનું આધિપત્ય સ્વીકાર્યું નહોતું .

વીર દુર્ગાદાસ રાઠોડ

છત્રપતિ શિવાજી

• ભારતના મહાનતમ રાજાઓમાં સ્થાન પામનાર છત્રપતિ શિવાજી મરાઠા સામ્રાજ્યના સ્થાપક હતા .
• ઈ.સ. 1627 માં તેમનો જન્મ શિવનેરી ( મહારાષ્ટ્ર ) માં થયો હતો .
• માતા જીજાબાઈ અને પિતા શાહજીના સંતાન શિવાજીના જીવન પર તેમના સમર્થ ગુરુ સમર્થ રામદાસ અને દાદા કોંડદેવનો વ્યાપક પ્રભાવ હતો .

છત્રપતિ શિવાજી

• તેમણે નાની જાગીરમાંથી મહાન મરાઠા રાજ્યનો વિસ્તાર કરવા 40 થી પણ વધારે કિલ્લા જીત્યા હતા .

​

• મુઘલ બાદશાહ ઔરંગઝેબ અને બીજાપુર સાથે તેમણે લાંબો સમય સંઘર્ષ કરી વિજય પ્રાપ્ત કર્યા હતા .

છત્રપતિ શિવાજી

• ઈ.સ. 1665 માં મુઘલ સમ્રાટ સાથે તેમની હાર થતાં તેમની સાથે સંધિ કરી હતી .
• ઔરંગઝેબે તેમને જેલમાં પણપૂર્યા હતા , પરંતુ ચાલાકીથી છટકી જઈ ફરી વખત તેમણે મોરચો માંડી વિજયો કર્યા .

છત્રપતિ શિવાજી

• ઈ.સ. 1674 માં રાજગઢમાં તેમનો રાજ્યાભિષેક થયો હતો અને તે હિન્દુ સમ્રાટ તરીકે ખ્યાતિ પામ્યા .
• તેઓ મહાન વિજેતા હોવા ઉપરાંત કુશળ વહીવટકર્તા અને સંગઠનકર્તા હતા .
• તેમના મંત્રીમંડળને અષ્ટપ્રધાનમંડળ કહેવામાં આવતું .
• ઈ.સ. 1680માં તેમનું અવસાન થયું.

Thank You

Any questions

www.Educationgujarati.com