KARBONHİDRATLARIN YAPISI

• C (Karbon), H (Hidrojen) ve O (Oksijen) elementlerinden oluşur.
• Genel formülleri ( CH₂O ) _n’dir.

• Bitkiler tarafından fotosentezle elde edilirler.
• Yapı birimleri (monomerleri) monosakkaritlerdir.
• Çoğu şeker yapısındadır. Bunlara şekerler de (sakkaritler) denir. Karbonhidratlar denildiğinde tüm şekerli ve nişastalı besinler akla gelmelidir.
• Canlıda enerji vermek amacıyla hücrede birinci sırada kullanılır.
• Bir kısmı hücre zarı, hücre çeperi, nükleik asitler (DNA ve RNA), ve ATP’nin yapısına katılarak üçüncü sırada yapı maddesi olarak kullanılır.
• Her insanın çalışma özelliğine göre günlük enerji tüketimi farklıdır. Enerji ihtiyacından fazla alınan karbonhidratlar yağa dönüşerek depolanır ve insanı şişmanlatır.

KARBONHİDRATLARIN GÖREVLERİ

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Metabolizma; Bir hücrede gerçekleşen her türlü canlılık olaylarıdır. Canlılık olayları yapım ve yıkım olaylarının tümüdür.

Dehidrasyon sentezi

Küçük moleküllerin birleşerek bir büyük molekül oluştururken su açığa çıkması olayına dehidrasyon sentezi denir.

 a  + b    →     C + su                                                               

ATP ve enzim kullanılır.

Hidroliz

Hücrede suyun katılımı ile büyük moleküllerin parçalanması olayına hidroliz denir.

 C+ su  →    a + b

            -Enzim kullanılır.

            -Monomerler osmotik basıncı arttırır.Monomerler mutlaka polimerlere çevrilerek hücrede depolanırlar. Polimerler depolanınca osmotik denge kurulmuş olur.

Genel Metabolizma (Canlılık) Olayları

UYARI:

Bütün metabolizma olaylarında enzimler kullanılır.

-Hidroliz hariç tüm metabolizma olaylarında enerji (ATP) Kullanılır.

-Fotosentez, solunum, dehidrasyon sentezi olayları hücre içinde gerçekleşirken, hidroliz olayları hücre dışında da gerçekleşebilir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

1. Monosakkaritler (Basit Şekerler)
1. Karbonhidratların en basitidir.
2. Kullanılmaya hazır enerji kaynaklarıdır.
3. Genel formülleri (C_nH_2nO_n )dir. Karbon sayıları (n) 3 – 8 arasındadır.
4. Çoğu basit şeker tatlıdır ve suda eriyebilir.

�Monosakkaritler karbon sayılarına göre şöyle isimlendirilirler:�      3 karbonlu şekerler: Triozlar (Ör: Gliseraldehit)

      4 karbonlu şekerler: Tetrozlar (Ör: Eritroz)

      5 karbonlu şekerler:  Pentozlar (Ör: RNA ve DNA )

      6 karbonlu şekerler: Heksozlar (Ör: Glikoz, Früktoz, Galaktoz)

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Pentozlar ( 5 Karbonlu Şeker)

• 5 karbonlu şekerlerdir.
• Enerji verici olarak kullanılmazlar
• Kapalı formülleri C₅H₁₀O₅’  dir. En önemlileri şunlardır:
1. Riboz (ATP ve RNA'da bulunur.)
2. Deoksiriboz (DNA'da bulunur.)
3. Ribulaz fosfat (Fotosentezin karanlık reaksiyonlarında yer alır.)

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Heksozlar ( 6 Karbonlu Şekerler)

Kapalı formülleri C₆H₁₂O₆ ‘dır. En önemlileri şunlardır:

1. Glikoz (C₆H₁₂O₆)

• Glikoz, fotosentez ve kemosentezde inorganik maddelerden (CO₂ ve H₂O) üretilir. Solunumla monomerlerine (CO₂ ve H₂O)’ya parçalanır.
• Hayvanlar glikoz üretmez.
• Solunumun ana yakıt molekülüdür.
• Kanda ölçülebilir düzeyde bulunan tek şekerdir.
• Glikoza üzüm şekeri, bal şekeri veya kan şekeri denir.
• İnsan kanında %0,8 -1,2 arasında glikoz bulunur. Bu oranın aşağıya inmesi veya yukarıya çıkması hastalığa neden olur.
• Proteinlerle birleşerek glikoproteinleri, yağlarla birleşerek glikolipiti oluşturarak hücre zarının yapısına katılır.

2.  Fruktoz (C₆H₁₂O₆)

• Meyve şekeri de denir.
• Şekerlerin en tatlısıdır.

​

3. Galaktoz (C₆H₁₂O₆)

• Galaktoz, memeli hayvanların sütünde bulunan laktozun yapısına girer.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Heksozlar ( 6 Karbonlu Şekerler)

Kapalı formülleri C₆H₁₂O₆ ‘dır. En önemlileri şunlardır:

1. Glikoz (C₆H₁₂O₆)

• Glikoz, fotosentez ve kemosentezde inorganik maddelerden (CO₂ ve H₂O) üretilir. Solunumla monomerlerine (CO₂ ve H₂O)’ya parçalanır.
• Hayvanlar glikoz üretmez.
• Solunumun ana yakıt molekülüdür.
• Kanda ölçülebilir düzeyde bulunan tek şekerdir.
• Glikoza üzüm şekeri, bal şekeri veya kan şekeri denir.
• İnsan kanında %0,8 -1,2 arasında glikoz bulunur. Bu oranın aşağıya inmesi veya yukarıya çıkması hastalığa neden olur.
• Proteinlerle birleşerek glikoproteinleri, yağlarla birleşerek glikolipiti oluşturarak hücre zarının yapısına katılır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Heksozlar ( 6 Karbonlu Şekerler)

Kapalı formülleri C₆H₁₂O₆ ‘dır. En önemlileri şunlardır:

2.  Fruktoz (C₆H₁₂O₆)

• Meyve şekeri de denir.
• Şekerlerin en tatlısıdır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Disakkaritler (İki Şekerliler)

• İki monosakkaritin bir molekül su çıkararak (dehidrasyon sentezi) glikozit bağıyla birleşmeleri sonucu oluşurlar. ( CH_2n-1O_n-1 ) n= 9 – 100 arasındadır.
• Disakkaritler sindirime doğrudan giremezler ve hücre zarından geçemezler. Bunun için hidrolizle tekrar monomerlerine (Glikoz, Sakkaroz, Galaktoz) parçalanmaları gerekir.

En tanınmışları;

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Glikoz   + Glikoz    Maltoz   +  Su   (Bitkilerde)

(Arpa Şekeri)

Dehidrasyon sentezi

Küçük moleküllerin birleşerek bir büyük molekül oluştururken su açığa çıkması olayına dehidrasyon sentezi denir.

 a  + b    →     C + su                                                               

ATP ve enzim kullanılır.

Dehidrasyon

Hidroliz

Hidroliz

Hücrede suyun katılımı ile büyük moleküllerin parçalanması olayına hidroliz denir.

 C+ su  →    a + b

            -Enzim kullanılır.

            -Monomerler osmotik basıncı arttırır. Monomerler mutlaka polimerlere çevrilerek hücrede depolanırlar. Polimerler depolanınca osmotik denge kurulmuş olur.

Maltoz   + Su  Glikoz   + Glikoz

(Arpa Şekeri)

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Glikoz   + Früktoz    Sakkaroz   +  Su   (Bitkilerde)

(Çay Şekeri)

Dehidrasyon sentezi

Küçük moleküllerin birleşerek bir büyük molekül oluştururken su açığa çıkması olayına dehidrasyon sentezi denir.

 a  + b    →     C + su                                                               

ATP ve enzim kullanılır.

Dehidrasyon

Hidroliz

Hidroliz

Hücrede suyun katılımı ile büyük moleküllerin parçalanması olayına hidroliz denir.

 C+ su  →    a + b

            -Enzim kullanılır.

            -Monomerler osmotik basıncı arttırır. Monomerler mutlaka polimerlere çevrilerek hücrede depolanırlar. Polimerler depolanınca osmotik denge kurulmuş olur.

Sakkaroz    + Su  Glikoz   + Früktoz

(Çay Şekeri)

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Glikoz   + Galaktoz Laktoz   +  Su   (Hayvanlarda)

(Süt Şekeri)

Dehidrasyon sentezi

Küçük moleküllerin birleşerek bir büyük molekül oluştururken su açığa çıkması olayına dehidrasyon sentezi denir.

 a  + b    →     C + su                                                               

ATP ve enzim kullanılır.

Dehidrasyon

Hidroliz

Hidroliz

Hücrede suyun katılımı ile büyük moleküllerin parçalanması olayına hidroliz denir.

 C+ su  →    a + b

            -Enzim kullanılır.

            -Monomerler osmotik basıncı arttırır. Monomerler mutlaka polimerlere çevrilerek hücrede depolanırlar. Polimerler depolanınca osmotik denge kurulmuş olur.

Laktoz     + Su  Glikoz   + Galaktoz

(Süt Şekeri)

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Polisakkaritler (Çok Şekerliler)

• İkiden fazla monosakkaritin bir molekül su çıkararak glikozit bağıyla birleşmesi sonucu oluşurlar.
• En tanınmışları selüloz,nişasta,glikojen ve kitindir.
• Selüloz ve nişasta bitkilerde, glikojen ve kitin ise hayvanlarda görülür.
• Nişasta,selüloz, glikojen ve kitin gibi polisakkaritlerin yapı taşları glikozlar olmasına rağmen bu moleküllerin birbirinden farklı olmasının nedeni glikozların birbirine bağlanışlarının farklı olmasındandır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Selüloz

• Sadece bitki hücrelerinde bulunur.
• Fotosentezle oluşan glikozlar bitki hücre zarının dışında birikerek selüloz hücre duvarını (çeperi) oluştururlar.
• İnsanlarda ve et yiyen (karnivor) hayvanlarda selüloz sindirimi ile ilgili enzimler bulunmaz.
• Otçul (herbivor) hayvanların sindirim sisteminde ortak (mutual) yaşayan ve selülozu sindiren tek hücreli canlılar bulunur.
• Tek hücreli canlılardaki selülaz enzimi selüloz sindirimini gerçekleştirir.
• Selüloz ot yiyen hayvanların enerji elde ettiği hammaddedir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Nişasta

• Sadece bitkisel hücrelerde bulunan depo polisakkarittir.
• Suda çözünmez.
• Bitki hücrelerindeki fotosentez olayı sonucu oluşan glikozlar, lökoplast denilen organellerde nişastaya çevrilirler.
• Nişasta bitkinin yaprak, gövde içi, kök,yumru ve tohumlarında bulunur.
• Bitki hücresinin fotosentez yapmadığı (akşamları ve kış aylarında) durumlarda, enerji ihtiyacı nişasta deposundan karşılanır.
• Nişasta, bitki hücresi içinde glikozlara sindirilerek hücre solunumuna girer.
• İnsanda tükürük bezinden ve pankreastan salgılanan amilaz enzimi nişastayı parçalayarak glikoz elde edilmesini sağlar.Nişastanın sindirimi ince bağırsaklarda son bulur.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Glikojen

• Bitkisel hücrelerde bulunmaz, sadece hayvansal hücrelerde bulunan depo polisakkarittir.
• Besinle alınan tüm karbonhidrat fazlası hayvanların kas ve karaciğer hücrelerinde glikojene dönüştürülerek saklanır.
• Kas hücreleri enerji ihtiyacı durumunda kendi hücrelerinde depoladıkları glikojeni kullanırlar.
• Glikojen, kas ve karaciğer hücre zarından çıkamayacak kadar büyüktür. Bu yüzden kan damarları içinde glikojen  bulunmaz.
• Vücudun enerji ihtiyacı durumunda ise, karaciğerdeki glikojen sindirildikten sonra glikozlar halinde kana verilir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Kitin

• Böcek gibi eklembacaklıların dış iskeletini oluşturan polisakkarittir.
• Yapısında azot da bulunur.
• Suda çözünmez.
• Kırılgan bir yapı gösterir.
• Yapısal bir polisakkarittir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Soru - 02

Hücredeki birçok organelin kökeni hücre zarı olup, onun değişmesiyle oluşur.�Buna göre aşağıdakilerden hangisi hücre zarından oluşmamıştır?��A) Lizozom�B) Koful�C) Golgi�D) Endoplazmik retikulum�E) Sentrozom

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI