Sayfa 68-69-70-71-72-73-74

DÜŞÜNELİM- TARTIŞALIM

1. “Bencillik” sizce ne anlama gelmektedir?

Bencillik insanın başkasını düşünmemesi, her zaman her koşulda sadece kendi çıkarına odaklanması ve başkasına hiçbir hayrının dokunmamasıdır.

2. Yaşadığınız toplumda hangi hak ve özgürlüklere sahipsiniz?

Ben yaşadığım toplumda şu haklara sahibim: Yaşama Hakkı, Sağlık Hakkı, Eğitim Hakkı, Düşünce Özgürlüğü, İnanç Özgürlüğü, İbadet Hakkı , Özel Yaşam Gizliliği Hakkı.

3. “Birlikten kuvvet doğar.” atasözünün anlamı nedir?

Deyimler Sözlüğü’ne göre “birlikten kuvvet doğar” atasözünün anlamı; “Birlik ve beraberlik içerisinde yapılan işler daha iyi neticeler verir, sıkıntılı konular bile kolayca halledilebilir” şeklindedir.

GÖRSEL YORUMLAMA

METNİ OKUMA

TAHMİN

SÖZLÜK ANLAMI

KOVUK

ÇIKAR

ÜSTÜN

bir şeyin oyuk durumda bulunan iç bölümü.

gizliden gizliye gözetilen ya da dolaylı olarak elde edilen yarar, kazanç.

benzerlerine göre daha yüksek bir düzeyde, nitelikte olan, onları her bakımdan geride bırakan.

KOVUK

ÇIKAR

ÜSTÜN

Ağacın kovuğuna gizlendi.

O işten bir çıkarı olmasa ne işi olurdu.

Sınıftaki herkesten daha üstün bir çocuktu.

1. Şımarık fil neden kendisini herkesten akıllı ve üstün görmektedir?

Çünkü diğerlerinden çok daha fazla büyük ve güçlü imiş. Bu durumuna güvenmiş.

2. Ormandaki hayvanlar evlerini niçin terk etmek zorunda kalmışlar?

Çünkü filin kendilerinden daha güçlü olduğunu isterse hepsinin evlerinden yurtlarından edeceğini hatta öldüreceğini düşünüyorlarmış.

3. Şımarık filin ormandaki gücü neden giderek artmıştır?

Çünkü her dediği yapılmaya başlanmış. Her dediği ormandaki diğer canlılar tarafından yapıldığı için de özgüveni artmış daha da böbürlenmeye başlamış.

4. Ormandaki diğer hayvanlar evlerine geri dönebilmek için ne gibi çareler düşünmüşlerdir?

Kimisi zürafayı boyundan dolayı kimisi de gücünden dolayı aslanı filin üzerine yollamayı düşünmüşler. Oysa hepsi de aslında çıkar yol değildir.

KONU

ZAMAN

YER

ANA DÜŞÜNCE

Ormandaki hayvanların fil ile yaşadıkları yaşam savaşı

Olay bilinmedik bir zaman diliminde gerçekleşmektedir.

 Olay ormanda geçmektedir.

Birlik olunursa her türlü zorluğun üstesinden gelinebilir.

Hayvanlar ormanda fil tarafından zorbalığa maruz kalmışlar ve evlerini yaşam alanlarını terk etmek zorunda kalmışlardır. Bu sorunun çaresi birlik olmaları hep beraber davranmalarıdır.

İSİM VE SIFAT

TAMLAMASI

TAMLAMA

Bir ismin benzerlerinden ayırt edilebilmesi için başka bir isim, zamir veya sıfatla anlam ilişkisi kurarak oluşturduğu söz öbeğine tamlama denir.

Tamlamalar bir söz öbeğidir ve en az iki kelimeden oluşur, tek sözcüklü tamlama olmaz.

televizyonun  kumandası�  tamlayan      tamlanan

• Birinci sözcüğe tamlayan, ikinci sözcüğe tamlanan denir.

Tamlayan eki (ilgi eki)

–ın/-in/-un/-ün

Tamlanan eki (iyelik eki)

–ı/-i/-u/-ü

sınıfın

kapısı

tamlayan

tamlanan

ev

bahçe

çiçek

evimin

bahçesinin

çiçekleri

tamlayan

tamlanan

AŞAĞIDAKİ RESİMLERDEN UYGUN TAMLAMA YAPINIZ.

SU

ŞİŞE

SU ŞİŞESİ

AĞAÇ

AĞACIN DALI

DAL

Tamlamalar, sıfat tamlaması ve isim tamlaması olmak üzere iki ana başlıkta incelenir:

1-İsim Tamlaması

En az iki ismin bir araya gelerek kendi aralarında oluşturdukları anlam ilgisi isim tamlaması – ad tamlaması olarak adlandırılır.

İsim tamlamalarını oluşturan sözcüklerden birinci olan isme “tamlayan” ve ikinci olan isme “tamlanan” adı verilir. 

Tamlayan ekleri

“-in, -ın, -un, -ün“

Tamlanan ekleri

-i, -ı, -u, -ü

İSİM TAMLAMALARI ÜÇE AYRILIR.

1-BELİRTİLİ İSİM TAMLAMASI

Hem tamlayan (1. isim) hem de tamlananın (2. isim)  tamlama eklerini almış olduğu isim tamlamasıdır.

bayrağın

rengi

tamlayan

tamlanan

Belirtili isim tamlaması

�

AŞAĞIDAKİ RESİMLERDEN BELİRTİLİ İSİM TAMLAMASI YAPINIZ.

KAPI

KOL

YAPRAK

KİTAP

ŞEHİR

SOKAK

araba

plaka

AŞAĞIDA VERİLEN İKİ KELİMEYE EKLER GETİREREK BELİRTİLİ İSİM TAMLAMASI YAPINIZ.

EV-YOL

İMAN-ŞART

YEMEK-TAT

KALP-SAHİP

BABA-İNAT

ZAMAN-DEĞER

Aşağıdaki cümlelerde geçen belirtili isim tamlamalarını bulunuz.

Duvarın üstünden atlamaya çalışında düştü.

O kadar açtım ki tencerenin dibini bile sıyırdım.

Sen her zaman kalbimin ışığı oldun.

Kitap okuduktan sonra hayatın değerini daha iyi anladım.

Sazın tellerine vurdukça daha gür ses çıkıyordu.

Arkadaşım kitabın kapağını yırtmış.

Radyoda çalan müziğin etkisiyle uyuyakalmış.

Odanın pencerelerini kim açık bıraktı?

Pazarda Ali’nin arkadaşını gördüm.

Bahar gelince ağacın dalları yeşillenir.

Ayakkabımın ucu yırtılmış.

Annemin yemeklerini hiçbir şeye değişmem.

NOT 1:

Belirtili isim tamlamalarının tamlayanı ya da tamlananı zamir olabilir. “Ben” ve “biz”  kişi zamirlerinde tamlayan eki ve tamlanan eki “-im ve -imiz” şeklinde değişiklik gösterebilir.

Bizim evimiz  

Benim kararım  

Tellerin bazıları 

Ünlülerin birkaçı

NOT 2:

Belirtili isim tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına bir veya birden fazla sözcük girebilir.

KİTABIN

SAYFASI

YIRTIK

TAMLAMAYAN

TAMLANAN

SIFAT

ARKADAŞIMIN

KALEMİ

GÜZEL

TAMLAMAYAN

SIFAT

TAMLANAN

Belirtili isim tamlamalarında tamlayan ile tamlanan yer değiştirebilir.  Dikkat ederseniz özellikle şiirlerde bu yola sıkça başvurulur. 

NOT 3:

 Sevgisi her şeye değerdi annemin.�(Tamlanan)                    Tamlayan)

Bu konudaki tek eksiği hızlı okuyamamaktı Elif‘in.�                        (Tamlanan)                   (Tamlayan)

Annemin sevgisi her şey değerdi.

Bu konudaki Elif’in eksiği hızlı okuyamamaktı.

NOT 4:

Belirtili isim tamlamalarında tamlayan ya da tamlanan cümle içinde kullanılmamış olabilir, ya da tamlanan eki düşmüş olabilir. Biz bunu cümledeki anlamdan çıkartabiliriz.

Odası darmadağın olmuştu.   (Ahmet’in odası)�(Tamlanan)

 Bu arsa onların. (onların arsası)�             (Tamlayan)

2-Belirtisiz İsim Tamlaması

Sadece tamlananın (2. ismin) ek aldığı (-ı, -i, -u, -ü  iyelik ekleri), tamlayanın (1. ismin) ek almadığı (-ın, -in, un, ün ilgi hali ekleri) isim tamlamalarıdır.

Gül bahçe-(s)-i 

Deniz su(y)-u  

Çanakkale Boğaz-ı  

Türkçe öğretmen- i 

AŞAĞIDAKİ RESİMLERDEN BELİRTİSİZ İSİM TAMLAMASI YAPALIM.

KOL

SAAT

BUZ

DOLAP

PARFÜM-ŞİŞE

TÜRKÇE-DERS

NOT-DEFTER

PİRİNÇ-PİLAV

MÜDÜR- ODA

TÜRK-BAYRAK

NOT 1:

Belirtisiz isim tamlaması halinde olan yer ve mekan adları oldukça fazladır.

İstanbul Boğazı  

Harran Ovası   

Tuz Gölü 

Dolmabahçe Sarayı 

NOT 2:

Bazı birleşik kelimeler belirtisiz isim tamlaması şeklinde oluşturulmuşlardır.

aşçıbaşı 

yüzbaşı

hanımeli 

kuşburnu 

NOT 3:

Belirtisiz isim tamlamalarında tamlayan ile tamlanan yer değiştiremez.

AŞAĞIDAKİ CÜMLELERDE KOYU YAZILMIŞ TAMLAMALARIN ÇEŞİDİNİ DEFTERE YAZINIZ.

Ev çiçek bahçesi gibi kokuyor.

Ispanağı yedikçe ağzıma toprak kokusu geliyor.

Kaza, okulun yolunda meydana gelmiş.

Sen gönlümün sultanısın.

Akşamki pizzanın tadı çok kötüydü.

Parmaklarıyla tencerenin dibini iyice sıyırdı.

Yüzünün kirini ıslak mendille temizledi.

Buranın yaz akşamları büyüleyicidir.

Deniz suyunda insanın daha rahat yüzebileceğini öğrendim.

Kitabı okuduktan sonra hayatımın anlamını sorgulamaya başladım.

Bu kolyenin değerini ileride anlayacaksın.

 Tavuğun yanına patates püresi yaptım.

Büyüyünce hazine avcısı olmak istiyormuş.

Geziye Türkçe öğretmenimiz de gelecek.

Sabah ezanıyla beraber yola düştü.

 Şimdi diktiğimiz fidana can suyu dökelim.

İstanbul Boğazı‘na üçüncü köprü yapımı çalışmalarına başlandı.

Gitarının tellerine vurdukça büyülü bir ses yükseliyordu.

Ne yaptıysam annemin kızgınlığı geçmek bilmiyordu.

 İmanın şartları beştir.

Havanın güzelliği herkesi piknik alanlarına döktü.

Radyoda çalan müziğin etkisiyle uyuyakalmış.

Bahçede iki nar ağacı, bir dut ağacı, üç tane de elma ağacı var.

Ayırdığım pazar parasını bir tülü bulamıyorum.

Senin hedefin doktorluğu kazanmak olmalı.

Bazılarının düşüncesi beni hiç ilgilendirmiyor.

Mahalledeki evlerin ikisi yıkılacak.

Bir fincan sabah kahvesi beni kendime getirir.

Paçalarındaki çamurları elbise fırçasıyla bir güzel temizle.

Akşam Ali ile beraber matematik ödevini yapacağız.

Sana verilen sözleşme maddelerini iyice okudun mu?

Okulca katıldığımız bilgi yarışmasında ikinci olduk.

Çocukların birkaçı bahçe kapısına doğru koşuştular.

Kuşların bazıları uçmamakta diretiyorlardı.

Eşya taşırken gömleğin düğmesi kopmuş.

Telefonun ekranı beş buçuk inçmiş.

Televizyonun kumandasını bir türlü bulamıyorum.

Düşünce çantamdaki parfüm şişesi kırılmış.

Caz müziğini bir türlü sevemedim.

Yarın Ayasofya Müzesi‘ne gideceğiz.

Doğal gaz faturası çok gelmeye başlayınca babam kömür sobasını kurdu.

Abim gelecek diye annem yemeğe biber dolması yaptı.

Müziğin sesini biraz daha açar mısın?

Güneşte kala kala arabanın boyası iyice solmuş.

Cetvelin fiyatı ne kadar acaba?

Rüzgarda binaların çatıları uçmuş.

Yolun ortasında ne işin var?

Dün gerçekleşen araba kazasında hiç kimse yaralanmadı.

Artık masa örtüsünü değiştirme vakti geldi.

Senin odandaki çalışma masasını öbür odaya taşıyalım.

Amasya elmasından başka elma yemiyor.

İki kilo duvar boyası alıp gelir misin?

Geziye Ayşe’nin halası da gelecekmiş.

Üzerimdeki aslında ablamın kazağıdır.

Yazarken kalemimin ucu kırıldı.

Davulun sesi uzaktan hoş gelir.

Babam evin direğidir.

Benim tostuma kaşar peyniri koymayın lütfen.

Dün sabah kahvaltısınında neredeydin?

Müşterilerle yaptığımız telefon görüşmelerinde olumlu dönüşler aldık.

Elmanın yeşilini, ayvanın sarısını severim.

Avizenin altında namaza durdu.

Giden geminin ardından herkes el sallıyordu.

Yozgat’a gidince mutlaka testi kebabının tadına bakmalısın.

Anneme göre ev terliği ayrı, balkon terliği ayrdır.

Yarınki hava durumuna göre pikniğe karar vereceğiz.

Yağmurdan sonra dağ mantarı toplamaya çıktık.

Buralarda dedemin manileri çok meşhurdur.

Sorularımın cevaplarını henüz alamadım.

Maçta saatimin kordonu kopmuş.

İyi montajlanmadığı için dolabın kapağı tam kapanmıyordu.

Camın perdelerini astın mı?

Babam temizlik işçisi annem ise ev hanımıdır.

Trakya’daki sel felaketinde çok şükür can kaybı yaşanmadı.

Başbaşa konuşmak için misafir odasına geçtiler.

Yarın Topkapı Sarayı‘nda buluşalım.

Çocuk ayakkabıları ne kadar pahalıymış öyle!

Güneşin sıcaklığı doğaya can verir.

Musluğun contası eskimiş.

Yarın Murat Boz’ın konserine gideceğiz.

Ekmeği bıçağın tersiyle kesmeye çalışıyor.

Adam çocuğa süpürgenin sapıyla vurmaya çalıştı.

Bilgisayar ekranı karşısında fazla kalmak, göz sağlığı açısından zararlıdır.

 Keke ayrı bir tat vermek için portakal kabuğu kullanıyorum.

El yazması kitaplar çok değerlidir.

Hastalığı için çörek otu tüketiyormuş.

Yanındaki ağaç dalını alıp köpeğe doğru fırlattı.

Yaşlandıkça zamanın değeri anlaşılıyor.

Eve gidince sobanın kovasını değiştir.

Duvarın sıvaları hep dökülmüş.

Bilgisayarımın klavyesi bozulduğundan yazıları hazırlayamadım.

Gözler kalbin aynasıdır.

Yeni bir karnıyarık tenceresi aldım.

Odadaki müzik sesi kulak tırmalayan cinstendi.

Yastık kılıflarını değiştirmek gerek.

 Sorunun doğru cevabı b şıkkıdır.

Ancak öğle arası görüşebiliriz.

Yarın gün batımında evde olurum.

3-ZİNCİRLEME İSİM TAMLAMASI

Zincirleme isim tamlaması, “en az üç ismin birbirini tamlama kuralları çerçevesinde tamamlayarak, bir varlık ya da kavramı karşılar hale gelmesidir” şeklinde tanımlanabilir

Saatimin kordonunun rengi

SAAT

KORDON

RENK

Elif’in annesinin elbisesi

ELİF

ANNE

ELBİSE

Kayısı ağacının çiçeği

KAYISI

AĞAÇ

ÇİÇEK

Duvar saatinin uzunluğu

DUVAR

BÜYÜKLÜK

SAAT

Duvar saatinin uzunluğu

DUVAR

BÜYÜKLÜK

SAAT

Türkçe öğretmeninin çantası

TÜRKÇE

ÖĞRETMEN

ÇANTA

Deri montun kokusu

DERİ

MONT

KOKU

ALTIN

BOYA

YÜZÜK

Altın yüzüğün boyası

 İki tamlama birleşerek zincirleme isim tamlamasını meydana getirebilir. Bu durumda tamlayan “1. tamlama”, tamlanan ise “2. tamlama” olarak kabul edilebilir.

1. tamlama + (n)ın + 2. tamlama�(Tamlayan)             (Tamlanan)

Suat’ın annesi + nin + gözlük kabı (4 isim)�(Tamlayan)               (Tamlanan)

Okulun bahçesinin çöp kutusu

Eskişehir yolunun asfalt işleri

Okul müdürünün odasının önü

SIFAT TAMLAMASI

• Sıfatların, isimlerin önüne gelerek oluşturdukları söz öbeklerine sıfat tamlaması denir.

​

• Sıfatların mutlaka bir isimden önce gelmesi gerektiği için sıfat olan her yerde sıfat tamlaması da vardır, diyebiliriz.

​

• Sıfat daima tamlayan, isim ise daima tamlanandır.

​

Sıfat Tamlaması

• Mavi bere Uzun yol Büyük ağaç

​

• Üç çocuk Güzel elbise Yuvarlak masa

​

• Çalışkan öğrenci Rengarenk ışık Birkaç kişi

​

• İkişer elma Hangi kapı? Bu kalem

İSİM TAMLAMASI MI SIFAT TAMLAMASI MI?

Rengarenk çiçekler

Çiçeklerin kokusu

Yeni ayakkabı

Ayakkabının ucu

Öğrencilerin çoğu

Altı öğrenci

Suyun tadı

Temiz su

Sevimli kedi

Kedinin gözlerinin rengi

Mavi şişe

Su şişesi

Televizyon kumandası

Yeni kumanda

Verilen cümlelerdeki isim ve sıfat tamlamalarını bulup çeşitlerini yazınız..

• Beyoğlu Mahallesi, tarihî evleriyle meşhurdur.

• Yolun sonunda şehir parkını göreceksin.

• Biraz sert tutunca kapının kolu elimde kaldı.

• Bir adam telefonla arayarak seni sordu.

• Saatin rengini herkes çok beğeniyor.

• Ürün listesi bize şimdi ulaştı.

• Babamın paltosunu kuru temizlemeciye verdim.

• Üç kişi bahçe kapısının önünde duruyordu.

• Türkçe öğretmeni beş sayfa ödev verdi.

• Babam çay bardağını masanın üstüne bıraktı.

• Mavi kravatı bırakıp kırmızı kravatı taktı.

• Birçok öğrenci onun sözlerini anlamadı.

• Sınavda soruların hepsini yaptım.

• Hangi elbiseyi alacağıma karar veremedim.

• Şu kalemi bana uzatır mısın?

Gölün çevresindeki bütün ağaçlar benim.

Gölün kıyısındaki ağaçlarda yaşamayan hayvanlar bu sözlere hiç aldırmamışlar.

Hayvanlar aralarında tartışırken birden çok yakınlarından bir çocuk sesi gelmiş kulaklarına.

Çocuğun annesi

Babasının doğum günü

İnsan hakları

Çocuk bahçesi

resim çerçevesi…

Cep telefonu 

filin şımarıklığı

Ailemin yanında geçirdiğim uzun tatilleri özledim.

Ailemin yanında geçirdiğim uzun tatilleri özledim.

durum

Çalışkan insanlar her zaman başarılı olur. 

Çalışkan insanlar her zaman başarılı olur. 

durum

Önemli satırların altını kırmızı kalemle çiz

Önemli satırların altını kırmızı kalemle çiz

renk

İlker bugün kendine lacivert bir ceket almış. 

İlker bugün kendine lacivert bir ceket almış. 

durum

Tatlı yiyeceklerin fazla tüketilmesi zararlıdır. 

Tatlı yiyeceklerin fazla tüketilmesi zararlıdır. 

durum

Odadaki dikdörtgen sehpayı salona alalım.

Odadaki dikdörtgen sehpayı salona alalım.

dikdörtgen sehpa

Yazar, öyküsünde uzun cümleler kullanmış

Yazar, öyküsünde uzun cümleler kullanmış

uzun cümleler

Masmavi bir gökyüzüyle uyandım bu sabah.

Masmavi bir gökyüzüyle uyandım bu sabah.

Masmavi bir gökyüzü

Çocuk, sarı topun arkasından koşuyordu. 

Çocuk, sarı topun arkasından koşuyordu. 

sarı top

Tatlı yiyeceklerin fazla tüketilmesi zararlıdır. 

Tatlı yiyecekler

Çünkü o ifadeler masaldaki bazı bölümlerin farklı özellikte olmasından kaynaklanmaktadır. Örneğin konuşma cümleleri veya alıntı sözcükler yana yatık şekilde yazılırlar.

ORMANDAKİ YALNIZ ASLAN

Ormanın birinde bir gün bir aslan doğmuş. Doğduğu günden beri gittikçe güçlenen bu aslan her gün aynada kendine bakarmış. Ne kadar güçlü olduğunu söyler dururmuş hep. Bir gün dayanamamış bu gücünü diğer hayvanlara da göstermesi gerektiğini düşünmüş. Çıkmış ormanda gezintiye. Önüne ilk çıkan fare olmuş. Fare onun gücüne saygı duymuş. Sonra kelebek çıkmış o da gücüne saygı duymuş. En son bir eşek çıkmış. Eşekliğini yapan eşek güce saygı göstermediği için oracıkta aslan tarafından yenilmiş.

SONRAKİ DERSE HAZIRLIK

Küçük Prens romanının konusunu öğreniniz.

MEHMET POLAT