1 of 25

เสียงกับการได้ยิน

วิชาวิทยาศาสตร์

ฟิสิกส์

2 of 25

จุดประสงค์การเรียนรู้

หน่วยการเรียนรู้

เสียงกับการได้ยิน

1. นักเรียนสามารถทดลองและอธิบายการได้ยินเสียงผ่านตัวกลางได้

2. นักเรียนสามารถเข้าใจและอธิบายลักษณะการเกิดเสียงสูง เสียงตำได้�3. นักเรียนสามารถวัดระดับเสียงโดยใช้เครื่องมือวัดระดับเสียงได้

4. นักเรียนสามารถนำความรู้เรื่องเสียงไปเสนอแนวทางการหลีกเลี่ยง� มลพิษทางเสียงได้

​

​

3 of 25

หน่วยการเรียนรู้

เสียงกับการได้ยิน

แผนผังมโนทัศน์

​

บท เสียง

เรื่อง ความหมายของเสียง

​

บท การได้ยินเสียง

เรื่อง แหล่งกำเนิดเสียง

เรื่อง ตัวกลางในการเคลื่อนที่ของเสียง

เรื่อง อวัยวะรับเสียง

​

​

บท ลักษณะของเสียง� เรื่อง ความดังของเสียง

เรื่อง ความถี่ของเสียง

​

บท ประโยชน์และอันตรายของเสียง

เรื่อง ประโยชน์ของเสียง

เรื่อง อันตรายที่เกิดจากมลพิษทางเสียง� และแนวทางป้องกัน

​

​

4 of 25

หน่วยการเรียนรู้

เสียงกับการได้ยิน

เสียง

5 of 25

ความหมายของเสียง

เสียง (Sound) เป็นพลังงานรูปแบบหนึ่งที่เกิดจากการสั่นสะเทือนของวัตถุต้นกำเนิดเสียง

โดยอาศัยตัวกลางในการเคลื่อนที่ เรียกสิ่งที่ทำให้เกิดเสียงว่า “แหล่งกำเนิดเสียง”

พลังงานเสียงจะกระจายออกไปทุกทิศทาง

โดยพลังงานเสียงจะสูงที่สุดที่แหล่งกำเนิดเสียง และจะค่อย ๆ ลดลงเมื่อเคลื่อนที่ออกจากแหล่งกำเนิดเสียงห่างออกไปเรื่อย ๆ จนพลังงานเสียงหมดไป การที่ได้ยินเสียงชัดเจนหรือไม่ชัดเจน ขึ้นอยู่กับระยะทางระหว่างแหล่งกำเนิดเสียงกับอวัยวะรับเสียง

ตัวอย่างระยะทางกับการได้ยินเสียงจากแหล่งกำเนิดเสียง

อยู่ไกลแหล่งกำเนิดเสียงมาก � ไม่ได้ยินเสียงเลย

อยู่ใกล้แหล่งกำเนิดเสียง �โอ้โห ๆ ได้ยินเสียงชัดแจ๋วเลย

อยู่ไกลแหล่งกำเนิดเสียง �ได้ยินเสียงเบาจังเลย

6 of 25

ความหมายของเสียง

การเคลื่อนที่ของเสียงที่กระจายออกไปทุกทิศทาง จะมีลักษณะคล้ายกับการที่มีวัตถุตกลงไปในนํ้า �ทำให้เกิดคลื่นนํ้ากระจายออกไปเป็นวงทุกทิศทาง จากจุดที่วัตถุตกลงไปและหายไปในที่สุด

ตัวอย่างระยะทางกับการได้ยินเสียงจากแหล่งกำเนิดเสียง

7 of 25

หน่วยการเรียนรู้

เสียงกับการได้ยิน

การได้ยินเสียง

8 of 25

แหล่งกำเนิดเสียง

การที่เราจะได้ยินเสียงต้องมีองค์ประกอบ 3 ส่วน คือ �แหล่งกำเนิดเสียง ตัวกลางในการเคลื่อนที่ของเสียง และอวัยวะรับเสียง

แหล่งกำเนิดเสียง

เสียงจากธรรมชาติ �เช่น เสียงฝนตก เสียงฟ้าผ่า �เสียงนํ้าตก เสียงลมพัด เสียงสัตว์ร้อง

1.

เสียงจากการกระทำของมนุษย์ �เช่น เสียงดนตรี เสียงวิทยุ �เสียงแตรรถ เสียงร้องเพลง

2.

ตัวอย่างองค์ประกอบของการได้ยินเสียง ได้แก่ แหล่งกำเนิดคือปาก ตัวกลางในการเคลื่อนที่ของเสียงคือเชือก และอวัยวะรับเสียงคือหู

9 of 25

ตัวกลางในการเคลื่อนที่ของเสียง

ตัวกลางในการเคลื่อนที่ของเสียง : ตัวกลางที่ยอมให้เสียงผ่านได้มี 3 สถานะ ได้แก่ ของแข็ง ของเหลว และแก๊ส

สถานะของตัวกลาง

ตัวอย่างของตัวกลาง

ของแข็ง

ไม้ เหล็ก พื้นดิน

ของเหลว

นํ้า แอลกอฮอล์

แก๊ส

อากาศ

การเคลื่อนที่ของเสียงเกิดได้ดีในตัวกลางที่มีสถานะเป็นของแข็ง จำพวกไม้ เหล็ก พื้นดิน เนื่องจากอนุภาคที่เรียงชิดติดกันของของแข็ง ทำให้การส่งผ่านของพลังงานเสียงจากอนุภาคหนึ่งไปยังอนุภาคอื่นได้ง่าย และรวดเร็วกว่าการส่งผ่านสถานะของเหลวและแก๊ส

ของแข็ง

ของเหลว

แก๊ส

ตัวอย่างการจัดเรียงอนุภาคของตัวกลางในสถานะต่าง ๆ

10 of 25

กระดูกทั้งสามเป็นส่วนที่เกิดการสั่นสะเทือนเมื่อได้รับเสียงแล้วจะส่งการสั่นสะเทือนต่อไปยังหูชั้นใน

รูหู

ใบหู

อวัยวะรับเสียง

ส่วนประกอบของหูสามารถแบ่งได้เป็น 3 ส่วน คือ หูชั้นนอก หูชั้นกลาง หูชั้นใน

แบบจำลองส่วนประกอบของหูที่ทำหน้าที่เป็นอวัยวะรับเสียง

ช่วยในการรับเสียง เพื่อให้เสียงกระทบเข้ารูหู

เป็นทางผ่านของเสียง�เพื่อเข้าสู่อวัยวะภายในหู

ได้รับการสั่นสะเทือนจากหูชั้นนอก และส่งต่อไปยังหูชั้นกลาง

มีลักษณะขดเป็นวงคล้ายก้นหอยโข่ง ทำหน้าที่รับการสั่นสะเทือนจากหูชั้นกลางและส่งไปยังเส้นประสาท ทำให้เราได้ยินเสียง

คอเคลีย

กระดูกค้อน

กระดูกทั่ง

กระดูกโกลน

หูชั้นนอก + หูชั้นกลาง + หูชั้นใน

เยื่อแก้วหู

11 of 25

อวัยวะรับเสียง

แบบจำลองแสดงขั้นตอนการได้ยินเสียงของมนุษย์

ใบหูสะท้อนคลื่นเสียงเข้าไปในรูหู

1.

เยื้อแก้วหูสั่น

2.

กระดูกค้อน กระดูกทั่ง

และกระดูกโกลนสั่น

ทำให้เส้นประสาท

ภายในคอเคลียสั่น

3.

ส่งคลื่นผ่านเส้นประสาทในการรับฟังเข้าสู่สมอง

4.

ได้ยินเสียง

5.

12 of 25

อวัยวะรับเสียง

โรคและความผิดปกติเกี่ยวกับหู

หูนํ้าหนวก

1.

สาเหตุเกิดจากการเป็นหวัดเรื้อรัง แล้วมีเชื้อโรคเล็ดลอดจากบริเวณลำคอผ่านท่อยูสเตเชียนเข้าสู่หูชั้นกลาง

ลักษณะอาการ คือ หูอื้อ ฟังไม่ค่อยได้ยิน และปวดหูมาก เพราะเกิดการอักเสบในหูชั้นกลางแล้วมีหนองขังอยู่ภายใน อาจลุกลามเข้าสมองและเกิดฝีในสมองจนเสียชีวิตได้

13 of 25

อวัยวะรับเสียง

โรคและความผิดปกติเกี่ยวกับหู

หูนํ้าหนวก

1.

การป้องกันและการรักษาโรคหูนํ้าหนวก ดังนี้

1. ควรป้องกันไม่ให้เป็นโรคหวัด และเมื่อเป็นหวัดไม่ควรสั่งนํ้ามูกแรง ๆ

2. หากมีอาการของโรคหูนํ้าหนวก ควรปรึกษาแพทย์

3. หากหนองแห้งแล้ว ต้องระวังไม่ให้นํ้าเข้าหู

14 of 25

อวัยวะรับเสียง

โรคและความผิดปกติเกี่ยวกับหู

เยื่อแก้วหูทะลุ

2.

สาเหตุเกิดจากการที่รูหูได้รับแรงอัดสูง ๆ เช่น การถูกตบที่ข้างหู หรืออาจเกิดจากการแคะหูโดยใช้ของแข็ง

ลักษณะอาการ คือ รู้สึกปวดหูในระยะแรก และทำให้หูข้างนั้นได้ยินเสียงไม่ชัดเจนหรือหูอื้อ

การป้องกันและการรักษาเยื่อแก้วหูทะลุ ดังนี้

  1. ไม่แคะรูหูด้วยไม้หรือของแข็งอื่น ๆ
  2. ถ้ามีอาการปวดหูหรือหูอื้อ ควรปรึกษาแพทย์

15 of 25

อวัยวะรับเสียง

โรคและความผิดปกติเกี่ยวกับหู

เชื้อราในช่องหู

3.

สาเหตุเกิดจากการที่รูหูสกปรกและเปียกชื้น

ลักษณะอาการ คือ คันมากในรูหู ทำให้อยากแคะหู และถ้าใช้วัตถุแข็ง ๆ เข้าไปปั่นหรือเกาจะทำให้ลุกลามและเกิดการอักเสบมากขึ้น

การป้องกันและการรักษาเชื้อราในช่องหู ดังนี้

  1. ระวังไม่ให้นํ้าเข้าหู
  2. ไม่ควรใช้ของแข็งแคะหรือเกาหู

เพราะของแข็งดังกล่าวอาจสกปรก� และทำให้เกิดการติดเชื้อได้

16 of 25

อวัยวะรับเสียง

การดูแลรักษาหู

การทำความสะอาดหู ควรใช้ผ้าชุบนํ้าพอหมาด ๆ เช็ดบริเวณใบหูและรูหูเท่าที่�นิ้วมือจะสอดเข้าไปได้ แต่หากมีขี้หูมากและแข็งจนทำให้การได้ยินไม่ชัดเจน ก็อาจใช้นํ้ายากลีเซอรีนหยอดเข้าไปในรูหูวันละ 2 ครั้ง ไม่ควรแคะขี้หูด้วยวัตถุแข็ง

1.

เมื่อเป็นหวัดไม่ควรสั่งนํ้ามูกแรง ๆ เพราะจะทำให้เกิดแรงอัด ดันเชื้อโรคเข้าสู่หูชั้นกลางได้

2.

หลีกเลี่ยงการฟังเสียงดังเกินไป เช่น เสียงปืน เสียงพลุ

3.

เมื่อมีแมลงเข้าหู อย่าพยายามแคะออก ควรใช้นํ้ามันพืชหยอดลงในรูหูแล้วทิ้งไว้ เพื่อให้แมลงตาย �จากนั้นเอียงหูให้นํ้ามันไหลออกมาพร้อมกับแมลงแล้วใช้สำลีเช็ดให้แห้ง

4.

ถ้ามีสิ่งแปลกปลอมเข้าหู ไม่ควรเอาออกเอง เพราะอาจอันตรายต่อเยื่อแก้วหูได้ แต่ควรรีบไปพบแพทย์

5.

เมื่อมีอาการผิดปกติของหู เช่น ปวดหู หูอื้อ ได้ยินไม่ชัดเจน ควรรีบไปพบแพทย์

6.

17 of 25

หน่วยการเรียนรู้

เสียงกับการได้ยิน

ลักษณะของเสียง

18 of 25

ความดังของเสียง

ความดังของเสียงที่แตกต่างกันนั้นจะขึ้นอยู่กับ “ความเข้มเสียง” โดยเสียงที่�ดังมากจะมีค่าความเข้มเสียงมาก ในขณะที่เสียงที่เบาจะมีค่าความเข้มเสียงน้อย

ความแรงของการสั่นสะเทือน ยิ่งมีการสั่นสะเทือนของเสียงที่แรงมาก ความเข้มเสียงก็ยิ่งมาก และเสียงที่ได้ยินก็จะมีความดังมากเช่นกัน

1.

ปัจจัยที่มีผลต่อความเข้มเสียง

ระยะห่างจากแหล่งกำเนิดของเสียง ยิ่งเราอยู่ห่างจากแหล่งกำเนิดเสียงมากเท่าใด เสียงที่ได้ยินจะค่อยลงเท่านั้น ตามระยะห่างของแหล่งกำเนิดเสียงกับอวัยวะรับเสียง

2.

ความดังของเสียง

19 of 25

ความดังของเสียง

ระดับความเข้มของเสียง มีหน่วยเป็น เดซิเบล (decibel) โดยเสียงที่ค่อยที่สุดที่มนุษย์สามารถได้ยินมีระดับความเข้มเสียง 0 เดซิเบล และเสียงที่ดังที่สุดที่มนุษย์ฟังได้ โดยไม่รู้สึกปวดหูจะมีระดับความเข้มเสียงที่ 120 เดซิเบล หากเสียงที่ดังมากกว่านี้จะก่อให้เกิดความรำคาญ และเป็นมลพิษทางเสียง

ระดับความเข้มของเสียง

20 of 25

ความถี่ของเสียง

ความถี่ของเสียง

“ความเร็วในการสั่นสะเทือนของแหล่งกำเนิดเสียง” โดยจะวัดเป็นจำนวนรอบต่อวินาที หรือเรียกสั้น ๆ ว่า “ความถี่ (frequency)” มีหน่วยเป็น รอบต่อวินาทีหรือเฮิรตซ์ (hertz, Hz) เสียงที่มีความถี่สูงจะเป็นเสียงสูง และเสียงที่มีความถี่ตำจะเป็นเสียงตำ

ความถี่ในการสั่นของวัตถุเกี่ยวข้องกับมวลของวัตถุ โดยวัตถุที่มีมวลน้อยจะสั่นด้วยความถี่ที่สูงกว่าวัตถุที่มีมวลมาก ความถี่เสียงที่เกิดจากการสั่นของวัตถุที่มีมวลน้อยจึงสูงกว่าความถี่เสียงของวัตถุที่มวลมาก

ระดับความสูงของนํ้าในแก้วมีผลต่อเสียงสูง-เสียงตำ

21 of 25

ความถี่ของเสียง

เราจะได้ยินเสียงก็ต่อเมื่อวัตถุนั้นสั่นสะเทือน 20-20,000 ครั้งต่อวินาที หรือมีความถี่ 20-20,000 เฮิรตซ์

​

เสียงที่มีความถี่ตำกว่า 20 เฮิรตซ์ เรียกว่า อินฟราซาวนด์ (infrasound) และเสียงที่มีความถี่สูงกว่า 20,000 เฮิรตซ์ เรียกว่า อัลตราซาวนด์ (ultrasound)

22 of 25

ประโยชน์

และอันตรายของเสียง

หน่วยการเรียนรู้

เสียงกับการได้ยิน

23 of 25

ประโยชน์ของเสียง

ด้านการสื่อสารและการสื่อความหมาย

เช่น การพูดคุย เสียงนาฬิกาปลุก เสียงโทรศัพท์ เสียงรถพยาบาลเพื่อขอทางไปส่งผู้ป่วยไปยังโรงพยาบาล

1.

ด้านการแพทย์ เช่น การใช้คลื่นเหนือเสียง (ultrasound) ตรวจดูอวัยวะภายในร่างกาย

2.

ด้านการประมงและการสำรวจใต้นํ้า เช่น การใช้คลื่นเสียงหาตำแหน่งของฝูงปลาหรือเรือที่จม�หรือเอาไว้ใช้นำทางและหาความลึกของท้องทะเลจากเครื่องโซนาร์

3.

ด้านการดำรงชีพของสัตว์บางชนิด เช่น การใช้คลื่นเสียงหาตำแหน่งเหยื่อของค้างคาวและโลมา

4.

ด้านดนตรี เช่น การนำความรู้เรื่องการสั่นสะเทือนของแหล่งกำเนิดเสียงมาประดิษฐ์เครื่องดนตรีประเภทต่าง ๆ ให้เกิดความไพเราะ

5.

24 of 25

อันตรายที่เกิดจากมลพิษทางเสียงและแนวทางการป้องกัน

ทำให้หูหนวกเฉียบพลัน เช่น เสียงระเบิด �เสียงประทัด หรือเสียงฟ้าผ่าที่อยู่ใกล้ตัว

1.

ทำให้หูหนวกชั่วคราว เกิดจากการอยู่ในบริเวณที่มีเสียงดังเป็นเวลานาน เช่น ตำรวจจราจรที่ต้องปฏิบัติหน้าที่บริเวณที่มีการจราจรคับคั่งตลอดทั้งวัน

2.

ทำให้เกิดความรำคาญและความเครียดซึ่งส่งผลต่อสุขภาพกายและสุขภาพจิต

3.

รบกวนการทำงาน ทำให้ประสิทธิภาพ�ในการทำงานลดลง

4.

อันตรายที่เกิดจากมลพิษทางเสียง

แนวทางป้องกัน

ให้ใช้มืออุดหูทันที หากได้ยินเสียงดังอย่างกะทันหัน

ควบคุมทิศทางการเดินของเสียง เช่น ปลูกต้นไม้สูง เพื่อใช้เป็นแนวกั้นเสียง หรือสวมอุปกรณ์ป้องกันหู

หลีกเลี่ยงบริเวณที่มีเสียงดัง เช่น สนามบิน สนามยิงปืน หรือในกรณีที่จำเป็นต้องเข้าไปในบริเวณดังกล่าวให้สวมอุปกรณ์ป้องกันหู

ไม่ควรเปิดวิทยุหรือเครื่องเสียงดังเกินไป

25 of 25

จบหน่วยการเรียนรู้

เสียงกับการได้ยิน

อย่าลืมทำแบบฝึกหัดทบทวนกันนะ