7. ÜNİTE: ULUSLARARASI İLİŞKİLERİMİZ

Türkiye’nin Komşuları

ve Türk Devletleri

NELER ÖĞRENECEKSİNİZ

Kazanım: SB.6.7.1. Ülkemizin Türk Cumhuriyetleri ve komşu devletlerle olan kültürel, sosyal, siyasi ve ekonomik ilişkilerini analiz eder.

Bu slaytla birlikte ülkemizin Türk Cumhuriyetleri ve komşu devletlerle olan kültürel, sosyal, siyasi ve ekonomik ilişkilerini analiz edeceksiniz.

Haritadan yararlanarak Türkiye’nin göreceli konumu hakkında neler söyleyebilirsiniz?

Akdeniz

Karadeniz

Ege

Atlas

Okyanusu

Türkiye

Dış Politika

Bir devletin diğer devletlere karşı uyguladığı siyasete dış politika denir.

Ülkeler arasında kültürel, sosyal, siyasi ve ekonomik ilişkiler vardır. Ülkeler ilişkilerini dış politika esaslarına göre yürütürler. Mustafa Kemal Atatürk milli dış politika ilkelerine önem vermiştir. Şimdi bu ilkeleri inceleyelim.

MUSTAFA KEMAL ATATÜRK’ÜN MİLLÎ DIŞ POLİTİKA İLKELERİ

Atatürk’ün belirlediği ilkeler doğrultusunda Türkiye bölgesel ve milletlerarası güven ve istikrar ortamının oluşturulması için her zaman çaba sarf etmektedir. Cumhuriyet’in ilk yıllarında barışa verdiği önemi dış politikanın her alanına yansıtmıştır.

​

Türk-Yunan, Musul, Hatay, Boğazlar Meselesi’ni barışçıl diplomasi yoluyla çözüme kavuşturmuştur.

​

1932 yılında Milletler Cemiyeti’ne üye olarak dünya barışına önem verdiğini göstermiştir.

Atatürk Döneminde Dış Politika

Mustafa Kemal Atatürk, II. Dünya Savaşı’na giden süreci isabetli bir şekilde tahlil ederek bölgesel iş birliği çabalarına hız vermiştir. Bundan dolayı 1934 yılında Balkan Antantı, 1937 yılında Sadabat Paktı’nı imzalamıştır. Böylece Türkiye hem doğu sınırı hem de batı sınırının güvenliği ve iş birliği için önemli adımlar atmıştır.

Atatürk Döneminde Dış Politika

Türkiye, Yunanistan,

Yugoslavya ve Romanya

Türkiye, İran,

Irak ve Afganistan

Balkan Antantı

Sadabat Paktı

Mustafa Kemal Atatürk’ün

“Yurtta barış dünyada barış!”

sözünü açıklayınız.

Türkler, Orta Asya'dan dünyanın çeşitli yerlerine göç ederek yeni yurtlar edinmiştir. Dünya'nın çeşitli yerlerine Orta Asya'dan göç başladığında, bazı Türk toplulukları Orta Asya ve çevresinde yaşamlarını sürdürmeyi tercih etmiştir.

Türkler göç ettikleri yerlerde özellikle Anadolu, Kafkasya ve Balkanlar'da yeni devletler kurmuştur. Bu devletlerden biri de 29 Ekim 1923 yılında Anadolu toprakları üzerinde kurulan Türkiye Cumhuriyeti'dir. Günümüzde ülkemizden başka yerlerde de yaşamlarını sürdüren Türkler bulunmaktadır.

Türkiye Cumhuriyeti

25 Aralık 1991 tarihinde Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) dağılmasıyla birlikte Orta Asya ve Kafkasya'da birçok devlet bağımsızlığını ilan etmiştir. SSCB'nin çatısı altında yaşayan soydaşlarımız da bağımsızlıklarını ilan ederek kendi devletlerini kurmuştur. Bu devletler, Türk Cumhuriyetleri olarak adlandırılmaktadır.

TÜRK CUMHURİYETLERİ

Kazakistan

Özbekistan

Türkmenistan

Azerbaycan

SSCB'nin Dağılmasından Sonra Kurulan Türk Cumhuriyetleri

Kırgızistan

SSCB'nin Dağılmasından Sonra Kurulan Türk Cumhuriyetleri

Türkiye

Kazakistan

Azerbaycan

Türkmenistan

Özbekistan

Kırgızistan

Ülkemizin Türk Cumhuriyetleri ile İlişkileri

KKTC Akdeniz'de Kıbrıs Adası'nda kurulan bir Türk Cumhuriyetidir. Türkiye ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti halkları arasında var olan güçlü tarihi ve kültürel bağ ile dil bağı iki ülke arasındaki ilişkilerin her zaman güçlü olmasını sağlamaktadır. Öyle ki KKTC için ülkemizde "yavru vatan" nitelendirmesi yapılmaktadır. KKTC'yi resmi olarak tanıyan tek ülke Türkiye'dir. Bu nedenle ülkemiz, KKTC'nin haklarını dünya kamuoyunda koruma görevini üstlenmiştir.

Türkiye

KKTC

Kuzey Kıbrıs

Türk Cumhuriyeti

Başkent

Lefkoşa

Kurulduğu yıldan itibaren Azerbaycan ile Türkiye arasında dostane bir ilişki vardır. Hatta iki ülke vatandaşları birbirleri için "kardeş ülke" yakıştırması yapmaktadır. Türkiye, Azerbaycan petrolünün dünya pazarlarına taşınması için Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı'nın yapımına destek vermiştir.

Azerbaycan

Türkiye

Azerbaycan

Başkent

Bakü

Türkiye, Türkmenistan'ın bağımsızlığını ilk tanıyan ve burada ilk büyükelçilik açan ülkedir. İki ülke arasında başta dış politika, ticaret, kültür ve eğitim olmak üzere her alanda ilişkiler iyi düzeydedir.

Türkmenistan

Türkiye

Türkmenistan

Başkent

Aşkabat

Türkiye, Özbekistan ile arasındaki iş birliğinin her alanda gelişimine büyük önem vermektedir. İki ülke arasında kültür, bilim, eğitim, spor ve turizm alanlarında iş birliği antlaşmaları imzalanmıştır.

Özbekistan

Türkiye

Özbekistan

Başkent

Taşkent

Türkiye ile Kırgızistan arasındaki ilişkiler, stratejik ortaklık seviyesindedir. İki ülke arasında başta siyasi, ekonomik, kültür, sağlık ve ulaştırma olmak üzere iyi ilişkiler mevcuttur.

Kırgızistan

Türkiye

Kırgızistan

Başkent

Bişkek

Türkiye ile Kazakistan arasında çeşitli madenler, hayvansal ürünler ve tarım ürünleri başta olmak üzere önemli ticari faaliyetler söz konusudur. Ayrıca iki ülke arasında bankacılık alanında iş birliği yapılmaktadır.

Kazakistan

Türkiye

Kazakistan

Türk dünyasının ortak üniversitesi olarak kabul edilen Ahmet Yesevi Üniversitesi bu ülkede yer alır. Üniversitenin öğretim dilinin Türkiye Türkçesi ve Kazak Türkçesi olması kültürel birlikteliğimizin bir göstergesidir. Bu üniversitede yaklaşık 8.000 Türk vatandaşımız eğitim-öğretim görmektedir.

Ahmet Yesevi Üniversitesi

TİKA, Türk-İslam bilginlerinden biri olan Ahmet Yesevi'nin Kazakistan’da yer alan türbesinde kapsamlı bir restorasyon çalışması yapmıştır.

Başkent

Astana

Türk Cumhuriyetleriyle olan ilişkilerimizin gelişmesinde Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA), Türk Kültür ve Sanatları Ortak Yönetimi (TÜRKSOY) vb. teşkilatların katkıları çoktur.

TİKA 1992 yılında kurulmuştur. Amacı; özellikle Türk dilinin konuşulduğu ülkeler, komşu ülkeler ve gelişmekte olan ülkelerle ekonomik, sosyal, kültürel iş birliği oluşturmaktır. TİKA yurt dışında Türkçe öğrenimini destekler. TİKA Türkoloji Projesi buna örnektir. TİKA, Orhun Anıtları’nın bölgedeki olumsuz koşullardan korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla Orhun Yazıtları Müzesi’ni inşa etmiştir. Özellikle Türk Cumhuriyetlerinden hem okumak hem de staj yapmak için gelen öğrenciler TİKA projeleri sayesinde karşılıklı eğitim ve öğretim almaktadırlar.

Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı

Orhun Yazıtları Müzesi

Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY)

TÜRKSOY Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Türkiye’nin üyeliği ile 1993 yılında kurulmuştur.

​

TÜRKSOY' un amacı; Türk kökenli ve Türk dili konuşan Türk devletleri ve halklarının birbirlerini daha iyi anlamalarını sağlamak, kültür ve sanatının korunması, yeniden canlandırılması ve gelişmesi yönünde faaliyette bulunmaktır.

​

Resmî dili Türkçe, yönetim merkezi Ankara’dır.

Üye ülkeler

Gözlemci ülkeler

TİKA ve TÜRKSOY’un Türk Cumhuriyetleriyle olan ilişkilerimize katkıları nelerdir?

Ülkemize komşu olan devletlerden hangilerini biliyorsunuz?

Türkiye’nin Komşuları

Akdeniz

Karadeniz

Hazar

Gölü

Ege

Denizi

Türkiye

?

?

?

?

?

?

?

?

Yunanistan

Bulgaristan

Gürcistan

Ermenistan

Azerbaycan

İran

Irak

Suriye

Nahçıvan

?

Ülkemizin Komşu Devletlerle Olan İlişkileri

Türkiye ile Yunanistan arasındaki ilişkiler uzun süre inişli çıkışlı bir seyir izlemiştir. Ancak 1999 yılı itibariyle iş birliği ve müzakereye dayalı yeni bir döneme girilmiştir. Bu sayede ticaret, ulaştırma ve turizm alanlarında ilerlemeler olmuştur. İki ülke arasındaki ticaret hacmi her geçen yıl artmaktadır. İstanbul-Selanik hızlı tren hattının kurulması planlanmaktadır.

YUNANİSTAN

Türkiye

Yunanistan

Yunanistan’ın Selanik şehrinde bulunan Atatürk Evi her yıl çok sayıda Türk vatandaşını ağırlamaktadır.

Atatürk’ün Evi, Selanik

Başkent

Atina

Türkiye ile Bulgaristan dost ve müttefik iki ülkedir. Bulgaristan'ın demokrasiye geçişiyle birlikte iki ülke arasındaki ilişkiler artmıştır. Ülkemiz, son yıllarda Bulgaristan'ın önemli ticaret ortaklarından biri olmuştur. Bulgaristan'da TİKA ve Yunus Emre Kültür Merkezinin şubesi bulunmaktadır.

BULGARİSTAN

Türkiye

Bulgaristan

Başkent

Sofya

Türkiye 16 Aralık 1991 tarihinde Gürcistan'ın bağımsızlığını tanımıştır. Ülkemiz Gürcistan'ın en büyük ticaret ortaklarından biridir. Türkiye ile Gürcistan ilişkilerindeki en önemli konulardan birini Ahıska Türklerinin ana vatanlarına geri dönüş süreci oluşturmaktadır.

GÜRCİSTAN

Türkiye

Gürcistan

Başkent

Tiflis

Türkiye, Ermenistan'ın bağımsızlığını 16 Aralık 1991 tarihinde tanımıştır. Hemen sonrasında bu ülkeye insani yardımlarda bulunmuş, bölgesel kuruluşlar ve uluslararası toplum ile bütünleşmesi yönünde çaba harcamıştır. İki ülke arasındaki ilişkiler gelişme aşamasındadır.

ERMENİSTAN

Türkiye

Ermenistan

Başkent

Erivan

NAHÇIVAN ÖZERK CUMHURİYETİ

Türkiye

Azerbaycan

Nahçıvan, Azerbaycan'a bağlı özerk bir cumhuriyettir. Ancak bu ülkeyle fiziki bağlantısı yoktur. Nahçıvan, Türk devletleri arasında, Türkiye ile kara sınırı bulunan tek toprak parçasıdır.

Nahçıvan

Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti

Başkent

Nahçıvan

İran, 400 yıla yakın süredir değişmeyen 560 km'lik sınırı paylaştığımız bir komşumuzdur. İki devlet arasındaki ekonomik, kültürel, siyasi ve sosyal ilişkilerin daha da gelişmesi için çaba gösterilmektedir. Ülkemiz, İran'dan özellikle petrol ve doğal gaz satın almaktadır. İran'a başta altın, çelik ve otomotiv ürünleri olmak üzere çok sayıda ürün ihraç etmektedir.

İRAN

Türkiye

İran

Başkent

Tahran

Irak, yıllardır süren iç karışıklıklarla uğraşmak zorunda kalan bir sınır komşumuzdur. Türkiye her zaman Irak'ın toprak bütünlüğünü savunmuştur. İki ülke arasındaki ekonomik ilişkiler ileri bir seviyededir. Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattı sayesinde Irak'tan ülkemize ham petrol taşınmaktadır.

IRAK

Türkiye

Irak

Başkent

Bağdat

Suriye, ülkemizin en uzun sınır komşusudur.

​

İki ülke arasındaki ilişkiler 2011 yılında Suriye'de başlayan iç karışıklıklar sonrasında bozulsa da ülkemiz, Suriye halkının her zaman yanında yer almıştır. Devletimiz, Suriye'de yaşanan karışıklık ortamından ülkemize sığınan mültecilere kucak açmıştır. Ülkemiz onların sağlık, eğitim, beslenme ve barınma gibi temel ihtiyaçlarını gidermeye çalışmaktadır.

SURİYE

Türkiye

Suriye

Başkent

Şam

Atatürk, bu sözü ile dış politikada, aşağıdakilerden hangisinin önemini vurgulamıştır?

A) Tam bağımsızlığın

B) Ulusal egemenliğin

C) Yurtta ve dünyada barışın

D) Çıkarlarımıza uygun dış siyasetin

MEB ÇIKMIŞ SORULAR

Türk dilini konuşan ve ülkemize komşu olan ülkelerin kalkınmalarına yardımcı olmak ve bu ülkelerle çeşitli alanlarda işbirliğini geliştirmek amacıyla 1992 yılında oluşturulan kuruluş aşağıdakilerden hangisidir?

A) NATO

B) TRT

C) TİKA

D) BM

​

​

MEB ÇIKMIŞ SORULAR

Aşağıdakilerden hangisi, Türkçe konuşan ülkeler ve topluklar arasındaki kültürel ilişkilerin geliştirilmesi amacıyla oluşturulan TÜRKSOY’un kurucularındandır?

A) Tacikistan

B) Bulgaristan

C) Türkmenistan

D) Yunanistan

​

​

MEB ÇIKMIŞ SORULAR

“Dünya milletlerinin saadetine çalışmak, diğer bir yoldan kendi huzur ve saadetini sağlamaya çalışmak demektir.” sözüyle Atatürk, aşağıdakilerden hangisinin önemine vurgu yapmıştır?

A) Ekonomik bağımsızlığın

B) Güçler ayrılığı ilkesinin

C) Uluslararası barışın

D) Demokrasinin

​

​

MEB ÇIKMIŞ SORULAR

Moğolistan’da Orhun Abidelerinin bulunduğu alan, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) tarafından Orhun Müzesi hâline getirilmiştir.

Bu faaliyet Türkiye’nin aşağıdakilerden hangisine verdiği önemi gösterir?

A) Kültürel mirasa

B) Diplomatik ilişkilere

C) Ekonomik yatırımlara

D) Millî egemenliğe

4 Eylül 2022 Bursluluk Sınavı Sorusu

​

ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME

Bir devletin diğer devletlere karşı uyguladığı siyasete ………………………….. denir.

…………………………… Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Türkiye’nin üyeliği ile 1993 yılında kurulmuştur.

Türkiye, ……………………………..… petrolünün dünya pazarlarına taşınması için Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı'nın yapımına destek vermiştir.

Türk-İslam bilginlerinden biri olan Ahmet Yesevi’nin türbesi ………….…………………… bulunmaktadır.

Özellikle Türk dilinin konuşulduğu ülkeler, komşu ülkeler ve gelişmekte olan ülkelerle ekonomik, sosyal, kültürel iş birliği oluşturmak amacıyla …………………..………. kurulmuştur.

TİKA

Kazakistan’da

Azerbaycan

TÜRKSOY

dış politika

BOŞLUK DOLDURMA

Ticaret hacmimizin en fazla olduğu Türk Devleti Kırgızistan’dır.

Türk devletleri içerisinde, Türkiye ile kara sınırı bulunan tek toprak parçası Nahçıvan’dır.

Türkiye’nin Suriyeli mültecilere sahip çıkması insanlığa verdiği değerin kanıtıdır.

Türkiye, Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ile sadece ekonomik ilişkiler kurmaktadır.

“Yavru Vatan” ifadesini Azerbaycan Cumhuriyeti için kullanırız.

DOĞRU-YANLIŞ

Tahtada verilen bilgilerin ait olduğu ülkeyi öğrencilerden hangisi doğru cevaplamıştır?

A) Ali

B) Ece

C) Gül

D) Mustafa

ÇOKTAN SEÇMELİ

Ülkeler arasında kültürel, sosyal, siyasi ve ekonomik ilişkiler vardır. Ülkeler birbirleriyle olan ilişkilerini, belirledikleri dış politika esaslarına göre yürütürler. Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin medeniyetler arasında hak ettiği yeri almasının etkin bir dış politika ve sağlam temeller üzerine kurulmuş dış ilişkilerle mümkün olacağını biliyordu.

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin, Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde belirlediği millî dış politika ilkelerinden biri değildir?

A) Tam bağımsızlık

B) İş birliğinden kaçınmak

C) Karşılıklılık (mütekabiliyet)

D) Yurtta barış dünyada barış

ÇOKTAN SEÇMELİ

Mustafa Kemal Atatürk, II. Dünya Savaşı’na giden süreci isabetli bir şekilde tahlil ederek bölgesel iş birliği çabalarına hız vermiştir. Bundan dolayı; 1934 yılında Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya ile …………………………..……….. 1937 yılında Türkiye, İran, Irak ve Afganistan ile ………………..……………… imzalamıştır. Böylece Türkiye hem doğu sınırı hem de batı sınırının güvenliği ve iş birliği için önemli adımlar atmıştır.

Metinde verilen boşluklar sırasıyla aşağıdakilerden hangisiyle tamamlanmalıdır?

A) Balkan Antantı - Sadabat Paktı

B) Milletler Cemiyeti - NATO

C) Birleşmiş Milletler - Sadabat Paktı

D) Balkan Antantı - Milletler Cemiyeti

ÇOKTAN SEÇMELİ

Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin dağılması sonucu bağımsızlığına kavuşan Türk Cumhuriyetlerini tanıyan ilk ülke Türkiye olmuş ve bu devletlerin uluslararası toplum tarafından kabul görmesi için girişimlerde bulunmuştur.

Aşağıdakilerden hangisi, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin dağılması sonucu bağımsızlığına kavuşan Türk Cumhuriyetleri’nden değildir?

A) Türkmenistan

B) Gürcistan

C) Azerbaycan

D) Kazakistan

ÇOKTAN SEÇMELİ

Sınır komşularımızdan hangisiyle ticaretimiz diğerlerine göre daha azdır?

A) Irak

B) Ermenistan

C) Azerbaycan

D) İran

ÇOKTAN SEÇMELİ

YARARLANILAN KAYNAKLAR

6. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı

YAZARLAR

Cengiz YILDIRIM

Fatih KAPLAN

Hayriye KURU

Mukaddes YILMAZ

6. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı

​

YAZAR

Erhan ŞAHİN