NHIỆT LIỆT CHÀO ĐÓN
CẢ LỚP TỚI BÀI HỌC MỚI!
KHỞI ĐỘNG
Trong cuộc sống, chúng ta vẫn thường gặp các tình huống một việc được thực hiện hay không phụ thuộc vào một điều kiện.
<Điều kiện>
Lệnh 1
Đúng
Lệnh 2
Sai
Ví dụ, em dự định, nếu ngày mai trời không mưa em sẽ đi chơi cùng bạn, ngược lại nếu trời mưa em sẽ ở nhà làm bài tập. Các tình huống như vậy trong lập trình được gọi là rẽ nhánh.
<Điều kiện>
Lệnh 1
Đúng
Lệnh 2
Sai
Em hãy điền thông tin ở tình huống trên vào vị trí <Điều kiện> và lệnh tương ứng trong sơ đồ cấu trúc rẽ nhánh ở hình bên.
BÀI 19: CÂU LỆNH RẼ NHÁNH IF
NỘI DUNG BÀI HỌC
1. Biểu thức lôgic
2. Lệnh if
1. Biểu thức lôgic
Thảo luận nhóm đôi và thực hiện Hoạt động 1 trong SGK trang 101:
Biểu thức nào sau đây có thể đưa vào vị trí <điều kiện> trong lệnh: Nếu <điều kiện> thì <lệnh> của các ngôn ngữ lập trình bậc cao?
A. m, n = 1, 2 B. a + b > 1
C. a* b < a + b D. 12 + 15 > 2* 13
Các phép so sánh các giá trị số trong Python:
< | nhỏ hơn |
<= | nhỏ hơn hoặc bằng |
> | lớn hơn |
>= | lớn hơn hoặc bằng |
== | bằng nhau |
!= | khác nhau |
Bảng các phép toán logic
Phép toán and | ||
X | Y | X and Y |
True | True | True |
True | False | False |
False | True | False |
False | False | False |
Phép toán or | ||
X | Y | X or Y |
True | True | True |
True | False | True |
False | True | True |
False | False | False |
Phép toán not | |
X | not X |
True | False |
False | True |
Ví dụ
Cho các lệnh sau và dự đoán giá trị của các biến lôgic a, b, c
>>> x, y, z = 10, 5, 9
>>> b = x < 11 and z > 5
>>> c = x > 15 or y < 9
>>> a = not b
True
True
False
KẾT LUẬN
Biểu thức lôgic là biểu thức chỉ nhận giá trị True hoặc False. Giá trị các biểu thức lôgic thuộc kiểu bool.
Các phép toán trên kiểu dữ liệu lôgic là and (và), or (hoặc) và not (phủ định).
Câu hỏi và bài tập củng cố
Mỗi biểu thức sau có giá trị True hay False?
a) 100%4 == 0
b)111//5 != 20 or 20%3 != 0
True
True
2. Lệnh if
Thảo luận nhóm đôi, hoàn thành Hoạt động 2 SGK trang 102:
Cho trước số tự nhiên n (được gán hoặc nhập từ bàn phím). Đoạn chương trình như sau kiểm tra n > 0 thì thông báo "n là số lớn hơn 0".
if n > 0:
print(“n là số lớn hơn 0”)
if n > 0:
print(“n là số lớn hơn 0”)
Em có nhận xét gì về cấu trúc lệnh if? Sau <điều kiện> lệnh if có kí tự gì? Lệnh print() được viết như thế nào?
Sau điều kiện lệnh if có kí tự dấu ":"
Lệnh print() được viết thụt vào.
Đọc thông tin SGK và thực hiện các yêu cầu:
Cấu trúc rẽ nhánh dạng thiếu:
if <điều kiện>:
<khối lệnh>
<Điều kiện>
Khối lệnh
Đúng
Sai
Cấu trúc rẽ nhánh dạng đủ:
if <điều kiện>:
<khối lệnh 1>
else:
<khối lệnh 2>
<Điều kiện>
Khối lệnh 1
Đúng
Khối lệnh 2
Sai
Viết thẳng lề trái
Viết lùi vào và thẳng hàng, mặc định là 1 tab hay 4 dấu cách.
Ghi nhớ
Cú pháp đặc biệt của lệnh if
Sau <điều kiện> là dấu ":", sau đó xuống dòng và các lệnh cần viết thụt vào (1 tab hoặc 4 dấu cách).
Câu hỏi và bài tập củng cố
Đoạn chương trình sau thực hiện công việc gì?
k = int(input(“Nhập một số nguyên dương:”))
if k <= 0:
print(“Bạn nhập sai rồi!”)
Chương trình yêu cầu nhập số một số nguyên dương và đưa vào biến k. Nếu k <=0 thì sẽ thông báo "Bạn nhập sai rồi!".
Thực hành theo nhóm đôi và hoàn thành các nhiệm vụ:
THỰC HÀNH
Nhiệm vụ 1: Viết chương trình nhập số tự nhiên n từ bàn phím. Sau đó thông báo số em đã nhập là số chẵn hay số lẻ phụ thuộc vào n là chẵn hay lẻ.
Các bài tập liên quan đến kiểu dữ liệu bool và lệnh if
Chương trình có thể như sau:
n = int(input(“Nhập số tự nhiên n:”))
if n%2 == 0:
print(“Số đã nhập là số chẵn.”)
else:
print(“Số đã nhập đã là số lẻ.”)
Nhiệm vụ 2:
Giả sử giá điện sinh hoạt trong khu vực gia đình em ở được tính lũy kế theo từng tháng như sau (giá tính theo từng kWh điện tiêu thụ).
Chương trình có thể như sau:
k = float(input(“Nhập số kWh tiêu thụ điện nhà em:”))
if k <= 50:
t = k*1.678
else:
if k <= 100:
t = 50*1.678 + (k-50)*1.734
else:
t = 50*1.678 + 50*1.734 + (k-100)*2.014
print(“Số tiền điện phải trả là:”, round(t), “nghìn đồng”)
LUYỆN TẬP
Bài 1 (SGK - tr104). Viết biểu thức lôgic ứng với mỗi câu sau:
a) Số x nằm trong khoảng (0; 10)
b) Số y nằm ngoài đoạn [1; 2].
c) Số z nằm trong đoạn [0; 1] hoặc [5; 10].
0 < x < 10
y < 1 or y > 2
0 <= z <= 1 or 5 <= z <=10
LUYỆN TẬP
Bài 2 (SGK - tr104). Tìm một vài giá trị m, n thỏa mãn các biểu thức sau:
a) 100%m == 0 and n%5 != 0
b) m%100 == 0 and m%400 != 0
c) n%3 == 0 or (n%3 != 0 and n%4 ==0)
Ví dụ: m = 50, 10, 5;
n = 6, 7, 9
Ví dụ: m = 100, 200, 500
Ví dụ: n = 3, 6, 8
Bài tập làm thêm
Bài 1: Viết chương trình cho nhập vào một số thực x từ bàn phím và đưa ra giá trị tuyệt đối của x (|x|).
x = float(input("x ="))
if x < 0:
x = -x
print(x)
Hướng dẫn:
Bài 2: Chương trình sau đây cho nhập vào ba số nguyên a, b, c sau đó đưa ra số nghiệm phân biệt của chương trình (x – a)(x – b) (x – c) = 0 (với a, b, c là các hằng số). Tuy nhiên, chương trình vẫn có lỗi, em hãy tìm và sửa lỗi đó:
Cần sửa lại thành:
if (a == b) and (a == c)
VẬN DỤNG
Bài 1 (SGK - tr104). Giá bán cam tại siêu thị tính như sau: nếu khối lượng cam mua dưới 5kg thì giá bán là 12 000 đồng/kg, nếu khối lượng mua lớn hơn hoặc bằng 5 kg thì giá bán là 10 000 đồng/kg. Viết chương trình nhập số lượng mua (tính theo kg) sau đó tính số tiền phải trả.
Chương trình có thể như sau:
c = float(input(“Nhập số lượng cam đã mua (tính theo kg): “))
if c < 5:
print(“Số tiền phải trả là:”,c*12000, “đồng”)
else:
print(“Số tiền phải trả là:”,c*10000, “đồng”)
Bài 2 (SGK - tr104)
Năm n là năm nhuận nếu giá trị n thỏa mãn điều kiện: n chia hết cho 400 hoặc n chia hết cho 4 đồng thời không chia hết cho 100. Viết chương trình nhập số năm n và cho biết n có phải là năm nhuận hay không?
Chương trình có thể như sau:
year = int(input(“Nhập số năm: “))
if year%400==0 or (year%4==0 and year%100 != 0):
print(year, “là năm nhuận”)
else:
print(year, “không là năm nhuận”)
Bài tập làm thêm
Một công ty sản xuất văn phòng phẩm nhận được đơn hàng mua n cái bút chì. Công ty cần đóng bút chì vào hộp để chuyển hàng đi, biết rằng mỗi hộp chứa được tối đa k cái bút chì. Viết chương trình nhập vào hai số nguyên dương n, k và đưa ra số hộp đựng bút nhỏ nhất mà công ty cần nhập.
Bài 1
Bài tập làm thêm
Bài 2
Để khuyến khích tiêu thụ cam, một chủ vườn đã đưa ra chính sách khuyến mại sau: Nếu số cam mua lớn hơn 10 kg thì đơn giá mua phần lớn hơn đó chỉ bằng 90% đơn giá cho 10 kg cam đầu tiên. Em hãy viết chương trình tính số tiền mua cam phải trả với đơn giá và số cam mua được nhập từ bàn phím.
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
03
02
01
Ôn tập kiến thức đã học
Hoàn thành bài tập vận dụng
Chuẩn bị trước bài sau - Bài 20:
Câu lệnh lặp for
CẢM ƠN CÁC EM
ĐÃ LẮNG NGHE BÀI GIẢNG!