FAN: ISSIQLIK VA MASSA ALMASHINUV JARAYONLARI VA QURILMALARI
MAVZU: ISSIQLIK VA SOVUQLIK TASHUVCHILAR.
MA’RUZACHI: t.f.f.d., dots. U.X. IBRAGIMOV
MA’RUZA REJASI
1. Issiqlik tashuvchilarning xususiyati va tasniflanishi.
2. Yuqori haroratli issiqlik tashuvchilar.
3. Ko’p komponentli issiqlik tashuvchilar.
4. Sovuqlik tashuvchilar va sovitish agentlari.
5. Issiqlik tashuvchilarning oqim sxemalari.
1. Issiqlik tashuvchilarning xususiyati va tasniflanishi.
Maqsadi bo’yicha
Qizdiruvchi
Sovituvchi yoki sovuqlik tashuvchi
Oraliq issiqlik va sovuqlik tashuvchi
Xladoagent
Qurituvchi agent
Issiqlik tashuvchilar o'zining maqsadi, agregat holati, ishchi harorati va bosim ko'lamlari bo'yicha tasniflanadi.
1. Issiqlik tashuvchilarning xususiyati va tasniflanishi.
Tarkibi
bo'yicha
Bir fazali
Past haroratli plazma
Kondensatsiyalanmaydigan bug'lar va gazlar
Eritmalar
Qattiq moddalar
Ko'p fazali
Suv bug’i
Bug’-gaz aralashma
Emulsiya
Suspenziya
1. Issiqlik tashuvchilarning xususiyati va tasniflanishi.
Ishchi haroratlari bo'yicha
Yuqori
Tutun gazlari
Mineral moylar
Suyuq metal
O’rta
Suv bug'i
Suv
Havo
Past
Freon
Ammiak
Xladon
Kriogen
Kislorod
Azot
Vodorod
1. Issiqlik tashuvchilarning xususiyati va tasniflanishi.
Agregat holati bo’yicha
Qattiq
8-12 mm diаmеtrli shаrik shаklidаgi po’lаt, choyan, kеrаmzit, kаrbоund, kаоlin, аlyumin оksidi bo’laklari
Suyuq
Suv, mоy, dеfinil аrаlаshmа, krеmniy оrgаnik birikmаlаri, mеtаl eritmаlаri, qоtishmаlаr, simоb, litiy, kаliy, nаtriy
Gazsimon
Hаvо, tutun gаzlаri, аzоt, is gаzi, оltingugurt ikki оksidi, vоdоrоd, gеliy, suv bug’lаri
1. Issiqlik tashuvchilarning xususiyati va tasniflanishi.
Issiqlik-fizik xususiyatlari
Zichlik
Yuqori bo’lishi kerak
Issiqlik sig'imi
Yuqori bo’lishi kerak
Issiqlik o'tkazuvchanlik
Yuqori bo’lishi kerak
Bug' hosil bo'lish issiqligi
Yuqori bo’lishi kerak
Qаynаsh hаrоrаti
Yuqori bo’lishi kerak
Erish harorati
Past bo’lishi kerak
Qovushqoqlik
Kam bo’lishi kerak
2. Yuqori haroratli issiqlik tashuvchilar.
Etilenglikol
Glitserin
Naftalin
Difenil
Polifenol
Difenil aralashma
Yuqori haroratli issiqlik tashuvchilar -47℃ dan taxminan 400℃ gacha qo'llaniladi, ularga:
2. Yuqori haroratli issiqlik tashuvchilar.
Ditolilmetan
Kaliy
Litiy
Kadmiy
Qo’rg’oshin
Simob
Yuqori haroratli organik suyuqliklar
2. Yuqori haroratli issiqlik tashuvchilar.
Mineral moy eng ko’p tarqalgan va 200℃ haroratgacha qo'llaniladi.
Narxi nisbatan arzon, kam zaharli va ishlatishda qulay.
Kremniy organik birikmalarining qaynash harorati 410…440℃. Ular 18…+350℃ haroratlarda qo'llaniladi.
Aromatlangan AMT-300 mineral moyi haroratning 20...280℃ oralig'ida va tizimdan ajralgan gazsimon mahsulotlarni uzluksiz olib ketishda qo'llaniladi.
Noorganik tuzlar sifatida nitrit-nitratli aralashmalar qo'llaniladi, ularning erish harorati 142℃. Ular haroratning 150...550℃ oralig'ida qo'llaniladi
3. Ko’p komponentli issiqlik tashuvchilar.
Ko'p komponentli organik issiqlik tashuvchilar sifatida difenil aralashma, gidroterfenil va terfenil aralashmalardan foydalaniladi.
Gidroterfenillar -10…350℃ haroratlarda qo'llanishi mumkin, ammo ularning narxi ancha qimmat.
Difenil aralashma- 73,5% difenil efir aralashmasi va 26,5% difenil. Aralashma zaharsiz, ammo portlashga xavfli va tez alangalanuvchi, suvda erimaydi.
Terfenil aralashma- erish harorati -25…+7℃ va qaynash harorati 346…374℃ ni tashkil etadi. U zaharsiz va narxi ancha qimmat.
4. Sovuqlik tashuvchilar va sovitish agentlari.
Sovuqlik tashuvchilar – qotib qolish harorati past bo'lgan va sovitilayotgan xonadan yoki muhitdan sovitish qurilmalariga issiqlikni uzatish uchun mo'ljallangan suyuqliklar hisoblanadi.
Kalsiy xlor –
qotish harorati
-55℃
Natriy xlor -
qotish harorati
-21℃
Etilenglikolning suvli eritmasi -qotish harorati
-65℃
4. Sovuqlik tashuvchilar va sovitish agentlari.
Sovitish agentlari sifatida eng ko'p tarqalgan yengil
qaynovchi moddalar
Ammiakning atmosfera bosimida qaynash harorati -33,4℃. Ammiakni havo bilan aralashmasida ammiakning hajmiy ulushi 11…14% ga yetganda yonishi mumkin, hajmiy ulush 16…27% bo'lganda esa portlaydi. Ammiak zaharli, birdan bug'uvchi hidga ega, ammo narxi ancha arzon.
Xladon 12 (R12, diftordixlormetan) atmosfera bosimida qaynash harorati -29,8℃, kritik harorati 111,5℃. R12 bug'lari havodan 4,2 marta yengil va hidsiz. Xladon 12 portlashga xavfli emas, havoda yonmaydi, termik parchalanishi 400℃ da sodir bo'ladi. R12 rangsiz va hidsiz.
Xladon 22 (R22, diftormonoxlormetan) atmosfera bosimida qaynash harorati -40,8℃. Xladon 22 rangsiz, hidsiz, yonmaydi, portlamaydi, R12 ga qaraganda kam zaharli. Yuqori haroratlarda moyda yaxshi eriydi. R22 suvda R12 ga qaraganda yaxshi eriydi. Metallarga nisbatan kam faol.
5. Issiqlik tashuvchilarning oqim sxemalari.
Rekuperativ issiqlik almashinuv qurilmalarida issiqlik tashuvchilarning haroratlarini o'zgarishi