HAZIRLIK ÇALIŞMALARI
1. Çalışkanlığıyla tanıdığınız hayvanlar var mı? Bu hayvanların özelliklerini anlatınız.
KARINCALAR
Karıncalar çalışkanlıkları ile tanınan hayvanlardır. Dirsekli antenleri ve ince bellerini oluşturan düğümsü vücut yapıları vardır. Sayıları milyonları bulan koloniler halinde, yer altına yaptıkları yuvalarda yaşarlar. Bir karınca kendi ağırlığının 10 katı kadar yük taşıyabilir. Yaz aylarında yuvalarından çıkıp durmaksızın yuvalarına yiyecek taşırlar. Yaydıkları koku molekülleri ile buldukları yiyecek kaynağına diğerlerinin de ulaşabilmesi için yol çizerler.
ARILAR
Arılar yeryüzünden silinip giderse, insanoğlu yalnızca dört yıl yaşayabilir. Arılar olmazsa döllenme olmaz, hiçbir bitki, hiçbir hayvan, hiçbir insan olmaz.” (Albert Einstein, 1949) sözü çalışkanlıklarıyla nam salmış bu mucizevi uçan yaratıkların yaşamımız için önemini vurgular nitelikte. Doğaya ve insanlara saymakla bitmeyen faydaları dokunan bu canlıların en popüler getirilerinden olan bal, bunlardan sadece bir tanesi.
Canlılığın önemli parçalarından olan bu hayvanlar bize sadece bal vermekle kalmaz, minicik bedenlerinin aksine doğada çok önemli ve faydalı işler yaparlar. Dünyanın çiçekli her bölgesi onlar için yaşam alanı olmakla birlikte çiçek denildiğinde aklımıza ilk gelenlerdendir. Bu çiçeklerden elde edilen arı poleni ile de bağışıklığımızı güçlendirir. Bal yapanından yapmayanına, fiziksel özelliklerinden yeteneklerine kadar her bir özelliğiyle birbirlerinden ayrılarak çok fazla türü vardır.
2.Okuyacağınız metnin başlığının ve görsellerinin size hatırlattıklarını söyleyiniz.
Karanfiller ve Domates Suyu
Karanfiller ve Domates Suyu
1. ETKİNLİK
a. Metinde geçen bilmediğiniz sözcüklerin ve sözcük gruplarının anlamlarını tahmin ediniz. Sözlük, atasözleri, deyimler sözlüğü vb. kaynaklardan bu sözcüklerin ve sözcük gruplarının anlamlarını öğrenip tahminlerinizle karşılaştırınız.
hudut:
Sınır
hâlet:
Durum
kambur:
sarnıç:
Yağmur sularının biriktirildiği üstü kapalı yapı
gayrimeskûn:
Boş, ıssız, şenliksiz olan
fundalık:
Süpürge otu kaplı yer
mucibince:
Gereğince
evlek:
Tarlanın, tohum ekmek için saban iziyle bölünen bölümlerinden her biri
saye:
Gölge
Aşağıdaki sözcüklerin metinde geçen eş anlamlılarını bulmacaya yerleştiriniz.
1. Doğa
2. Gölge
3. Neşeli
4. Zaman
5. Tanık
6. Utangaç
7. Mutlu
8. Irak
9. Kenar
10. Uçurum
Şimdi artık kimi sevdiğimi, kime saygı duyduğumu biliyorum.
Günlerden beri kafamı bir adam kaplıyor.
Bir gözü sola doğru biraz kaymıştı.
G
G
M
İşte Kör Mustafa’nın bu gözü de bir kambur insanın ruh hâletini içine sindirmiş.
Parmakları kalın geldiği zaman tırnakları ile toprağı tırmalardı.
Akşam olunca çalıların arasına sakladığı kazmasını alıyor.
M
M
G
[X] İşleyen demir ışıldar.
[ ]Sakla samanı, gelir zamanı.
[X]Emek olmadan yemek olmaz.
[ ]Lafla peynir gemisi yürümez.
[X]Akan su, yosun tutmaz.
[ ]Ayağını yorganına göre uzat.
1. Kitaplar bir zamanlar yazara neler öğretmiş?
İnsanları sevmek lazım geldiğini, insanları sevince tabiatın, tabiatı sevince dünyanın sevileceğini oradan yaşama sevinci duyulacağını öğretmiştiler
2. Kör Mustafa’nın fiziksel özellikleri nasılmış?
Bir gözü sola doğru biraz kayık, sağ tarafının beyazı ile göz kapağı arasında bir et parçası oturmuş.
3. Kör Mustafa’nın görmeyen gözü yazara neyi hatırlatmış?
Kamburu hatırlatmış.
4. Kör Mustafa hangi işlerde çalıyormuş?
Bahçelerde çalışır, gündeliğe gider, sarnıç sıvar, dam aktarır, kuyu kazarmış.
5. Yazarın köyünde hangi ağaçlar yetişirmiş?
Fundalar, yabani meşe palamutları, koca yemişler, çalı süpürgeleri yetişirmiş.
6. Mustafa, toprakla nasıl bir mücadeleye girişmiş?
Topraktan çalılıkları, taşları, kökleri, dikenleri el ve tırnaklarına zarar verme pahasına ayıklamış.
7. Mustafa’nın taşlık yerle mücadelesi nasıl sonuçlanmış?
Mustafa taşlık yeri ayıklamayı başarmış ve oraya yerleşmiş, tarım yapmaya başlamış.
8. Yazarın, Mustafa’yı takdir etmesinin nedeni nedir?
Kimsenin aşmak için göze alamayacağı engelleri azim, sabır ve çalışkanlıkla aştığı için yazar Mustafa’yı takdir ediyor.
5. ETKİNLİK
Metinden, birinci kişili anlatımın yapıldığı örnek cümleler bulup aşağıya yazınız.
Yazarın yaşadığı bir olayı kendisinin anlattığı anlatım özelliğine “birinci kişili anlatım” denir.
Yazarın gözlemlediği bir olayı anlattığı anlatım özelliğine “üçüncü kişili anlatım” denir.
2. Bizim köyün lodos tarafı gayrimeskûndur.
1. Şimdi artık kimi sevdiğimi, kime saygı duyduğumu biliyorum.
3. Bendeniz bu mücadeleye şahidim.
ÇALIŞKAN OLMAK
İşleyen demir pas tutmaz,�Bunu böyle bil unutma!�Çalışmak gibi var mıdır?�Hep ilke o mutlulukta.
“Vakit nakittir.” demişler,�Boş geçirme zamanını.�Çalış, çabala, üret ki,�Aydınlat hep yarınını.
Çalışmakla kazanılır,�Bil ki büyük başarılar.�Sağlıklı ve mutlu olur,�Azim ile çalışanlar.
Tembellik hiç hoş değildir,�Sakın kaptırma kendini.�Çalışmalısın her zaman�Yüceltmek için ülkeni.
Atilâ ÇAKIROĞLU�Şiir Bahçesi
KARANFİLLER VE DOMATES SUYU
Biçim:
Hikaye
İçerik:
Yazar hikayede çalışkanlık ve azmi konu etmiş.
ÇALIŞKAN OLMAK
Biçim:
İçerik:
Şiir
Şair, şiirinde çalışkanlığı konu almış.
İKİLEMELER
Anlamı pekiştirmek, güçlendirmek, anlatımı daha çekici hale getirmek için aynı sözcüğün, eş, yakın, karşıt anlamlı veya sesleri birbirini çağrıştıran sözcüklerin yan yana kullanılmasıyla oluşturulan sözcük grubuna “ikileme” denir.
İkilemelerin Oluşum Şekilleri
1-Aynı sözcüğün tekrar edilmesiyle oluşturulur:
Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden.
Yağmur yavaş yavaş yağıyordu.
Benimle açık açık konuş.
Bana tuhaf tuhaf bakıyordu.
2-Eş anlamlı sözcüklerle oluşturulur:
Herkes gibi sen de akıllı uslu bir çocuk ol.
Bir daha gizli saklı işler çevirmeyeceğin konusunda anlaşmıştık.
Her akşam eve yorgun argın geliyor
Evi köşe bucak aradık ama kolyeyi bir türlü bulamadık.
3-Yakın anlamlı sözcüklerle oluşturulur:
Sabah doğru dürüst bir şey yemedim.
Oraya umarım sağ salim ulaşırız.
Yalan yanlış bilgileri yayıp durma.
Allah herkese akıl fikir versin.
4-Zıt/Karşıt anlamlı sözcüklerle oluşturulur:
Alandaki büyük küçük herkes şarkıya eşlik ediyor.
Bu evi aşağı yukarı yüz bin liraya satabilirsin.
Bu sokakta acı tatlı bir çok hatıramız var;
5-Biri anlamlı diğeri anlamsız sözcüklerle oluşturulur ikilemeler
Yaşlı adam elindeki bastonla zar zor yürüyebiliyordu.
Bu saatlerde kafede tek tük müşteri olur.
Hafta sonu çoluk çocuk bütün mahalle pikniğe gidiyoruz.
Bu eski püskü elbiseleri neden saklarsın anlamam.
6-İkisi de anlamsız ikilemeler
Köyden gelen kötü haberle düşünceleri allak bullak olmuştu.
Haberi duyunca evden apar topar dışarı çıktı.
Oraya gitmemek için mırın kırın ediyordu.
Yediği abur cuburlar midesine dokunmuştu.
7-Yansıma sözcüklerle oluşan ikilemeler
Vızır vızır geçen arabalardan yolun karşısına geçmek mümkün değildi.
Fokur fokur kaynayan suya çubuk makarnaları bırakıyoruz.
Fırından yeni çıkan çıtır çıtır simitler buram buram kokuyordu.
Babam horul horul uyuyordu.
8-Hal Eki Alarak Oluşan İkilemeler
Akşama kadar bütün koridorları baştan başa temizledim.
İstediklerini alınca kol kola girip oradan ayrıldılar.
Kötü haber kulaktan kulağa yayıldı.
Bu sohbet uçtan uca şifreleme ile korunmaktadır.
9- -m Harfi Eklenerek Oluşan İkilemeler
Senden para mara istemiyorum; işi öğret yeter.
Çocuğa resim mesim bir şeyler yaptır da oyalansın biraz.
Bu sıcak havada ders mers işlenmez.
10-Sayılardan Oluşan İkileme
Beş on lira ateşlersin artık.
Depodaki malzemeleri bir bir saydı, imzasını atıp gitti.
Evin önünde yedi sekiz kişi toplanmış yukarı doğru bakıyorlardı.
Cevizler, çuvalındaki delikten birer ikişer yola dökülmeye başlamıştı.
NOT 1
1-İkilemeler ayrı yazılır.
Tıklım tıklım
Sabah sabah
İleri geri
DOĞRU
tıklımtıklım
ilerigeri
Sabahsabah
YANLIŞ
Az da olsa bitişik yazılan ikilemeler de vardır.
Ben bir porsiyon cızbız köfte sipariş ettim.
Ülkemizdeki orman miktarı gitgide azalıyor.
Birdenbire ayağa kalkıp bağırmaya başladı.
Bağcıklarını sımsıkı bağladı ve koşmaya başladı.
NOT 2
2-İkilemeler arasına hiçbir noktalama işareti konmaz.
Kardeşinin eğri büğrü yürümesine sinirlenmişti.
(Doğru)
Kardeşinin eğri-büğrü yürümesine sinirlenmişti.
(Yanlış)
Kardeşinin eğri,büğrü yürümesine sinirlenmişti.
(Yanlış)
NOT 3
İkilemelerde kelimelerin yerleri değiştirilemez.
Benimle abuk sabuk konuşma.
(Doğru)
Benimle sabuk abuk konuşma.
(Yanlış)
şıkır şıkır
pırıl pırıl
doğru dürüst
tatsız tuzsuz
üç beş
çalı çırpı
Yer yer esmer, pembe, kül rengi toprağa saye salar.
İkileme oluşturan sözcükler birbirinden ayrı yazılır.
Su buldun mu, su?
“Mi” soru eki, kendisinden önceki ve sonraki sözcükten ayrı yazılır.
• Yoksa çocukken bir şey mi batmıştır?
> “Şey” sözcüğü, kendisinden önceki sözcükten ayrı yazılır.
• Göğün kendi renginden biraz daha koyu kıyılara giden hudutlu bir deniz…
> “Biraz” sözcüğü her zaman bitişik yazılır.
• Üç çocuk garip birtakım taşlar, tahtalar, saclarla bir şeyler yaparlar.
> “Birtakım” sözcüğü, “bazı” anlamında kullanılırsa bitişik yazılır.
Bizi iş yapmaktan kim kurtaracak?
Bizi iş yapmaktan kim kurtaracak?
Bir gece aniden aklıma çok parlak bir fikir geldi.
Bir gece aniden aklıma çok parlak bir fikir geldi.
Bir elin nesi var, iki ele ne gerek var?
Bir elin nesi var, iki ele ne gerek var?
İlk kez insanlara yardımcı olacağım için sevindim.
İlk kez insanlara yardımcı olacağım için sevindim.
Çizimlerimi meydandaki çınar ağacının gövdesine asarak sergiledim.
Çizimlerimi meydandaki çınar ağacının gövdesine asarak sergiledim.
Ömür boyu, bildiklerimizin esiri oluruz.
Ömür boyu, bildiklerimizin esiri oluruz.
Günlerce çalışarak planlar çizdim.
Sonunda çalışmalarım belli bir olgunluğa ulaştı.
Günlerce çalışarak planlar çizdim.
Sonunda çalışmalarım belli bir olgunluğa ulaştı.
Herkes, yetenekli olduğu alanda fikirler geliştirmeye başladı.
Herkes, yetenekli olduğu alanda fikirler geliştirmeye başladı.
Hep birlikte çalışmaya koyulduk.
Hep birlikte çalışmaya koyulduk.
Su gücüyle çalışan makinelerle iplik ürettiler.
Su gücüyle çalışan makinelerle iplik ürettiler.
Köylüler, bütün bu düzeneği kurarken çalışmayı çok sever oldular.
Köylüler, bütün bu düzeneği kurarken çalışmayı çok sever oldular.
Edindikleri bilgileri başka alanlara da uygulamak istediler.
Edindikleri bilgileri başka alanlara da uygulamak istediler.
Çalışmanın, aslında tembellikten çok daha zevkli olduğunu keşfettiler.
Çalışmanın, aslında tembellikten çok daha zevkli olduğunu keşfettiler.
Sarı Yaprak:
Yeşil Yaprak:
FİİLLER(EYLEMLER)
İş, oluş, durum ve hareket bildiren sözcüklere fiil (eylem) denir.
Bir sözcüğün fiil (eylem) olup olmadığını anlamak için o sözcüğün hem cümledeki anlamına hem de “mek, mak” mastar ekini alıp alamadığına bakmak gerekir.
Araba (mak)
bilgisayar(mak)
ben(mek)
güzel(mek)
Gül(mek)
yaz(mak)
büyü(mek)
geç(mek)
FİİL Mİ İSİM Mİ?
SEV
KEDİ
GÖZLÜK
KONUŞ
YE
BEBEK
KOŞ
ÖRDEK
FİİLLERİN ANLAM ÖZELLİKLERİ
İŞ (KILIŞ) FİİLLERİ
OLUŞ FİİLLERİ
DURUM FİİLLERİ
Öznenin kendi isteği ile gerçekleşen ve öznenin bir nesneyi etkilediği fiillerdir. Bu fiillerde öznenin yaptığı işten etkilenen bir nesne (varlık) vardır.
1-İŞ(KILIŞ)FİİLLERİ
Eğer fiille sorduğumuz “ne, neyi, kimi?” sorularından birine cevap alabiliyorsak bu fiil, iş (kılış) fiilidir.
İPUCU
FİİLİN ÖNÜNE
«ONU» KELİMESİNİ GETİRDİĞİMİZDE ANLAM BOZULMUYORSA İŞ FİİLİDİR.
Kardeşim evin camını kırdı.
ONU
ATMAK
SEVMEK
SIKMAK
YAKALAMAK
ÇALMAK
YALAMAK
Vazoyu kedi kırmış.
ÖRNEK CÜMLELER
Salona girer girmez paltosunu koltuğa fırlattı.
Osman, hoşça kal demeden telefonu yüzüme kapattı.
Eşyaları taşımadan önce evi güzelce temizledik.
Tüm sınıf bahçedeki çöpleri topladı.
Dün gece rüyamda okul birincisi olduğumu gördüm.
2. Durum Fiilleri
Öznenin süreklilik gösteren bir durumunu anlatan fiillerdir. Durum fiillerinde öznenin yaptığı işten etkilenen bir nesne (varlık) yoktur. Bu yüzden durum fiillerinde, fiille sorduğumuz “ne, neyi, kimi?” sorularından birine cevap alamayız.
» Arkadaşım yan binada oturuyor. (ne, neyi, kimi oturuyor? → cevap yok ⇒ durum fiili)
�» gitmek (ne, neyi, kimi gitmek? → cevap yok ⇒ durum fiili)
�» ağlamak (ne, neyi, kimi ağlamak? → cevap yok ⇒ durum fiili)
AĞLAMAK
DÖVÜŞMEK
BAKMAK
SARILMAK
OYNAMAK
GİTMEK
ÖRNEK CÜMLELER
Odaya girdiğimde televizyonun karşısında gülüyordu.
Misafirler gider gitmez hemen yattı.
Teyzem her akşam sahil boyunca yürür.
Tatilde iyice dinlenin.
Başkanın uyarısıyla tüm salon bir anda sustu.
Çocuk, birden elektrikler kesilince çok korktu.
3. Oluş Fiilleri
Öznenin kendi iradesi dışında geçirdiği değişimi bildiren fiillerdir. Oluş fiillerinde daha çok “zaman içerisinde kendiliğinden olma” söz konusudur.
Oluş fiilleri, bir durumdan başka bir duruma geçildiğini veya geçilmekte olduğunu bildirirler.
Sonbaharda yapraklar sararır.
KONUYU PEKİŞTİRME
AŞAĞIDA SİZE VERİLEN CÜMLELERDEKİ FİİLLERİ ANLAMLARI BAKIMINDAN İNCELEYİNİZ.
İŞ(KILIŞ)
DURUM
OLUŞ
Vazoyu kedi kırmış.
Bulaşıkları yıkadıktan sonra koltuğa uzandım.
Çocuk, birden elektrikler kesilince çok korktu.
Bu günden sonra artık havalar soğur
Bahçedeki otlar çok uzamış.
» Çocuklar anlatılanları can kulağıyla dinliyorlardı.
Araba az daha küçük çocuğa çarpacaktı.
Bu balta da iyice körelmiş.
Rıza her sabaha derse geç geliyor.
Teyzem her akşam sahil boyunca yürür.
Dün gece rüyamda okul birincisi olduğumu gördüm.
Misafirler gider gitmez hemen yattı.
Bahar geldi; ağaçlar yeşerdi.
Kerem şu an evde bilgisayar oyunu oynuyordur.
Eşyaları taşımadan önce evi güzelce temizledik.
Başkanın uyarısıyla tüm salon bir anda sustu.
Otobüs durmaması gereken yerde durdu.
Evin ahşap merdivenleri bakımsızlıktan için için çürümüş.
Görmeyeli baya büyümüşsün
Odaya girdiğimde televizyonun karşısında gülüyordu.
Osman, hoşça kal demeden telefonu yüzüme kapattı.
Zorlansam da sonunda kavanozun kapağını açtım
Bebeğin karnı acıkmış.
Borçlarını ödeyemediği için arabasını satacakmış.
Küçük kız sırtındaki koca çuvalı yolun karşısına kadar taşıdı.
Şair kendisine sorulan soruları samimiyetle cevapladı.
Her saba okula otobüsle gidiyor.
Üç gün sonra eve gelince baktık ki ekmek, peynir, yoğurt hepsi küflenmiş.
Bünyesi zayıf olduğundan çabuk hastalanır.
Sibel, yarışmayı kazanamadığı için ağlıyormuş.
KELİMELER
Sil(mek),
Konuş(mak),
yeşer(mek),
yüz(mek),
taşı(mak),
iç(mek),
zayıfla(mak),
kes(mek),
soğu(mak),
eri(mek),
gül(mek),
tara(mak),
şaşır(mak),
çürü(mek),
kızar(mak),
pişir(mek),
yaz(mak),
besle(mek),
karar(mak),
uyu(mak),
kız(mak),
küflen(mek),
geçmek
yeşermek
kızarmak
çıkmak
iş
oluş
oluş
durum
sürmek
oturmak
düşünmek
gelmek
iş
iş
durum
durum
pişirmek
sermek
yaşamak
ağlamak
iş
iş
oluş
durum
çürümek
toplamak
oluş
iş
SONRAKİ METNE HAZIRLIK
Yardımlaşma” hakkında gazete ve dergi haberleri derleyiniz. Yardımlaşmanın önemiyle ilgili bir konuşma hazırlayınız.