AY AVCISI ESKİMOLAR
HAYDİ, BAŞLAYALIM
Dünyanın en soğuk bölgeleri ve burada yaşayan insanlar hakkında neler biliyorsunuz? Arkadaşlarınızla paylaşınız.
Dünyanın en soğuk bölgelerinde kutup ayıları ve Eskimolar yaşar, insanlar iglolar yapar ve karla kaplı yerde hayvan avlayarak yaşamlarını sürdürür.
Zorlu bir kışın yaşandığı doğa ortamında yön bulmak zorunda kaldığınızı düşününüz. Önceki temalarda yer alan kahramanlardan hangisini size yardımcı olması için yanınızda götürmek
isterdiniz? Gerekçesini söyleyiniz.
”Cepheye Koşan At” metnindeki çocuk karakterin bana yardım etmesini isterdim. Onunla karınca yuvalarına bakarak yönümüzü bulmaya çalışırdık.
Yanıma Gülcemâl’in sahibini alırdım çünkü zor şartlarda sabırlı ve güçlü davranmayı iyi biliyor.
Yandaki karekodu okutarak içeriği izleyiniz ve kahramanın hangi kelimeyi anlatmaya çalıştığını tahmin ediniz.
GÖRSEL YORUMLAMA
Metni sessiz okurken daha önce öğrendiğiniz soru sorma stratejisini uygulayınız. Metni
okumadan önce, okurken ve okuduktan sonra metne ilişkin sorularınızı oluşturunuz. Bu
soruların cevaplarını neden merak ettiğinizi defterinize yazınız. Metni okuduktan sonra
sorularınızın cevaplanma durumunu değerlendiriniz.
AY AVCISI ESKİMOLAR
Bu olayın kahramanları İzlanda’nın soğuk köylerinde yaşayan Eskimolardır. Ayın dolunay olduğu bir gece, genç Eskimo fok balığı peşinde dolaşırken gözü dağın hemen tepesindeki kocaman aya ilişiyor: “Şu dağın tepesine çıksam, ayı yakalasam sonra da köye kadar yuvarlaya yuvarlaya getirsem ne güzel olur” diye düşünüyor genç Eskimo. “Gecelerimizi aydınlatan
kandilin yağı bitse de fark etmez artık! Koca ay buzdan yaptığımız kulübenin içinde bizi hep aydınlatır.”
Genç Eskimo çok iyi kalpliydi. Kocaman ayın tek başına kendi kulübesini değil, herkesi aydınlatmasını istiyordu. Bu nedenle, “büyük
bir kulübe yapar, bütün köy halkı oraya yerleşiriz, ayı da kulübenin tepesine asarız” diye düşündü.
Böylece Eskimo delikanlı, köye gidip bütün gençleri topladı, onlarla birlikte dağın tepesine ayı
tutmaya çıktılar.
Ama dağın doruğuna ulaştıkları zaman bir de baktılar ki, ay daha yukarıda. Ellerini uzattılar,
zıpladılar ama yakalayamadılar. Hiçbirinin kolu o kadar uzun değildi. Bu arada birinin aklına daha yüksek bir dağa çıkmak geldi. Gerçekten de daha yüksek bir dağa tırmanırlarsa belki de ayı oradan yakalayabilirlerdi.
Tekrar düzlüğe inip daha yüksek bir tepeyi gözlerine kestirdiler. Gerçekten de ay şimdi o
tepenin doruğuna asılmış gibi duruyordu. Heyecanla oraya tırmandılar, ama zirveye ulaştıklarında
ayın daha yüksekte havada asılı olduğunu gördüler. Zıpladılar, hopladılar, ama nafile!
Aya ulaşamıyorlardı.
Eskimolar o gece çevredeki bütün dağları dolaştılar. Ama ovadan dağın doruğunda gibi görünen ay, dağın tepesine tırmandıklarında sanki daha yükseğe çekiliyor gibiydi. Bunun üzerine gençler ayın kendilerinden korktuğunu, yakalanmamak için de onlar yaklaştıkça ayın
uzaklaştığını düşündüler. Kocaman, yusyuvarlak ayı ele geçirmek için onu ikna etmeye karar verdiler. Şarkı söylemeye başladılar.
“Güzel ay, canım ay, yanımıza gel, mutlu et,
bizi bekler yağlı ekmek, tatlı çörek, ziyafet”
Ama ayın Eskimoların yanına inmeye hiç niyeti yoktu. Galiba canı yağlı ekmek ve tatlı çörek de istemiyordu. Çünkü her defasında onlar düzlükteyken dağın tepesine iniyor, zirveye tırmandıklarında ise gökyüzüne kaçıyordu.
Eskimo gençler sonunda yorgun ve bitkin köylerine döndüler. Ayı yakalayamadıkları için büyük bir buz kulübe inşa etmekten de vazgeçtiler. O zamandan beri küçük kulübelerde yaşamaya, fok balığı yağıyla aydınlatan kandiller kullanmaya da devam ediyorlar. Kim bilir, belki de ayı yakalayamamaları çok iyi oldu. Ay hepimize kaldı!
a. Okuduğunuz metnin konusunu belirleyerek söyleyiniz.
Bir Eskimo’nun Ay’ı yakalamaya ve kasabasına getirmeye çalışırken yaşananlar anlatılmaktadır.
Ama…
Bu arada…
Tekrar…
Eskimolar…
Eskimo…
Kim bilir…
x
x
x
x
Benzetme ve sayısal verilerden yararlanma yolları kullanılmıştır.
Benzetme igloyu portakal kabuğuna benzeterek anlatıyor, karşılaştırma karın özelliklerini açıklıyor, sayısal veriler ise “altmış santimetre” gibi bilgilerle konuyu netleştiriyor.
İçerikte bu yollar olmasaydı igloyu anlamak zorlaşırdı çünkü bilgiler yeterince açık ve anlaşılır olmazdı.
Dolunay, Ay’ın tam bir daire şeklinde en parlak göründüğü evredir.
b. Buna göre sizce okuduğunuz masalda olaylar niçin Ay’ın başka bir evresi yerine dolunayda yaşanmıştır? Söyleyiniz.
Dolunay evresinde Ay daha parlak olduğu için masal Ay’ın dolunay evresinde yaşanmıştır.
KUTUPLARDA YAŞAM – SUNUM
Merhaba arkadaşlar, bugün sizlere “Kutuplarda Yaşam” konusunu anlatacağım.
Dünyanın en soğuk yerleri olan kutuplar, hem doğası hem de yaşam koşullarıyla dikkat çeker. Şimdi gelin, bu zorlu bölgelerde yaşamın nasıl sürdüğünü birlikte inceleyelim.
1. Kutupların Genel Özellikleri
Kutuplar yıl boyunca kar ve buzla kaplıdır. Kışın sıcaklık -40 derecenin altına düşebilir. Güneş bazen aylarca doğmaz, bazen de hiç batmaz. Bu nedenle burada yaşamak oldukça zordur.
2. Eskimolar ve Yaşam Biçimleri
Kutuplarda yaşayan insanlara Eskimolar denir. Eskimoların en bilinen yapısı igludur.
İglular tamamen kuru ve sert kar bloklarından yapılır. Sarmal şekilde dizilen kar blokları yapıya hem dayanıklılık hem de sıcaklık sağlar. İçerisi dışarıya göre daha sıcak olur çünkü kar iyi bir yalıtkandır.
3. Hayvanların Yaşamı
Kutuplarda birçok hayvan yaşar.
*Kutup ayıları
*Penguenler
*Fok balıkları
Bu hayvanların vücutları kalın yağ tabakasıyla kaplıdır. Bu sayede soğuğa karşı dayanıklıdırlar. Kutup ayıları iyi yüzücüdür, penguenler ise sürü halinde hareket ederek sıcak kalırlar.
4. Kutuplarda Yön Bulmak ve Zorlu Şartlar
Kutup bölgelerinde yön bulmak çok zordur çünkü her yer bembeyaz görünür. İnsanlar çoğu zaman yıldızlardan, rüzgârdan veya çevredeki işaretlerden yararlanır. Fırtınalar, buz çatlakları ve dondurucu hava en büyük tehlikelerdendir.
5. Çoklu Ortam Kullanımı
Sunumumda:
*Anlam oluşturma için kutupların bir fotoğrafını kullandım.
*Anlamı destekleme amacıyla hem iglu fotoğrafını hem de iglunun yapımını gösteren kısa bir animasyon ekledim.
*Eş anlam oluşturma için hayvanlar bölümünde hem penguen fotoğrafı hem de kısa bir video kullandım.
6. Sonuç
Kutuplarda yaşam çok zordur ama insanlar ve hayvanlar, doğanın şartlarına uyum sağlayarak hayatta kalmayı başarmıştır. Bu bölgeler bize hem dayanıklılığın hem de doğaya uyum sağlamanın ne kadar önemli olduğunu gösterir.
En sevdiğim evrelerimden birindeydim: dolunay… Yusyuvarlak, kusursuz ve pasparlaktım. Bir an gözüm aşağıda bana bakan genç Eskimo’ya ilişti… Bana bakarken evini aydınlattığım için çok mutlu olduğunu söylüyordu. Sonra derin düşüncelere daldı. İyi kalpli genç bana bakarak “büyük bir kulübe yapar, bütün köy halkı oraya yerleşiriz, ayı da kulübenin tepesine asarız” diye konuşmaya başladı. Genç Eskimo’nun bu sözleri beni içten içe güldürdü. Sonra olduğu yerden uzaklaşıp köyüne gitti. Oradaki gençleri de toplayarak beni yakalamak için toplandılar, hepsi zıplayarak beni tutamayacağını anladığında bu sefer de akıllarına dağın tepesine çıkmak ve bana yakınlaşıp tutmak geldi. Oraya çıkınca yeniden denediler ama onlara hala çok uzak olduğumu anladılar. Beni ikna etmek için yemeklerinden teklif ettiler. Hiç bir türlü beni elde edemeyecekleri anladıkları günden beri büyük kulübe fikrinden vazgeçtiler ve küçük kulübelerde yaşamaya, fok balığı yağıyla aydınlatan kandiller kullanmaya da devam ettiler.
İçinde göz geçen bir deyimi bir cümlede kullanınız.
Kitaba şöyle bir göz attım.
Yoruldum demeden yorulduğunuzu anlatınız.
Bacaklarım titremeye başladı, artık adım atacak hâlim kalmadı.
“Hızlıca” anlamına gelen bir ikilemeyi bir cümlede kullanınız.
Okula yetişmek için koşa koşa sınıfa girdim.
“Korkmak” kelimesini kullanmadan korktuğunuzu anlatınız.
Kalbim hızla çarpmaya başladı ve elim ayağım birbirine dolandı.
Karşıt anlamlı iki kelimeyi aynı cümlede kullanınız.
Bu iş hem kolay hem zor taraflarıyla bizi düşündürdü.
Aşağıdaki görsellerde verilen kelimeleri yazınız. Bu kelimeleri kullanarak temadan hareketle cümleler kurunuz. Cümlelerinizi söylerken nefesinizi, ses şiddetinizi ayarlamaya; doğru vurgu ve tonlamayla konuşmaya özen gösteriniz.
Alfabe
Egzoz
Eşofman
Hoparlör
Kavanoz
Dinozor
Maydanoz
Kirpi
Palyaço
Bisküvi
Eşek
Sarımsak
Tahterevalli
Kibrit
Soğan
Alfabe öğrenince okumam çok kolaylaştı.
Arabanın egzoz dumanı havayı kirletti.
Sabah derse eşofman takımımla geldim.
Müzik açmak için hoparlörü çalıştırdım.
Annem reçeli cam bir kavanoza koydu.
Müzede büyük bir dinozor iskeleti gördüm.
Yemeğe biraz maydanoz doğradım.
Kirpi bahçede yavaşça yürüdü.
Sirk gösterisinde komik bir palyaço vardı.
Çayla birlikte bisküvi yedim.
Köyde bir eşek gördüm.
Sarımsak yemeğe güzel bir koku verdi.
Parkta tahterevalliye bindik.
Kamp yaparken kibritle ateş yaktık.
Soğan doğrarken gözlerim yaşardı.
Karşılık buzların hızla
etkilenen ise
bölgesinde yaşayan kutup ayılarıdır.
Hem artış hem azalış gösteren değişimler fark ediyor.
uzak bölgelere gitmek zoruna kalıyor.
iyi değil, tam tersine kötü olacağı düşünülüyor.
✓
c. Aldığı ekin başındaki sesi değişime uğratan kelimeleri belirleyiniz. Tabloda bu kelimeleri
örnekteki gibi daire içine alınız.
Ses değişimi olanlar:
kitapçı, mutfakta, çalışkan.
Ses değişimi olmayanlar:
ülkece, dilde
ç. Aldığı ekte ses değişimi olan kelimelerin son harfine dikkat ederek bu kelimeleri diğer
kelimelerden ayırt eden özelliğin ne olabileceğini tartışınız.
Son harfleri sert ünsüzlerdir.
ünsüz
ünsüz
başındaki
sonundaki
benzeşmesi
daracık- gencecik- azıcık
b. Yeni oluşan kelimeleri seslendirirken -cık eki dışında başka hangi ünlülere ihtiyaç duydunuz?
Açıklayarak altı çizili kelimelerin ortak özelliğini yazınız.
“-a, -e, -ı” ünlülerine ihtiyaç duyulmuştur.
Tek
ünlü
balıkçık
sarmaşık
müdürlük
beyincik
kaşıklık
Latince
sence
camcı
inatçı
-cık
Küçültme anlamı katar:
Bitki isimleri yapar:
Organ isimleri yapar:
Yavrucuk
Kızılcık
Bademcik
– lık
Rütbe ve makam isimleri yapar:
Alet, araç gereç isimleri yapar:
Müdürlük
Yağmurluk
-ca
Dil ve lehçe isimleri yapar:
Benzerlik, -e görelik anlamı katar:
Türkçe
Bence