1 of 70

Dijital Yerliler ve Sanal Kütüphaneler: Bilgi Hizmetleri Sağlayan Kurumları Nasıl Bir Gelecek Bekliyor?

https://docs.google.com/spreadsheets/d/1Z4DHBiFVueIuN5QMmpb4q_iFN82z0JJyc3a9KyWDv68/edit?usp=sharing

Bu sunum Tonta (2009)’dan alınmış, bazı slaytlarda güncellemeler yapılmıştır.

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

1

2 of 70

Plan

  • Dijital yerliler, dijital göçmenler
  • Sanal kütüphaneler
  • Web 2.0 ve Library 2.0
  • Dijital yerliler için bilgi hizmetleri
  • “Yakınsama” olgusu
    • Bilgi hizmetlerine yansıması
    • Bilgi yönetimi eğitimine yansıması
  • Sonuç

2

3 of 70

Dijital Vatandaşlık Testi

  1. Bunu okuyabilir misiniz=> “-slm nbr?» +snne be slk!..”
  2. Kendinize ait bir tabletiniz var mı?
  3. Hiç Wii oynamayı denediniz mi? En çok hangi oyunu beğendiniz?
  4. Akıllı telefon kullanıyor musunuz?
  5. Anında mesajlaşma aracı (Instant Messaging) kullanıyor musunuz? Hangilerini? Blog kullanıyor musunuz? Blog’dan ne öğreniyorsunuz?
  6. “Mücbir sebepler”, “art recreation challenge” ya da “Danla Biliç” size ne ifade ediyor?
  7. “Trollemek” ne demek?
  8. TV olmadan TV programlarını izlemek için üç popüler yol önerebilir misiniz?
  9. Hiç bir kafede WiFi kullandınız mı?
  10. “Mashup” sitelerinin önemini biliyor musunuz? Mashup yarışmasına katıldınız mı?
  11. MID ne demektir?
  12. Sharepoint mi yoksa Wiki mi daha fazla işbirliği olanağı sağlar? Aralarındaki fark nedir?

0-1

2-7

11-12

Fosiller

Göçmenler

Yerliler

8-10

Sonradan vatandaşlığa kabul edilenler

Kaynak: Fred Stein, Digital Immigrants, Digital Natives and the Information Age

3

4 of 70

Dijital Vatandaşlık

Kaynak: SetBC, Digital Citizenship

4

5 of 70

Dijital Yerliler

  • Bilgiye hızlı erişim
  • Paralel işleme
  • Metin yerine grafik
  • Rastgele erişim (hipermetin)
  • Sürekli ağ üzerinde
  • Oyunlar

5

6 of 70

Dijital Göçmenler

6

7 of 70

Dijital Göçmenler – Dijital Yerliler

7

Dijital Göçmenler

E-posta/adi posta kavramıyla mücadele halinde; Wiki veya blog’lar hakkında hiçbir fikri yok

Dijital göçmen-dijital yerli spektrumunda neredesiniz?

  • Kendi ihtiyaçlarına uygun uygulamalar geliştirebilir ya da var olan uygulamaları özelleştirebilir.
  • Web’den kişiselleştirmiş hizmetler alır (aramalar, müzik listesi, izlenecekler listesi, …)

Akıllı telefon herşey=

  • İletişim
  • Fotoğraf
  • Harita
  • Hesaplama
  • Not defteri
  • Bilgisayar
  • Tarayıcı
  • ….

Dijital Yerli

Kaynak: Fred Stein, Digital Immigrants, Digital Natives and the Information Age

Sürekli ağa bağlı!

…tamamen bağlı

…tamamen dijital

…birden çok görevi yapabilir

…tamamen gezgin (veri, görüntü, ses)

DY “Bağlantılı olma”yı varsayar ve gerektirir

Anlık isteklere cevap verirler

Mobil yazılım kullanırlar

7

8 of 70

X Kuşağı

Y Kuşağı

Z Kuşağı

8

9 of 70

Dijital Yerliler, Dijital Göçmenler

http://www.marcprensky.com/writing/Prensky%20-%20Digital

%20Natives,%20Digital%20Immigrants%20-%20Part1.pdf

http://d.scribd.com/docs/25yfw2gwramobinjk3vt.pdf

Different kinds of experiences lead to different brain structures.

-Dr. Bruce D. Berry, Baylor College of Medicine

“Children raised with the computer “think differently from the rest of us. They develop hypertext minds. They leap around. It’s as though their cognitive structures were parallel, not sequential.” . . . “Linear thought processes that dominate educational systems now can actually retard

learning for brains developed through game and Web-surfing processes

on the computer.”

  • Doğrusal düşünce sistemi: Bir işe başlayıp bitirdikten sonra diğerine geçen, disiplinli, dakik, programlı, ..
  • Dijital yerliler: Plansız ve düzensiz bir şekilde aynı anda pek çok işle meşgul…
  • Eğitim sistemi doğrusal düşünceye göre tasarlanmış ve öğrencilerin öğrenmesini zorlaştırıyor…
  • Yeni neslin beyni dijital oyunlar, webde gezinme, bilgisayar işlemleri ile ilgili süreçler odağında şekilleniyor.
  • “nöroplastisite”: Sürekli olarak belli tecrübelere maruz kalmanın insanların beyin yapısını değiştirdiği konusunda bulgular söz konusu.

9

10 of 70

Google Bizi Aptallaştırıyor mu?

“Web’den ya da basılı uzunca bir makaleyi okuma ve anlama yeteneğimi hemen hemen tamamen kaybettim.”

Bruce Freedman

10

11 of 70

Kütüphane Nerede?

D. Kohl, Where's the library? (Editorial), The Journal of Academic Librarianship 32 (2) (2006), pp. 117–118.

11

12 of 70

Kütüp-Uzay (Okuyun)

12

13 of 70

Second Life

13

14 of 70

Second Life

14

15 of 70

Second Life “Bilgi Adası”

15

16 of 70

Second Life “Bilgi Adası” Dermeleri

16

17 of 70

Second Life Referans Hizmeti

17

18 of 70

Second Life Çatalhöyük Adası

Second Life ilk yaşamın yerine geçmez.

  • Kaynak: Scott T Plutchak, The librarian: fantastic adventures in the digital world, Serials, 20(2): 89, July 2007.

18

19 of 70

Kütüphaneler: Sanal Güzergâhlar

«...Biraz önce sözünü ettiğimiz dijital yerlilerin yaşamı çok farklı. Onlar bir yere gidip ziyaret etmekten hoşlanmıyor, her şeyin kendi bulundukları yere gelmesini bekliyorlar. »

19

20 of 70

Sosyal Ağlar Yeni Web Portal’ları

  • Sosyal ağlar: Web içinde web’ler
  • Web 2.0, sosyalleşmeye ek olarak tek noktadan çeşitli hizmetlere erişmeye imkan sağlıyor.
    • Facebook’ta (2012 verisi) 9 milyon farklı uygulama var.
  • ~3,5 milyar sosyal medya kullanıcısı, günde ortalama 2 saat 16 dk.larını sosyal medyada harcıyor (2019 verisi).
    • Bu rakam tüm Internet kullanımlarının 1/3’üne, uyanık oldukları sürenin ise 1/7’sine karşılık geliyor.
  • En fazla ziyaret edilen site Google (2019 verisi).
  • Google’ın misyonu “dünyanın içeriğini düzenlemek”, sosyal ağlarınki ise “dünyanın insanlarını”
  • «İstediğiniz kadar iyi bir sanal güzergâh olun, dijital yerlilerin bulunduğu ortamda değilseniz ya da o ortam aracılığıyla erişilemiyorsanız kimse sizi ziyaret etmeyecektir; dolayısıyla da artık sanal güzergâh olmak yerine belli sayıda fonksiyonların, uygulamaların bulunduğu bir takım yıldızı olmak, bir cazibe merkezi yaratmak gerekiyor.»

20

21 of 70

Web 2.0 Nedir?

Source: http://www.oreillynet.com/pub/a/oreilly/tim/news/2005/09/30/what-is-web-20.html

«Web 2.0’ın en önemli özellikleri kullanıcı katılımı yoluyla bir ortak akıl, dinamik içerik yaratmak ve kullanıcılara sonsuz bir özgürlük, açıklık sağlayarak, bir şekilde onların yarattığı içeriği mevcut içerikle birleştirmek.»

21

22 of 70

Web 2.0 Tanımı

  • Yaratıcılığı artırmayı, bilgi paylaşımını ve en önemlisi kullanıcılar arasındaki işbirliğini amaçlayan Web teknolojisi ve web tasarımı.
  • Sosyal ağ siteleri, wiki’ler, günlükler (blogs) ve folksonomiler gibi Web tabanlı toplulukların ve barındırılan hizmetlerin gelişmesi ve evrimleşmesi.

Kaynak: http://en.wikipedia.org/wiki/Web_2.0

22

23 of 70

Web 2.0 Özellikleri

  • Platform olarak Web
  • Kullanıcı katılımı yoluyla ortak akıl
  • Dinamik içerik
  • Paketlenmiş yazılım yerine hizmetler
  • Hafif programlama modelleri
  • Web standartları ve ölçeklenebilirlik
  • Zengin kullanıcı deneyimi
    • açıklık
    • özgürlük

Kaynak: O’Reilly (2005); http://en.wikipedia.org/wiki/Web_2.0

23

24 of 70

Bilgi Edinme Platformu Olarak Web

Kaynak http://www.oreillynet.com/pub/a/oreilly/tim/news/2005/09/30/what-is-web-20.html

24

25 of 70

Kullanıcı katılımlı içerik

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

. . .when CNN saw the image it moved quickly to confirm with Dutch officials that a crash had happened. "Within minutes we were reporting on the story. We then confirmed with the Twitter user that

the image was theirs and took it to air. "This proves that social networking sites can be a real asset in covering breaking news and gathering eyewitness accounts but the web should always be treated with extreme caution," Barnett said.

25

26 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

26

27 of 70

  • Kütüphane 2.0 (vs. 4.0 !?)
  • Yakınsama
  • Bilgi hizmetlerinin geleceği

27

28 of 70

Web 2.0 + Library = Library 2.0 (Miller, 2005)

2009:

  • Library 2.0 ile hedeflenenler
    • Hizmetlerin kullanıcılara sunulmasındaki yenilikler
    • Geribildirim vermeye ve katılmaya cesaretlendirerek kütüphane hizmetlerinin tasarımı ve kurulumunda kütüphane kullanıcısına da rol vermek
    • Çift yönlü hizmet sunarak kullanıcıdan kütüphaneye bilgi akışını da sağlamak

«Web 2.0 özelliklerinin kütüphaneyle birleşmesi Library 2.0’ı yarattı. Bu, kütüphane dünyasındaki hizmetlerin ve kaynakların bir şekilde kullanıcı katılımı yoluyla zenginleştirilmesi, kullanıcıların daha fazla geribildirim vermelerine imkân sağlanması anlamına geliyor. Burada artık her zaman teyakkuz durumunda olan kütüphanelerden, yani haftada 7 gün 24 saat, sürekli bu hizmetlerin sunulduğu bir sistemden; kullanıcı merkezli, kullanıcıların girdiği içeriği kabullenen ve onu kendi sistemiyle ilişkilendiren bir ortamdan söz ediyoruz=> Yani “Kullanıcı 2.0” ...»

Source: http://en.wikipedia.org/wiki/Library_2.0

28

29 of 70

Library 2.0

“... libraries can be “present” wherever their users happen to be.”

29

30 of 70

“... libraries can be “present” wherever their users happen to be”: Mobil uyumlu Web hizmetleri ve mobil uygulamalar

2009

2016

2019

30

31 of 70

Kaynak: http://www.flickr.com/photos/42538191@N00/113222147/

Bilgi Edinme Platformu olarak Library 2.0

31

32 of 70

Library 2.0’de kullanılan Web 2.0 teknolojileri

Okuyun:

32

33 of 70

Yeni bilgi ekosistemi: Kullanıcı ve Kütüphane Çevreleri İç İçe

Kaynak: http://orweblog.oclc.org/archives/001556.html

« Şöyle bir resim görünüyor karşımızda: “Tüketici ortamları” diye anılan, kullanıcıların sosyal yaşamında, iş yaşamında ya da sadece eğlence amaçlı kullandığı ortamlar söz konusu. Ağ düzeninde bir yanda kişisel iş akışı, bütünleşik yerel kullanıcıların ortamları, kütüphanenin web’i, kaynak kullanımı, kurumsal kaynakların kullanımı, öğrenim-yönetim sistemleri gibi portallar, bir yanda da kütüphanenin bir şekilde kendi yönettiği, para vererek veya lisanslandırarak satın aldığı kaynaklar yer alıyor. Kullanıcının talebi bir yerden diğerine kolayca geçebilmek. Bugün çoğu kullanıcı belki de o kaynaklara Google aracılığıyla eriştiğini zannederken, arka planda kütüphane bunların parasını ödüyor. »

33

34 of 70

Library 4.0 ?!

2019:

34

35 of 70

The Horizon Report (Library Edition, 2009)

  • Cep telefonları
  • Bulut bilişim / (cloud computing)
  • Mekansal bilgiler
  • Kişisel web
  • Anlama dayalı uygulamalar
  • Akıllı nesneler (“nesnelerin Internet’i”)

http://net.educause.edu/ir/library/pdf/CSD5612.pdf

The Horizon Report (Library Edition, 2017)

35

36 of 70

36

37 of 70

2009 yılında WorldCat, bir Facebook

uygulaması yaratarak kullanıcıların, kendi

Facebook hesaplarından ayrılmadan ve

kütüphane web sayfası kullanmadan katalog

araması yapmasına, katalog kayıtlarını

düzenlemesine ve paylaşmasına izin vermişti...

Kullanıcı 2.0: İçeriğe katkı

What is WorldCat?

WorldCat is the world's largest network of library content and services. WorldCat libraries are dedicated to providing access to their resources on the Web, where most people start their search for information.

What am I searching?

WorldCat.org lets you search the collections of libraries in your community and thousands more around the world. WorldCat grows every day thanks to the efforts of librarians and other information professionals.

https://www.worldcat.org/whatis/default.jsp

37

38 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

WorldCat tavsiyeleri

Herkes OCLC WorldCat hesabı açabilir

38

39 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

OCLC WorldCat kataloğunda “search engines”

39

40 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

OCLC WorldCat kataloğunda “tonta”

40

41 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

Kitabın bulunduğu kütüphaneler

41

42 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

Farklı atıf stillerine göre kitabın gösterimi

42

43 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

Kaydın Endote’a aktarılması

43

44 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

Kullanıcının yarattığı listelere kaydedilmesi

44

45 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

Paylaşım

45

46 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

Kayıtlı kullanıcılar kendi “tag”lerini ekleyebilirler

OCLC WorldCat kullanıcıların eklediği bilgiler . . . Tag’ler

46

47 of 70

. . . Eklenen “tag”ler OCLC WorldCat kaydının bir parçası oluyor

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

Eklenen tag’ler

47

48 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

Not

OCLC WorldCat kullanıcının eklediği Notlar

48

49 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

. . . Notlar kaydın bir parçası oluyor

İçindekiler eklenebilir

49

50 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

İçindekiler

(kes-yapıştır ile)

Kullanıcı tarafından eklenen İçindekiler sayfası . . .

50

51 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

. . . İçindekiler kaydın bir parçası oluyor

51

52 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

Kitap eleştirisi

Kayda kitap eleştirisi eklenebilir

52

53 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

Türk Kütüphaneciliği’nde çıkan eleştirinin URL adresi

Eleştirinin URL adresi

53

54 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

Diğer kitaplar

OCLC WorldCat’te yazarın diğer kitapları

54

55 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

Ortak yazarlar

55

56 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

OCLC WorldCat kitaplarla sınırlı değil

Dergi makalesi

Internet kaynakları

56

57 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

Kayıt işaretlenebilir ve paylaşılabilir

57

58 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

Sosyal işaretleme sistemleri

58

59 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

Google Bookmark

Google Bookmark olarak eklenebilir

59

60 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

bookmark delicious üzerinde kaydedilebilir

60

61 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

http://delicious.com/ytonta

61

62 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

Kayıt Facebook hesabınızdaki duvarınızda. . .

62

63 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

. . . Açıklayıcı bir notla birlikte yayımlanabilir. . .

63

64 of 70

45. Kütüphane Haftası, 3 Nisan 2009, İstanbul

Böylece kullanıcının Facebook arkadaş listesindeki

herkes bu notu görebilir

64

65 of 70

Yakınsama Olgusu

  • “teknolojilerin fingirdeşmesi, iç içe geçmesi” (Ekşi Sözlük, 2009)
  • Cep telefonu artık sadece haberleşme aracı değildir
  • Kullanıcıların iş, öğrenim ve özel yaşamlarının yakınsaması

65

66 of 70

Kütüphanelerde Yakınsama

  • Mekân olarak kütüphanenin öneminin azalması
  • Bilgi kaynaklarına uzaktan erişilmesi
  • Bilgi kaynağı ve hizmeti sunan rakiplerin artması
  • Kütüphane türlerinin yakınsaması
  • Yakınsayan teknolojilerle bilgi hizmeti sunulması
  • Bilgi hizmetlerinin kullanıcıların iş, öğrenme, ev ve seyahat ortamlarına taşınması
  • Kütüphane dışındaki bilgi kaynaklarının ve hizmetlerinin kütüphane içindekilerle bütünleştirilmesi
  • Kullanıcılar tarafından yaratılan içeriğin standart içerikle bütünleştirilmesi

66

67 of 70

Bilgi Yönetimi Eğitiminde Yakınsama

  • Bilgi profesyonellerinin öneminin artması
  • Daha fazla bilgi ve beceriye gerek duyulması
  • Öğreticilerin ve öğrencilerin bilgi ve becerilerin hızla eskimesi
  • Esnek, disiplinler arası ders programlarının yaratılması ve yaşatılması
  • Bilgi yönetimi eğitiminin “Nesnelerin Internet’i”nin ve Web 3.0: Sosyal anlamsal Web’in yaratılmasını ve yönetilmesini de içermesi

67

68 of 70

Kütüphaneleri Nasıl Bir Gelecek Bekliyor?

  • Dijital yerliler daha fazla hizmet bekleyecekler
  • Kütüphane kaynakları ve hizmetleri Web 2.0, Web 3.0 ve Anlamsal Web üzerinden verilecek
  • Kaynak merkezli değil ilişki merkezli bir yaklaşımla bilgi hizmeti verilecek (Lagoze, 2000)
  • Gerçek ve sanal kütüphane hizmetleri birlikte yürütülecek
  • Dijital bilgilerin uzun süreli korunması önemli hale gelecek
  • Bilgi yönetimi eğitimi “melezleşecek”

68

69 of 70

http://yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/yayinlar/tonta-belgrade-2008-full-text-son.pdf

http://yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/yayinlar/tonta-lcats-2008.pdf

69

70 of 70

Yaşar Tonta, Dijital yerliler ve sanal kütüphaneler: Bilgi hizmetleri sağlayan kuruluşları nasıl bir gelecek bekliyor? (konferans). 45. Kütüphane Haftası. 3 Nisan 2009, Osmanlı Bankası Müzesi ve Araştırma Merkezi, İstanbul. 

  • İlgili makale: Yaşar Tonta, Dijital yerliler, sosyal ağlar ve kütüphanelerin geleceği. Türk Kütüphaneciliği, 23, 742-768, 2009. https://www.tk.org.tr/index.php/TK/article/view/534/527

Ayr. Bkz. sunum içinde atıf verilen tüm çalışmalar / web sayfaları!

70