Табиғатты тиімді пайдаланудың қағидаттары
Экологиялық құқық және тұрақты даму тұжырымдамасы
Мақсат: табиғатты тиімді пайдалану қағидаттарын анықтау және ұсыныстар әзірлеу.
Адам мен табиғат: өзара тәуелділік
Адамның өндірісі, тұтынуы және ресурстарды игеруі қоршаған ортаға әсер етеді.
Теріс салдарлар: ластану, биоалуантүрліліктің азаюы, ресурстардың сарқылуы және климаттық тәуекелдер.
Экологиялық құқық: табиғатты қорғау мен табиғи ресурстарды пайдалануды реттейтін құқықтық нормалар жүйесі.
Тұрақты даму: қазіргі ұрпақ қажеттілігін өтей отырып, болашақ ұрпақ мүмкіндігін шектемеу.
Экологиялық құқық және мемлекеттің рөлі
Экологиялық құқық — қоршаған ортаны қорғау, табиғи ресурстарды пайдалану және экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету қатынастарын реттейтін құқық саласы.
Негізгі мақсат: табиғатты қазіргі және болашақ ұрпақ үшін сақтау.
Жаһандық негіз: 1992 жылғы Рио-де-Жанейродағы БҰҰ конференциясы және Декларациясы.
2002 жылғы Йоханнесбург саммиті: биоалуантүрлілікті сақтау мен тұрақты дамуды күшейтуге назар аударды.
Б. Коммонердің экология заңдары
01
Барлығы бір-бірімен байланысты.
Экожүйедегі әрбір өзгеріс басқа бөліктерге әсер етеді.
02
Барлығы әйтеуір бір жаққа кетуі керек.
Зат жоғалмайды: қалдық бір ортадан екіншісіне өтеді.
03
Табиғат ненің жақсы екенін біледі.
Табиғи үдерістердің тепе-теңдігін бұзбау қажет.
04
Ешнәрсе тегін берілмейді.
Әрбір ресурс пен шешімнің экологиялық құны бар.
Қоршаған ортаны қорғаудың негізгі шарттары
Экономикалық шаралар:
экологиялық ынталандыру, залалды өтеу, ресурстарды үнемдеу.
Техникалық шаралар:
таза технологиялар, сүзгілеу, қалдықтарды қайта өңдеу.
Ұйымдық шаралар:
мониторинг, жоспарлау, экологиялық сараптама.
Құқықтық шаралар:
нормалар, рұқсаттар, бақылау және жауапкершілік.
Қазақстан Конституциясы, 31-бап: адамның өмірі мен денсаулығына қолайлы қоршаған ортаға құқығын қорғау.
Қоршаған ортаны қорғау қағидаттары: 1-бөлім
Қолайлы қоршаған орта және тұрақты даму қағидаты:
экологиялық қауіпсіздік пен әлеуметтік-экономикалық дамуды тең ұстау.
Табиғи ресурстарды пайдалануға мемлекеттің егемендігі:
ресурстарды басқару ұлттық мүдде мен заң талаптарына сай жүргізіледі.
Әр адамның қатысу қағидаты:
азаматтар ақпарат алуға, қоғамдық талқылауға және табиғатты қорғау ісіне қатысуға тиіс.
Қоршаған ортаны қорғау қағидаттары: 2-бөлім
Жауапкершілік қағидаты:
табиғатқа келтірілген зиянның алдын алу және оның салдарын өтеу; қорықтар мен қорықшаларды сақтау.
Табиғи ортаны пайдаланудағы басымдылық:
экожүйелердің тұтастығын, Қызыл кітапқа енген түрлерді қорғау.
Ресурстарды ысырап қылмау, қалдықты азайту және табиғи қалпына келу шегін сақтау.
Сұрақ-жауап: ойланайық
1-СҰРАҚ
1-сұрақ: Б. Коммонердің «Ешнәрсе тегін берілмейді» заңдылығын қалай түсінесіз?
2-СҰРАҚ
2-сұрақ: Сіз тұратын аймақта сиреп бара жатқан өсімдіктер мен жануарлар бар ма? Себебі неде?
Жұппен талқылаңыз: бір мысал, бір себеп, бір шешім ұсыныңыз.
Сұрақ-жауап: шешім ұсын
3-СҰРАҚ
3-сұрақ: Өз аймағыңызда табиғаттың тепе-теңдігін бұзбау үшін қандай қағидаттарды сақтау қажет?
ТАПСЫРМА
Тапсырма: Табиғатты пайдаланудың тиімділігін арттыру бойынша 3 нақты ұсыныс жазыңыз.
Ұсыныстарыңызды «қағидат → әрекет → нәтиже» үлгісімен негіздеңіз.
Қорытынды: жауапты таңдау — тұрақты болашақ
01
Табиғаттағы барлық үдеріс өзара байланысты, сондықтан әр әрекеттің салдары бар.
02
Экологиялық құқық табиғатты қорғаудың ортақ ережелері мен жауапкершілігін бекітеді.
03
Тұрақты даму ресурстарды үнемдеп, қазіргі және болашақ ұрпақ мүддесін тең ұстауды талап етеді.
04
Негізгі қадам: табиғатты қорғау қағидаттарын күнделікті шешімдерге айналдыру.