NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN VỚI BÀI HỌC MỚI

KHOA HỌC TỰ NHIÊN 8

KHỞI ĐỘNG

Cơ thể có quá trình tự điều chỉnh thích ứng với môi trường, ví dụ: quá trình điều hòa thân nhiệt ở động vật hằng nhiệt. Ở cấp độ tổ chức sống trên cơ thể cũng có quá trình tự điều chỉnh để đạt được trạng thái cân băng tự nhiên.

Cân bằng tự nhiên là gì? Cân bằng tự nhiên biểu hiện như thế nào và có ý nghĩa ra sao đối với việc duy trì sự sống?

BÀI 46

CÂN BẰNG TỰ NHIÊN

NỘI DUNG BÀI HỌC

Khái niệm cân bằng tự nhiên

Nguyên nhân mất cân bằng tự nhiên và các biện pháo bảo vệ, duy trì cân bằng tự nhiên.

KHÁI NIỆM CÂN BẰNG TỰ NHIÊN

Cân bằng tự nhiên là trạng thái ổn định tự nhiên của các cấp độ tổ chức sống, hướng tới sự thích nghi cao nhất với điều kiện sống.

1. Khái niệm cân bằng tự nhiên

1. Trạng thái cân bằng của quần thể

Quần thể có khả năng tự điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể khi số lượng cá thể giảm xuống quá thấp hoặc tăng lên quá cao.

Quần thể có số lượng ổn định và phù hợp với khả năng cung cấp nguồn sống của môi trường.

1. Trạng thái cân bằng của quần thể

Khi số lượng cá thể của quần thể tăng lên quá mức, quần thể sẽ tự điều chỉnh như thế nào để đưa số lượng cá thể trở về mức cân bằng?

Khi số lượng cá thể trong quần thể tăng cao, sau một thời gian nguồn sống trở nên thiếu hụt, nơi sống chật chội,... cạnh tranh gay gắt lại diễn ra làm hạn chế gia tăng số cá thể của quần thể

2. Khống chế sinh học trong quần xã

Khống chế sinh học là hiện tượng số lượng cá thể của quần thể này được khống chế ở mực nhất định bởi quần thể kia và ngược lại.

Quan sát hình 46.2, em hãy cho biết số lượng thỏ tuyết và linh miêu khống chế nhau như thế nào?

Quần thể con mồi (thỏ tuyết) được điều hoà bới các nhân tố vi sinh từ môi trường bên ngoài và chủ yếu từ nhân tố hữu sinh chính là vật ăn thịt (linh miêu). Thỏ tuyết và linh miêu là mối quan hệ thú ăn thịt - con mồi, có tác động điều chỉnh qua lại lẫn nhau. 

3. Cân bằng tự nhiên trong hệ sinh thái.

• Cân bằng tự nhiên trong hệ sinh thái là trạng thái ổn định tự nhiên của hệ sinh thái, thể hiện ở sự phân bố quần thể trong hệ sinh thái phù hợp với điều kiện sống, mối quan hệ dinh dưỡng giữa các loài trong quần xã, đảm bảo sự ổn định và cân bằng với môi trường.
• Sự thay đổi quần xã sinh vật theo chu kì mùa và chu kì ngày đêm.

Quan sát Hình 46.3, cho biết sự phân tầng của các quần thể thực vật trong hình phù hợp như thế nào với điều kiện môi trường.

Ý nghĩa của sự phân tầng thực vật trong rừng mưa nhiệt đới:

• Đáp ứng nhu cầu khác nhau về ánh sáng, độ ẩm giữa các loài thực vật.
• Các loài ưa sáng thường nằm ở tầng tán rừng và tầng vượt tán.
• Các loài ưa bóng nằm ở tầng dưới tán và tầng thảm xanh

Quan sát Hình 46.4, phân tích một số mối quan hệ về dinh dưỡng giữa các loài và cho biết loài sinh vật nào có ảnh hưởng lớn nhất đến sự tồn tại của các loài khác trong quần xã. Tại sao?

Sơ đồ trong hình 46.4 thể hiện loài này là nguồn thức ăn của loài kia. Ví dụ: Cỏ là thức ăn của châu chấu và chuột; chuột làm thức ăn cho chim và cú,… Cỏ là loài sinh vật có ảnh hưởng lớn nhất đến sự tồn tại của các loài khác trong quần xã.

KẾT LUẬN

Cân bằng tự nhiên là trạng thái ổn định tự nhiên của các cấp độ tổ chức sống. Ở cấp độ cơ thể, cân bằng tự nhiên biểu hiện ở trạng thái cân bằng của quần thể, sự khống chế sinh học trong quần xã và cân bằng tự nhiên trong hệ sinh thái.

NGUYÊN NHÂN MẤT CÂN BẰNG TỰ NHIÊN VÀ CÁC BIỆN PHÁP BẢO VỆ, DUY TRÌ CÂN BẰNG TỰ NHIÊN.

Nêu các nguyên nhân gây mất cân bằng tự nhiên

Câu 1 (SGK – tr190) Trong các nguyên nhân trên, hãy cho biết những nguyên nhân nào có tác động mạnh gây mất cân bằng tự nhiên ở Việt Nam.

Câu 2 (SGK – tr190) Tìm hiểu và nêu thêm các biện pháp bảo vệ, duy trì cân bằng tự nhiên.

II. Nguyên nhân mất cân bằng tự nhiên và các biện pháo bảo vệ, duy trì cân bằng tự nhiên.

• Hoạt động của con người: phá rừng, săn bắt động vật hoang dã, khai thác tài nguyên quá mực, chất thải sinh hoạt và công nghiệp gây ô nhiễm môi trường,…

II. Nguyên nhân mất cân bằng tự nhiên và các biện pháo bảo vệ, duy trì cân bằng tự nhiên.

• Thảm họa thiên nhiên: động đất, núi lửa hoạt động, sóng thần,…

Câu 1 (SGK – tr90)

Trong các nguyên nhân trên, nguyên nhân chủ yếu do con người có tác động mạnh gây mất cân bằng tự nhiên ở Việt Nam.

Câu 2 (SGK - tr90)

Các biện pháp hạn chế ô nhiễm môi trường

• Điều tiết cấu trúc thành phần trong hệ sinh thái
• Thích ứng với biến đổi khí hậu
• Khai thác hợp lí tài nguyên thiên nhiên.

MỞ RỘNG

Sinh vật ngoại lai là sinh vật xuất hiện và phát triển ở khu vực vốn không phải khu vực sống tự nhiên của chúng, đe dọa nghiêm trọng đến hệ sih thái bản địa và đa dạng sinh học.

Ốc bươu vàng

Tôm càng đỏ

Rùa tai đỏ

Cây mai dương

ĐƯỜNG LÊN ĐỈNH

OLYMPIA

Với mỗi câu hỏi, trong vòng 10s đội nào bấm chuông trước được giành quyền trả lời trước. Trả lời sai sẽ nhường quyền trả lời cho các đội còn lại.

Câu 1: Trạng thái cân bằng tự nhiên

10

9

8

7

6

5

4

3

2

1

0

Câu 2: Cân bằng tự nhiên là

10

9

8

7

6

5

4

3

2

1

0

Câu 3: Khống chế sinh học là

10

9

8

7

6

5

4

3

2

1

0

​

​

10

9

8

7

6

5

4

3

2

1

0

Câu 4: Trạng thái cân bằng được thể hiện ở cấp độ

10

9

8

7

6

5

4

3

2

1

0

Câu 5: Đâu không phải là yếu tố tự nhiên?

10

9

8

7

6

5

4

3

2

1

0

Câu 6: Đâu không phải là tác động của con người?

10

9

8

7

6

5

4

3

2

1

0

Câu 7: Tác động tích cực của con người là

10

9

8

7

6

5

4

3

2

1

0

Câu 8: Biện pháp giúp bảo vệ, duy trì cân bằng tự nhiên là

PHIẾU BÀI TẬP

Câu 1: Hãy điền đúng hoặc sai vào các nhận định về hiện tượng khống chế sinh học trong bảng dưới đây.

PHIẾU BÀI TẬP

Câu 2: Hãy chứng minh cân bằng sinh thái thể hiện ở sự thay đổi quần xã sinh vật theo chu kì mùa.

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Câu 3: Sinh vật ngoại lai đe dọa nghiêm trọng đế hệ sinh thái bản địa và đa dạng sinh học. Em hãy đề xuất các biện pháp để quản lý hiệu quả các sinh vật ngoại lai này.

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ĐÁP ÁN

Câu 1:

Câu 2:

Thực vật thường rụng lá vào mùa đông hoặc phát triển kém, dẫn đến một lượng lớn thức ăn của các loại sinh vật khác giảm sút. Một số loài động vật chọn cách ngủ đông, số khác di cư đến nơi ấm áp hơn.

ĐÁP ÁN

Câu 2:

ĐÁP ÁN

→ Điều kiện khí hậu thuận lợi thực vật phát triển dẫn đến động vật cũng phát triển, tuy nhiên số lượng lời sinh vật luôn được khống chế ở mức độ ổn định phù hợp với khả năng của môi trường tạo cân bằng sinh học trong quần xã.

ĐÁP ÁN

Câu 3: Các biện pháp để quản lý hiệu quả các sinh vật ngoại lai:

• Tăng cường điều tra, phát hiện thường xuyên và lập bản đồ kiểm soát và xử lý kịp thời các vùng mới bị sinh vật ngoại lai xâm chiếm.
• Nghiêm cấm buôn bán, chăn nuôi, du nhập các sinh vật ngoại lai đã được nhà nước quy định.
• Tăng cường thông tin truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng để phát hiện và ngăn chặn sớm sự phát tán của sinh vật ngoại lai.
• Tiến hành các hoạt động xử lý, kiểm soát và ngăn chặn các khu vực bị sinh vật ngoại lai xâm chiếm bằng các phương pháp phù hợp.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ