1 of 16

PANCACINTA #5:

CINTA TANAH AIR

1

TIM KBC KALIMANTAN TIMUR

2 of 16

KBC

    • CINTA ALLAH DAN RASUL
    • CINTA ILMU
    • CINTA ALAM
    • CINTA DIRI DAN SESAMA MANUSIA
    • CINTA TANAH AIR

PANCACINTA

    • AKTIVITAS
    • REFLEKSI
    • KONSEPTUALISASI
    • APLIKASI

ALUR

    • Fasilitator akan membacakan beberapa cerita keteladanan bapak-bapak bangsa.
    • Di sela-sela cerita, peserta diajak untuk menyanyikan beberapa lagu bernuansa cinta tanah air

CERITA KETELADANAN BAPAK BANGSA DAN MENYANYIKAN LAGU CINTA TANAH AIR

PANCACINTA5

Cinta Tanah Air

3 of 16

KBC

    • CINTA ALLAH DAN RASUL
    • CINTA ILMU
    • CINTA ALAM
    • CINTA DIRI DAN SESAMA MANUSIA
    • CINTA TANAH AIR

PANCACINTA

    • AKTIVITAS
    • REFLEKSI
    • KONSEPTUALISASI
    • APLIKASI

ALUR

Simaklah cerita KH. Agus Salim berikut!

PANCACINTA5

Cinta Tanah Air

Nama Agus Salim memang tak sebesar Soekarno atau Mohammad Hatta. Namun, perannya dalam perjuangan kemerdekaan Indonesia dan masa awal berdirinya republik sangat besar. Sebagai Menteri Luar Negeri (1947-1948), Salim menjadi tokoh kunci dalam diplomasi Indonesia di dunia internasional. Dia aktif berkeliling ke berbagai negara untuk memperjuangkan pengakuan kedaulatan Indonesia. Kepiawaiannya berbahasa dan berdiplomasi membuatnya dihormati banyak pihak, termasuk oleh tokoh asing. Perdana Menteri Belanda, Willem Schermerhorn, sampai kagum atas sikapnya.

"Orang tua yang sangat pintar ini (Agus Salim) seorang jenius dalam bidang bahasa, bicara, dan menulis dengan sempurna, paling sedikit sembilan bahasa, tapi punya satu kelemahannya yaitu selama hidupnya melarat," ungkap PM Belanda Willem Schermerhorn, dalam Het Dagboek van Schermerhorn (1946). Apa yang disampaikan orang nomor satu di Belanda soal kemelaratan Salim memang benar. Pria kelahiran 8 Oktober itu memang penuh kesederhanaan dan cenderung melarat. Pada umumnya, diplomat selalu tampil rapih berjas untuk membentuk citra diri baik di hadapan para utusan asing. Agus Salim tidak seperti itu. Meski sering hadir dalam acara resmi, dia tidak pernah berusaha tampil mewah. "Jas yang dia kenakan dalam acara-acara resmi sering kali terlihat kumal dan topi yang dia pakai pun bukan barang baru," ungkap buku Agus Salim: Peran dan Sumbangsihnya bagi Indonesia (2024). Gaya hidup sederhana itu bukan karena tak mampu, melainkan karena pilihan untuk menjauh dari kemewahan. Bahkan selama menjabat dan pensiun, Agus Salim tidak memiliki rumah sendiri. Dia lebih sering tinggal di rumah kontrakan dan berpindah dari satu tempat ke tempat lain.

Kisah paling menyentuh datang ketika salah satu anaknya meninggal dunia. Dia sampai tak mampu beli kain kafan. "Karena tidak memiliki uang untuk membeli kain kafan, Agus Salim dengan tenang mengambil taplak meja dan kain kelambu yang sudah terpakai untuk membungkus jenazah anaknya," ungkap buku Agus Salim. Saat seorang kolega menawarkan kain kafan baru, Agus Salim menolak dengan bijak. Alasannya karena kain baru lebih dibutuhkan oleh orang yang masih hidup. Baginya, orang yang sudah wafat tak perlu memerlukan apapun selain kedamaian.

Sikap hidup seperti ini sudah memang melekat pada dirinya sejak muda. Pada masa 1920-an, meski berasal dari keluarga terpandang, yakni anak seorang jaksa di masa kolonial, Salim memilih hidup sederhana.

"Dia pernah tinggal di rumah kontrakan di Tanah Tinggi yang jalannya berlumpur di musim hujan, atau menumpang di rumah seorang kawannya," tulis Amrin Imran dalam Perintis Kemerdekaan: Perjuangan dan Pengorbanannya (1991).

Kesederhanaan itu dijaganya sampai akhir hayat pada 4 November 1954. Saat berpulang, pemerintah kemudian memakamkannya di Taman Makam Pahlawan Kalibata dengan upacara kenegaraan. Salim menjadi orang pertama yang dimakamkan di TMP Kalibata meski bukan pahlawan dan orang kedua setelah Jenderal Soedirman yang mendapat upacara kenegaraan.

"Mengingat K.H. Agus Salim almarhum sebagai tokoh nasional yang besar, maka pemerintah memutuskan untuk memakamkan jenazahnya dengan upacara kenegaraan. Sekaligus juga meminta kantor pemerintah dan masyarakat mengibarkan bendera setengah tiang," ungkap juru bicara pemerintah.

Ribuan orang hadir mengantarkan kepergiannya, termasuk presiden, wakil presiden, dan para pejabat tinggi negara. Mereka meneteskan air mata melepas Salim.

Sebagai penghormatan atas jasa-jasanya, pemerintah baru menetapkan K.H. Agus Salim sebagai pahlawan nasional melalui Keputusan Presiden Nomor 657 Tahun 1961, tertanggal 27 Desember 1961.

Diadaptasi dari artikel CNBC Indonesia "Mantan Menteri RI Melarat, Rumah Ngontrak-Tak Mampu Beli Kain Kafan" selengkapnya di sini: https://www.cnbcindonesia.com/entrepreneur/20251008095257-25-673847/mantan-menteri-ri-melarat-rumah-ngontrak-tak-mampu-beli-kain-kafan

4 of 16

Mari Menyanyi lagu “Tanah Airku“

MARI MENYANYI

5 of 16

KBC

    • CINTA ALLAH DAN RASUL
    • CINTA ILMU
    • CINTA ALAM
    • CINTA DIRI DAN SESAMA MANUSIA
    • CINTA TANAH AIR

PANCACINTA

    • AKTIVITAS
    • REFLEKSI
    • KONSEPTUALISASI
    • APLIKASI

ALUR

BUYA HAMKA YANG PEMAAF

LAGU TANAH AIRKU

PANCACINTA5

Cinta Tanah Air

6 of 16

KBC

    • CINTA ALLAH DAN RASUL
    • CINTA ILMU
    • CINTA ALAM
    • CINTA DIRI DAN SESAMA MANUSIA
    • CINTA TANAH AIR

PANCACINTA

    • AKTIVITAS
    • REFLEKSI
    • KONSEPTUALISASI
    • APLIKASI

ALUR

M NATSIR YANG SANTUN

INDONESIA PUSAKA

PANCACINTA5

Cinta Tanah Air

7 of 16

KBC

    • CINTA ALLAH DAN RASUL
    • CINTA ILMU
    • CINTA ALAM
    • CINTA DIRI DAN SESAMA MANUSIA
    • CINTA TANAH AIR

PANCACINTA

    • AKTIVITAS
    • REFLEKSI
    • KONSEPTUALISASI
    • APLIKASI

ALUR

SUKARNO YANG TEGAS

IBU PERTIWI

Kulihat ibu pertiwi

Sedang bersusah hati

Air matanya berlinang

Emas intannya terkenang

Hutan, gunung, sawah, lautan

Simpanan kekayaan

Kini ibu sedang lara

Merintih dan berdoa

Kulihat ibu pertiwi

Sedang bersusah hati

Air matanya berlinang

Emas intannya terkenang

Hutan, gunung, sawah, lautan

Simpanan kekayaan

Kini ibu sedang lara

Merintih dan berdoa

Menjaga harta pusaka

Untuk nusa dan bangsa

PANCACINTA5

Cinta Tanah Air

PANCACINTA5

Cinta Tanah Air

8 of 16

KBC

    • CINTA ALLAH DAN RASUL
    • CINTA ILMU
    • CINTA ALAM
    • CINTA DIRI DAN SESAMA MANUSIA
    • CINTA TANAH AIR

PANCACINTA

    • AKTIVITAS
    • REFLEKSI
    • KONSEPTUALISASI
    • APLIKASI

ALUR

BUNG HATTA YANG SEDERHANA

PANCACINTA5

Cinta Tanah Air

9 of 16

KBC

    • CINTA ALLAH DAN RASUL
    • CINTA ILMU
    • CINTA ALAM
    • CINTA DIRI DAN SESAMA MANUSIA
    • CINTA TANAH AIR

PANCACINTA

    • AKTIVITAS
    • REFLEKSI
    • KONSEPTUALISASI
    • APLIKASI

ALUR

    • Mengapa metode story telling dalam menyampaikan nilai-nilai kebangsaan lebih kuat dibanding dengan penjelasan konseptual dan normatif?
    • Mengapa menyanyikan lagu-lagu bernuansa nasionalisme bisa lebih bermakna daripada ceramah?
    • Apa yang harus diperbaiki dari metode pengajaran kita agar bisa menumbuhkan cinta tanah air lebih efektif dan bermakna?

PERTANYAAN REFLEKSI

PANCACINTA5

Cinta Tanah Air

10 of 16

KBC

    • CINTA ALLAH DAN RASUL
    • CINTA ILMU
    • CINTA ALAM
    • CINTA DIRI DAN SESAMA MANUSIA
    • CINTA TANAH AIR

PANCACINTA

    • AKTIVITAS
    • REFLEKSI
    • KONSEPTUALISASI
    • APLIKASI

ALUR

PANCACINTA5

Cinta Tanah Air

11 of 16

KBC

    • CINTA ALLAH DAN RASUL
    • CINTA ILMU
    • CINTA ALAM
    • CINTA DIRI DAN SESAMA MANUSIA
    • CINTA TANAH AIR

PANCACINTA

    • AKTIVITAS
    • REFLEKSI
    • KONSEPTUALISASI
    • APLIKASI

ALUR

PANCACINTA5

Cinta Tanah Air

CERITA RAKYAT,

MENENTUKAN NASIB BANGSA

12 of 16

KBC

    • CINTA ALLAH DAN RASUL
    • CINTA ILMU
    • CINTA ALAM
    • CINTA DIRI DAN SESAMA MANUSIA
    • CINTA TANAH AIR

PANCACINTA

    • AKTIVITAS
    • REFLEKSI
    • KONSEPTUALISASI
    • APLIKASI

ALUR

PANCACINTA5

Cinta Tanah Air

HATI-HATI DENGAN CERITA

WATCH YOUR STORY

FOR THEY BECOME YOUR THOUGHTS

13 of 16

KBC

    • CINTA ALLAH DAN RASUL
    • CINTA ILMU
    • CINTA ALAM
    • CINTA DIRI DAN SESAMA MANUSIA
    • CINTA TANAH AIR

PANCACINTA

    • AKTIVITAS
    • REFLEKSI
    • KONSEPTUALISASI
    • APLIKASI

ALUR

PANCACINTA5

Cinta Tanah Air

MENGAPA DAMPAK CERITA MEMBEKAS DI OTAK KITA?

Penguatan Emosional:

    • Saat cerita membangkitkan emosi yang kuat—baik itu rasa takut, haru, atau senang—sinapsis di otak yang terkait dengan peristiwa tersebut menjadi lebih kuat.
    • Hipokampus bekerja sama dengan amigdala untuk merekam pengalaman emosional itu sebagai memori yang penting dan patut diingat
    • Saat cerita memicu respons emosional, otak melepaskan hormon seperti kortisol (terkait stres dan perhatian) dan oksitosin (hormon yang memicu empati dan ikatan sosial). Oksitosin, khususnya, adalah alasan mengapa kita bisa merasa terikat dengan karakter cerita.

14 of 16

KBC

    • CINTA ALLAH DAN RASUL
    • CINTA ILMU
    • CINTA ALAM
    • CINTA DIRI DAN SESAMA MANUSIA
    • CINTA TANAH AIR

PANCACINTA

    • AKTIVITAS
    • REFLEKSI
    • KONSEPTUALISASI
    • APLIKASI

ALUR

PANCACINTA5

Cinta Tanah Air

MENGAPA DAMPAK CERITA MEMBEKAS DI OTAK KITA?

Mengaktifkan "Transportasi Naratif"

Dalam psikologi, ada konsep yang disebut narrative transportation. Ini adalah kondisi di mana seseorang sangat fokus dan terhanyut dalam sebuah cerita, sehingga mereka seolah-olah "tertransportasi" ke dunia cerita itu. Saat berada dalam kondisi ini, mereka cenderung lebih mudah menerima dan percaya pada informasi yang disajikan

15 of 16

PANCACINTA5

Cinta Tanah Air

Mindset KbC

Mindset Umum

KBC

    • CINTA ALLAH DAN RASUL
    • CINTA ILMU
    • CINTA ALAM
    • CINTA DIRI DAN SESAMA MANUSIA
    • CINTA TANAH AIR

PANCACINTA

    • AKTIVITAS
    • REFLEKSI
    • KONSEPTUALISASI
    • APLIKASI

ALUR

CERITA DAN NARASI PRIMORDIALISME VS NASIONALISME

NASIONALISME DAN HUMANISME

    • PRIMORDIALISME DAN FANATISME: Kecintaan berlebihan pada identitas suku, bangsa. Sehingga menafikan identitas lainnya.
    • ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
    • NASIONALISME DAN HUMANISME: Mencintai tanah air dan setia pada bangsa dan negara. Menaati pemimpin sebagai ekspresi ketaatan kepada Allah.
    • ...............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

16 of 16

PANCACINTA5

Cinta Tanah Air

Mindset KbC

Mindset Umum

KBC

    • CINTA ALLAH DAN RASUL
    • CINTA ILMU
    • CINTA ALAM
    • CINTA DIRI DAN SESAMA MANUSIA
    • CINTA TANAH AIR

PANCACINTA

    • AKTIVITAS
    • REFLEKSI
    • KONSEPTUALISASI
    • APLIKASI

ALUR

NARASI ANTITRADISI DAN AKULTURASI

ANTI TRADISI DAN LESTARIKAN TRADISI

    • PURITANISEME DAN KONSERVATIVISME, ANTI SENI DAN TRADISI ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
    • BUDAYA DAN SENI SEBAGAI TAJALLI ALLAH ...............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................