3 of 14

ระบบหน่วยวัดต่าง ๆ ที่นิยมใช้กันในงานช่างอุตสาหกรรม หรือใช้ในชีวิตประจำวัน ได้แก่ระบบเมตริก ระบบอังกฤษ ระบบวัดไทย และระบบเอสไอ (SI Unit) ซึ่งบางครั้งทำให้เกิดความสับสนและยุ่งยากเมื่อนำไปใช้งาน ต้องมีการปรับเปลี่ยนหรือแปลงหน่วยก่อน ในหน่วยนี้จะกล่าวถึงหน่วยวัดที่นิยมใช้ในงานอุตสาหกรรมและตามท้องตลาดทั่ว ๆ ไป ตลอดจนการแปลงหน่วยวัดแต่ละหน่วยเพื่อการนำมาใช้งานในสภาวะปัจจุบัน

1.1.1 ระบบเมตริก

ระบบเมตริกปัจจุบันเป็นระบบวัดสากล นิยมใช้กันมากแถบเอเชียและยุโรป

หน่วยวัดความยาวเรียงจากสั้นสุดไปถึงยาวสุด ดังนี้

10 มิลลิเมตร (มม.) = 1 เซนติเมตร (ซม.)

10 เซนติเมตร (ซม.) = 1 เดซิเมตร (ดม.)

10 เดซิเมตร (ดม.) = 1 เมตร (ม.)

10 เมตร (ม.) = 1 เดคาเมตร (ดคม.)

10 เดคาเมตร (ดคม.) = 1 เฮกโตเมตร (ฮม.)

10 เฮกโตเมตร (ฮม.) = 1 กิโลเมตร (กม.)

4 of 14

สำหรับหน่วยวัดความยาวของระบบเมตริกที่นิยมใช้กันมาก คือ มิลลิเมตร เซนติเมตรเมตร และกิโลเมตร และอีกหน่วยวัดที่ใช้กันคือเดซิเมตร จะใช้ในการคำนวณหาปริมาตรที่มีหน่วยเป็นลูกบาศก์เดซิเมตร เพื่อเทียบหามวลตามตารางความหนาแน่น (P)

หน่วยวัดน้ำหนักเรียงจากเบาสุดไปยังหนักสุด ดังนี้

10 มิลลิกรัม (มก.) = 1 เซนติกรัม (ซก.)

10 เซนติกรัม (ซก.) = 1 เดซิกรัม (ดก.)

10 เดซิกรัม (ดก.) = 1 กรัม (ก.)

10 กรัม (ก.) = 1 เดคากรัม (ดคก.)

10 เดคากรัม (ดคก.) = 1 เฮกโตกรัม (ฮก.)

10 เฮกโตกรัม (ฮก.) = 1 กิโลกรัม (กก.)

1,000 กิโลกรัม (กก.) = 1 ตัน

สำหรับหน่วยวัดน้ำหนักระบบเมตริกที่นิยมใช้กันบ่อย ๆ คือ กรัม กับ กิโลกรัม ซึ่งมวล 1,000กรัม = 1 กิโลกรัม ตามท้องตลาดเครื่องชั่งจะแบ่ง 1 กิโลกรัม = 10 ขีด : ซึ่ง 1 ขีดจะมีค่าเท่ากับ 100 กรัม

5 of 14

1.1.2 ระบบอังกฤษ

ระบบอังกฤษ นิยมใช้กันมากในประเทศสหรัฐอเมริกาและแคนนาดา มีหน่วยวัดจากสั้นสุดไปถึงยาวสุด ดังนี้

12 นิ้ว = 1 ฟุต

3 ฟุต = 1 หลา

1,760 หลา = 1 ไมล์

ตารางที่ 1.1 แสดงการเปรียบเทียบความยาวระหว่างระบบเมตริกกับระบบอังกฤษ

6 of 14

1.1.3 ระบบหน่วยวัดไทย

ระบบหน่วยวัดไทย เป็นระบบหน่วยวัด ซึ่งใช้ติดต่อค้าขาย กันมาตั้งแต่สมัยอดีตและบางหน่วยก็ยังนิยมใช้ในปัจจุบัน เช่น วัดพื้นที่หน่วยเป็นไร่ วัดมวลทองคำเป็นบาท ซื้อขายข้าวเป็นเกวียนแบ่งออกเป็นดังนี้

1. มาตราวัดระยะไทย

12 นิ้ว เท่ากับ 1 คืบ 2 คืบ เท่ากับ 1 ศอก

4 ศอก เท่ากับ 1 วา 20 วา เท่ากับ 1 เส้น

400 เส้น เท่ากับ 1 โยชน์

สำหรับหน่วยวัดระยะไทยที่ใช้กันบ่อย คือ หน่วยความยาวเป็นเส้น ใช้สำหรับคำนวณหาความยาวเป็นเส้นใช้สำหรับคำนวณหาพื้นที่เป็นไร่ พื้นที่ 1 ไร่ จะมีขนาดกว้าง 1 เส้น ยาว 1 เส้น

2. มาตราชั่งมวลไทย

3 ไพ เท่ากับ 1 เฟื้อง 2 เฟื้อง เท่ากับ 1 สลึง

4 สลึง เท่ากับ 1 บาท 4 บาท เท่ากับ 1 ตำลึง

20 ตำลึง เท่ากับ 1 ช่าง 50 ช่าง เท่ากับ 1 หาบ

7 of 14

สำหรับมาตราชั่งมวลไทยที่ใช้กันอยู่ คือ หน่วยมวลเป็นสลึงและบาทใช้สำหรับชั่งมวลทองคำ

3. มาตราวัดพื้นที่ไทย

144 ตารางนิ้ว เท่ากับ 1 ตารางคืบ 4 ตารางคืบ เท่ากับ 1 ตารางศอก

16 ตารางศอก เท่ากับ 1 ตารางวา 100 ตารางวา เท่ากับ 1 งาน

4 งาน เท่ากับ 1 ไร่

สำหรับมาตราวัดพื้นที่ไทยที่ใช้กันอยู่ คือ พื้นที่เป็นงาน และไร่ ใช้สำหรับหาเนื้อที่ มีหน่วยเป็นไร่หรืองาน

8 of 14

ระบบของหน่วยวัดที่ใช้ในปัจจุบัน เป็นระบบหน่วยสากล (International System of Units) หรือเรียกว่าระบบ Si หน่วยสากลนี้จะประกอบด้วยหน่วยมูลฐาน (Basic Units) หน่วยอนุพันธ์ (Derived Units) และ คำอุปสรรค (Prefixes)

1.2.1 หน่วยมูลฐาน (Basic Units)

หน่วยมูลฐาน คือ หน่วยที่ใช้วัดเครื่องมือวัด แบ่งออกเป็น 7 หน่วย ดังตาราง ที่ 1.2

ตารางที่ 1.2 แสดงหน่วยมูลฐาน

9 of 14

1.2.2 ปริมาณหน่วยอนุพันธ์ (Derived Units)

ปริมาณหน่วยอนุพันธ์ หมายถึง หน่วยซึ่งเกิดจากการนำหน่วยมูลฐานมาเกี่ยวเนื่องกัน ซึ่งอยู่ในรูปของการคูณ และการหาร ซึ่งจะทำไห้เกิดหน่วยขึ้นมาใหม่ตามข้อกำหนดของ CGPM (General Conference on Weights and Measures) ดังตารางที่ 1.3

ตารางที่ 1.3 ตารางแสดงปริมาณหน่วยอนุพันธ์

10 of 14

การปรับเปลี่ยนหน่วย หมายถึง การแปลงหน่วยวัดจากระบบหนึ่งไปอีกระบบหนึ่งเพื่อความสะดวกในการใช้งาน

การแปลงหน่วยข้ามจากระบบจากระบบอังกฤษเป็นระบบเอสไอ

1 ไมล์ มีความยาวเท่ากับ 1.584 กิโลเมตร หรือ 1584 เมตร

1 นิ้ว มีความยาวเท่ากับ 2.54 เซนติเมตร หรือ 25.4 มิลลิเมตร

1 หุน มีความยาวเท่ากับ 0.3175 เซนติเมตร หรือ 3.175 มิลลิเมตร

2.204 ปอนด์ มีขนาดเท่ากับ 1 กิโลกรัม หรือ 1000 กรัม

14.7 ปอนด์ต่อตารางนิ้ว มีขนาดเท่ากับ 1 บาร์

การแปลงหน่วยข้ามจากระบบจากระบบวัดไทยเป็นระบบเอสไอ

1 วา มีความยาวเท่ากับ 2 เมตร หรือ 200 เซนติเมตร

1 เส้น มีความยาวเท่ากับ 40 เมตร

1 ไร่ มีขนาดเท่ากับ 1600 ตารางเมตร

1 บาท มีขนาดเท่ากับ 15.2 กรัม

13 of 14

สำหรับการเขียนคำอุปสรรคมีขั้นตอน ดังนี้

1. เปลี่ยนตัวเลขที่กำหนดให้เป็นเลขพหุคูณก่อน เช่น

2. หลังจากเปลี่ยนเป็นเลขพหุคูณและตัวเลขฐาน 10 ยกกำลังแล้วให้ตัดตัวเลขฐานสิบยกกำลังออกไปแล้วใช้คำอุปสรรคที่ตรงกับตัวเลขฐานสิบยกกำลังใส่แทน ดังตารางที่ 1.5

1 of 14

2 of 14