11.Sınıf Edebiyat Notları� TİYATRO ÜNİTESİ�

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

SUNUM İÇERİĞİ

1. Tiyatro Hakkında Genel Bilgiler
2. Tiyatro Terimleri
3. Kısa Tarihçe
4. Türk Edebiyatında tiyatro alanında ilkler
5. 1923-1950 Yılları Arasında Cumhuriyet Dönemi tiyatro özellikleri
6. 1950-1980 Yılları Arasında Cumhuriyet Dönemi tiyatro özellikleri
7. Dünya Edebiyatında Tiyatro
8. Ünite İle İlgili Önemli Sanatçılar

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

1-Tiyatro Hakkında Genel Bilgiler

• *Olmuş ya da olması mümkün birtakım olayların sahne üzerinde, gerçeğe uygun bir şekilde oyuncular tarafından gösterilmesine tiyatro denir.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Tiyatronun Özellikleri

*Olay çevresinde oluşan edebi metinler içerisinde sınıflandırılır.

*Kurmaca metinlerdir.

*Amaç estetik haz vermektir.

*Dil şiirsel-heyecana bağlı işlevlerde kullanılır.

*Diyaloglara dayalı bir metindir. Bu yüzden söyleşmeye bağlı anlatım kullanulır.

*Tiyatro eseri, olayları oluş halinde gösterir ve buna drama denir.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Tiyatronun Özellikleri

• *Hayattaki olayları konu edinen, sahnede oynanmak amacıyla yazılan edebi eserdir.
• Bu eserlerde olaylar yazarın ağzından anlatılmaz, eserin kişileri tarafından doğrudan doğruya söylenir ve yapılır.
• *Konuyu-metni-iletiyi oyuncular canlandıracağı için jest-mimik-oyunculuk kabiliyeti çok önemlidir.
• *Tiyatroda da roman ve öyküde olduğu gibi serim, düğüm ve çözüm evreleri vardır.
• *Tiyatro, her ülkede din törenlerinden doğmuştur.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

• *Tiyatro türü, Yunanlıların MÖ 6. yüzyıldaki dinsel törenlerinden (Şarap, Bağ bozumu Tanrısı) Dionysos adına düzenlenen şenliklerden) doğmuştur.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Tiyatro Türleri:

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

2-TİYATRO TERİMLERİ

Aktör: Erkek tiyatro sanatçısı.

Aktrist: Kadın tiyatro sanatçısı.

Darülbedayi: İstanbul Şehir Tiyatrosunun eski ismi. 1914'te kurulmuştur

Dekor: Tiyatroda, sahneyi eserin konusuna göre döşeyip hazırlamada kullanılan eşyanın toplu adı.

Diyalog: İki kişi arasında karşılıklı konuşma.

Dublör: Tiyatroda ve sinemada bir rolün yedek oyuncusu

Fasıl: Bölüm. Tiyatroda perde karşılığı kullanılmıştır

Jest: Tiyatro sahnesinde, sanatçıların bütün el, kol, ayak ve benzeri beden hareketleri.

Koro: Eski Yunan tiyatrosunda bir grup erkek ve kadından kurulu şarkıcılar topluluğu.

Kulis: Tiyatroda, sahnenin arkasında bulunan kısım; sahne arkası.

Mimik: Bir duygu veya düşüncenin kaş, göz. ağız, yüz hareketleriyle anlatılması

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

2-TİYATRO TERİMLERİ

Monolog: Tek kişinin konuşması.

Pandomim: Sessiz hareket.

Reji: Sahneye koyma ve yönetme işi.

Rejisör: Sinema ve tiyatroda, eserin sahneleninceye veya seyirci önüne çıkıncaya kadar geçirdiği her anı yöneten kimse; yönetmen.

Senaryo: Tiyatroda yazılı metin.

Suflör: Tiyatroda, kuliste durarak oyunculara sözlerini fısıltıyla söyleyip hatırlatan yardımcı.

Temaşa: Tiyatro.

Tuluat: Tiyatro türlerinden biri. Doğaçlama yapma.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

3-KISA TARİHÇE

• Eski Yunan’da MÖ 6. yüzyılda Dionysos (Dionis) adındaki tanrı kahraman adına düzenlenen dinî törenlerden doğan ve zamanla sanat hâline gelen tiyatro, Eski Yunan’da büyük gelişme sağlamış, çeşitlenerek günümüze ulaşmıştır.

​

​

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

• Türk Tiyatrosu Tanzimat dönemine kadar geleneksel boyutta varlığını sürdürür. Geleneksel tiyatromuzda dört önemli tür vardır. Bunlar:
• 1. GÖLGE OYUNU(KARAGÖZ):
• 2- ORTA OYUNU:
• 3-MEDDAH:
• 4- KÖY SEYİRLİK OYUNLARI: 

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

• *Modern tiyatro, Türk edebiyatına Tanzimat Dönemi’nde Batı’dan gelmiştir. Modern anlamda ilk tiyatromuz Şinasi tarafından yazılan Şair Evlenmesi eseridir.
• *Namık Kemal’in Vatan yahut Silistre oyunu da sahnelenen ilk eserimiz olmuştur.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

4-Türk Edebiyatında tiyatro alanında ilkler

• Batılı anlamda ilk tiyatro -Şinasi -Şair Evlenmesi
• Sahnelenen ilk tiyatro Namık Kemal -Vatan yahut Silistre
• Aruzla ilk manzum tiyatro A.Hamit Tarhan – Eşber veya Sardanapal
• Heceyle ilk manzum tiyatro A.Hamit Tarhan – Nesteren
• İlk uyarlama tiyatro eserinin yazarı Ahmet Vefik Paşa – Moliere’den
• İlk tiyatro denemesi Hayrullah Efendi -Hikaye-i İbrahim Paşa ve İbrahim Gülşeni
• Cumhuriyet Dönemi’nde heceyle ilk tiyatro Yusuf Ziya Ortaç- Binnaz

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

4-Türk Edebiyatında tiyatro alanında ilkler

​

• Epik tiyatronun kurucusu Haldun Taner -Keşanlı Ali Destanı
• Türk Edebiyatı’ndaki ilk dram Recaizade Mahmut Ekrem -Afife Anjelik
• İlk Müslüman kadın tiyatrocu Afife Jale
• İlk yerli tiyatro binası Naum Tiyatrosu (1844)
• İstanbul’da temsil vermek üzere kurulan ilk tiyatro Gedik Paşa
• İlk Türk tiyatrosu Osmanlı Tiyatrosu Güllü Agop
• ilk resmî Türk tiyatrosu Darülbedayi kurulmuştur

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

5-1923-1950 Yılları Arasında Cumhuriyet Dönemi Tiyatrosu

• *1923’te Cumhuriyet’in ile başlayan bir dönemdir.
• �*Bu dönemde tiyatro, uygarlığın sembolü olmuş; sosyal-siyasi-ekonomik-fikrî hareketlere bağlı bir gelişim göstermiştir. 
• �*7 Ekim 1914’te ilk resmî Türk tiyatrosu Darülbedayi kurulmuştur. 
• �*Bu kurum sayesinde tiyatro gelişmiş,oyunlar sergilenmiş, oyuncular yetiştirilmiş, oyunlar yazılmış, toplumda bir tiyatro bilinci oluşturulmuştur.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

5-1923-1950 Yılları Arasında Cumhuriyet Dönemi Tiyatrosu

• *Bu dönemde tiyatro,Cumhuriyet değerlerinin halka aktarılmasında bir araç olarak kullanılmıştır.
• �*Darülbedayi, 1931’de İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları adını alır
• �*1927’de, Darülbedayi’nin başına Muhsin Ertuğrul getirilmiştir. 
•  
• *Muhsin Ertuğrul, modern Türk tiyatrosunun oluşmasında önemli katkılar sağlamıştır.
•  
• *Darülbedayi sayesinde Batı’dan çağdaş tiyatro eserleri çevrilmiş.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

5-1923-1950 Yılları Arasında Cumhuriyet Dönemi Tiyatrosu

• *Darülbedayi sayesinde modern Türk tiyatrosunun temellerini atmıştır.�*Bu dönemde tiyatro türünün Batı edebiyatındaki tiyatro geleneği ile ilişkisi güçlüdür
• �*Avrupa tiyatrosunun yakından takibi, aydınlarımız ve yöneticilerimiz tarafından Batılı tiyatronun benimsenmesi, tiyatro binalarının ve topluluklarının kurulması, oyuncuların yetişmesi, yerli oyunların yazılması, tiyatronun gelişimine katkı sağlamıştır.
•  

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

5-1923-1950 Yılları Arasında Cumhuriyet Dönemi Tiyatrosu

• *Ankara’da Devlet Konservatuarı açılmış, bu oluşum tiyatronun gelişmesini olumlu yönde etkilemiştir.
• �*Şehir tiyatrolarımız gelişmiş, özel tiyatrolar yurt çapında turnelere çıkmış ve çocuk tiyatroları kurulmuştur.

​

• *1940'lı yıllara kadar Türk tiyatrosunda geleneksel Türk Tiyatrosu'nun izleri görülür.

​

• *1940’lı yıllarda Ankara kurulan Devlet Konservatuvarı ilk mezunlarını vermekle birlikte tiyatroda gelişim yaşanmış, şehir tiyatroları etkisini arttırmış ve özel tiyatrolar yurdun birçok yerinde oyun sergilemeye başlamıştır.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

5-1923-1950 Yılları Arasında Cumhuriyet Dönemi Tiyatrosu

• *Ankara’da Devlet Konservatuarı açılmış, bu oluşum tiyatronun gelişmesini olumlu yönde etkilemiştir.
• �*Şehir tiyatrolarımız gelişmiş, özel tiyatrolar yurt çapında turnelere çıkmış ve çocuk tiyatroları kurulmuştur.

​

• *1940'lı yıllara kadar Türk tiyatrosunda geleneksel Türk Tiyatrosu'nun izleri görülür.

​

• *1940’lı yıllarda Ankara kurulan Devlet Konservatuvarı ilk mezunlarını vermekle birlikte tiyatroda gelişim yaşanmış, şehir tiyatroları etkisini arttırmış ve özel tiyatrolar yurdun birçok yerinde oyun sergilemeye başlamıştır.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

• * Batı tiyatrosunun temel unsurları modern Türk tiyatrosuna uygulanmıştır.
•  
• *Ülkenin yapısından hareket edilerek komedi ve dram türlerinde eserler verilmiştir. 
•  *Türk yazarları,  Osmanlı toplumundan modern topluma geçilirken yaşanan sancıları, geçmişteki sorunları, toplumdaki yozlaşmayı, ahlak çöküntüsünü eleştirel bir gözle gündeme getirmişlerdir

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

• *İbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci, Musahipzade Celal gibi Millî Edebiyat Dönemi’nde eser veren sanatçılar, Cumhuriyet’in ilk yıllarında da eser vermeye devam etmişlerdir.
•  
• * Vedat Nedim Tör, Nâzım Hikmet, N.Fazıl Kısakürek de eserlerinde aşırı duygulu, bunalımlı kişileri işlemişlerdir. 
•  
•  
• *Konular-Temalar Kurtuluş Savaşı yılları, Atatürk'ün fikirleri, Cumhuriyet düzeninin olumlu yönleri, mitoloji, efsaneler ve masalları, Türk tarihi, Türk milliyetçiliği, Batılılaşma, toplumsal değerlerdeki değişimler,  eski ve yeni yaşam biçimlerinin çatışması vb. 

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

• *İbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci, Musahipzade Celal gibi Millî Edebiyat Dönemi’nde eser veren sanatçılar, Cumhuriyet’in ilk yıllarında da eser vermeye devam etmişlerdir.
•  
• * Vedat Nedim Tör, Nâzım Hikmet, N.Fazıl Kısakürek de eserlerinde aşırı duygulu, bunalımlı kişileri işlemişlerdir. 
•  
•  
• *Konular-Temalar Kurtuluş Savaşı yılları, Atatürk'ün fikirleri, Cumhuriyet düzeninin olumlu yönleri, mitoloji, efsaneler ve masalları, Türk tarihi, Türk milliyetçiliği, Batılılaşma, toplumsal değerlerdeki değişimler,  eski ve yeni yaşam biçimlerinin çatışması vb. 

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

​

• *1933 yılına kadar yazarlarımız Türk ulusunu ve Türk yurdunu sevdirmeyi amaçlayan oyunların yanında Türk gücünü, güzel ahlakını öven ve kaynağını Türk efsaneleri ile masallarından alan oyunlar yazmışlardır. 
•  
• *Yaşar Nabi'nin Mete; Behçet Kemal'in Çoban ve Atilla; Necip Fazıl'ın Sabır Taşı adlı oyunları Türk'lerin erdemleri ve uygarlığını yansıtmak amacını taşırlar. 
•  
• *Oyunlarda ele alınan konulara göre bir genelleme yaparsak Cumhuriyetin ilk yirmi yılında, kişi ve toplumsal sorunları birlikte ele alınmıştır diyebiliriz.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

6-1950-1980 Yılları Arasında Cumhuriyet Dönemi Tiyatrosu

*1940 - 1960 yıllarında ülkedeki değişim, hayatla iç içe bir sanat olan tiyatromuzu da yakından ilgilendirmiştir.

• *1958’de Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih–Coğrafya Fakültesinde bir tiyatro enstitüsü kurulmuştur.
• ( Amaç:dünya ve Türk tiyatrosunu incelemek, tiyatro tarihimizi ve eserlerimizi yurt içinde ve yurt dışında tanıtmak için inceleme ve çalışmalar yapmak, tiyatro kültürüne sahip insanlar yetiştirmek, genç yazarlara tiyatro eseri yazma tekniğini öğretmek.)

• *1950 sonrasında tiyatro teknik acıdan ilerlemiş, tiyatroda işlenen konular çeşitlenmiştir.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

*Bu donemde hem çeviri oyunların hem de nitelikli yerli oyunların sayısı artmış, bir yandan da çoğu uyarlama olan müzikli oyun türlerinde eserler verilmiştir.

* Haldun Taner, Keşanlı Ali Destanı’yla geleneksel Türk tiyatrosunun belirleyici özelliklerini, toplumsal ve siyasal bir içerikle birleştiren yeni bir yerli epik tiyatro oluşturmuştur.

(Bu türde ilk örnek olma özelliği de taşır)

* Oyun yazarları bu dönemde toplumsal sorunları işleyen başarılı örnekler sunmuşlardır.

*Oyunların sayısında büyük bir artışın gözlemlendiği bu dönemde oyunların konuları da çeşitlenmiştir.

*Bu dönemde tiyatro, işçi ve köylü kesiminin sorunlarına da eğilir.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

• *Orta sınıftan ailelerin yaşadığı toplumsal ve ekonomik sorunlar, köy ve gecekondu ortamı, toplumun yaşama ve giyinme biçimi dil özellikleriyle sahneye getirilir.
•  
• *Konularını Osmanlı tarihinden, halk kahramanlarının hayatlarından ve mitolojiden alan oyunlar da yazılır.
•  
• *Sosyal değişimlerin birey ve toplum yaşamındaki etkileri siyasal, sosyal ve psikolojik yaklaşımlarla yansıtılır.
•  
• *1960’lar Türk tiyatrosunun parlak dönemidir.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

• *1960’larda gelişen siyasi ve sosyal olaylarla edebiyatımızda yeni bir dönem başlar. Bu dönemde eskiye göre daha özgür bir ortam oluşur. Türk tiyatrosu da bu ortamda daha zengin ve derin bir içerik kazanır.
•  
• *Dönemin dikkat çeken en önemli özelliği tema zenginliğidir. Oyunlarda iç ve dış göç, gecekondulaşma, kültür farklılığı, kültürler arası çatışma, uyumsuzluk, yabancılaşma, işçi-köylü,orta sınıf ailelerin yaşadığı toplumsal ve ekonomik sorunlar vb. temalar ele alınır.
•   
• *Yenilik arayışında olan bazı yazarlar, Brecht’in (Bireht) epik tiyatro yönteminden etkilenirler. Bu anlayışı benimseyen Haldun Taner “Keşanlı Ali Destanı”nı yazar.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

• *Yine bu dönemde "Absürt tiyatro" örneklerinin ilk örnekleri verilmiştir.
• (Samuel Beckett - Absürd tiyatronun amacı, seyirciyi düşündürmek ve tedirgin etmektir.
•  
• Absürd tiyatro; Bütün kalıplara, alışılmış düzene karşı çıkar. Mantık sınırlarını tanımaz. Olaylar arasında bağ kurulmaz. Kahramanları genelde zavallı, suçlu, bilgisiz ve zayıf kişilerdir. Belli bir olay dizisi yoktur. Verilmek istenen mesaj yoruma açıktır. ) Güngör Dilmen "Canlı Maymun Lokantası"
•  
• *1960 - 1980 yıllarında özel tiyatroların sayıları artmıştır.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

• *1960 - 1980 yıllarında özel tiyatroların sayıları artmıştır.
• *Oktay Rifat, Melih Cevdet, Refik Erduran, Turgut Özakman, Nezihe Meriç gibi yazarlar bireyden hareketle topluma yönelmişlerdir.
• Turgut Özakman: Ah Şu Gençler, Töre, Resimli Osmanlı Tarihi, Kardeş Payı,
•  
• *Turan Oflazoğlu, Orhan Asena, Güngör Dilmen, Necati Cumalı konularını Osmanlı tarihinden, halk kahramanlarının hayatlarından ve mitolojiden alan oyunlar yazarlar.
• Turan Oflazoğlu: Kösem Sultan, Cem Sultan, Deli İbrahim, IV. Murat, Genç Osman, III. Selim, Sinan, Fatih, Bizans Düştü,
•  
• *Bu dönemde Adalet Ağaoğlu, Nezihe Aras, Recep Bilginer gibi yeni bir yazar kuşağı da yetişmiştir.
•  

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

7-Dünya Edebiyatında Tiyatro

• Tiyatro, insanla birlikte doğmuş bir türdür. Bu terim genellikle “temsil edilen eser” anlamında kullanılan Yunanca “theatron” sözcüğünden gelmektedir.
•  
• Günümüzdeki anlamıyla çağdaş (modern) tiyatronun başlangıcı eski Yunan da Bağ Bozumu Tanrısı Dionysos (Diyanizos) adına yapılan dinsel törenlere dayanmaktadır. Bu törenlerde keçi postuna bürünen insanlar koro hâlinde şarkılar, şiirler söyler; dans ederlerdi.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

• Thespis (Tespis – bazı kaynaklarda Tepsis-) adında bir şair, MÖ 6. yüzyılda koronun karşısına bir oyuncu (aktör) çıkararak klasik tiyatroda diyaloğu başlatmıştır.
•  
• Daha sonra Aiskhylos (Ayklos) ikinci oyuncuyu, Sophokles (Sofokles) ise üçüncü oyuncuyu sahneye, koronun karşısına çıkarmıştır.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

7-Dünya Edebiyatında Tiyatro

• Eski Yunan edebiyatında:
• *Aiskhylos’un Zincire Vurulmuş Prometheus,

​

• *Sophokles’in Kral Oidipus;

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

7-Dünya Edebiyatında Tiyatro

• İngiliz edebiyatında:
• *Shakespeare’in Romeo ve Juliet (Romiyo ve Culyet),
• *George Bernard Shaw’un (Corc Bernard Şov) Kırgınlar Evi,
• *Samuel Beckett’in (Semuel Bekit) Mutlu Günler;

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

7-Dünya Edebiyatında Tiyatro

• Fransız edebiyatında:
• *Racine’in (Rasin) Andromaque (Andromak),
• *Corneille’in (Korney) Le Cid (Lö Sid),
• *Moliere’in (Molyer) Cimri,
• *Victor Hugo’nun Hernani;

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

7-Dünya Edebiyatında Tiyatro

• Alman edebiyatında:
• *Schiller’in Wilhelm Tell (Vilhelm Tel),
• *Goethe’nin Faust (Faust);
• *Bertolt Brecht’ın (Bertolt Bireşt) Evet Diyen Hayır Diyen;

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

7-Dünya Edebiyatında Tiyatro

•  
• Norveç edebiyatında:
• Henrik İbsen’in (Henrik İbsen) Bir Bebek Evi, Yaban Ördeği;

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

7-Dünya Edebiyatında Tiyatro

• Rus edebiyatında:
• *Gogol’un Müfettiş,
• *Cehov’un Üç Kız Kardeş

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

7-Dünya Edebiyatında Tiyatro

8-

​

• Ünite İle İlgili Önemli Sanatçılar (Fikri ve edebi yönleri,eserleri)

​

​

• TIKLA VE NOTU GÖR �

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

11.Sınıf Edebiyat Notları� TİYATRO ÜNİTESİ�

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com