���Φαινόμενα�σχολικής βίας και εκφοβισμού. Στρατηγικές πρόληψης και παρέμβασης

Κατσιγιάννη Βικτωρία & Έξαρχος Γιάννης

ΣΕΕ ΠΕ70

Τι είναι ακριβώς;

• ο σχολικός εκφοβισμός έχει οριστεί ως η πραγμάτωση σκόπιμων, επαναλαμβανόμενων, βλαβερών ενεργειών, ή λέξεων, ή άλλου είδους συμπεριφοράς, όπως βρισιές, απειλές, οι οποίες γίνονται από ένα παιδί ή ομάδα παιδιών ενάντια σε ένα άλλο παιδί ή ομάδα παιδιών.
• πρόκειται για μία συμπεριφορά η οποία συνιστά συστηματική κατάχρηση εξουσίας και υποδηλώνει μια επιθυμία για εκφοβισμό και κυριαρχία.

«αρνητική πράξη»

​

Ενέργειες που ασκούνται από ένα άτομο ή από πολλά άτομα σε άλλο ή άλλα άτομα,

προκειμένου να τους προκαλέσουν εσκεμμένη βλάβη ή να τους πληγώσουν συναισθηματικά

είτε ασκώντας σωματική ή λεκτική βία ή και με άλλες εχθρικές και επιθετικές εκδηλώσεις.

χαρακτηριστικά του σχολικού εκφοβισμού

​

• Εσκεμμένη αρνητική πράξη/ επιθετική συμπεριφορά
• Απρόκλητη επιθετική συμπεριφορά
• Επανάληψη
• Ανισορροπία δύναμης ή εξουσίας

​

Συμβαίνει

​

• στο προαύλιο του σχολείου, την ώρα του διαλείμματος,
• στις τουαλέτες, ή στα αποδυτήρια
• στο δρόμο προς ή από το σχολείο.
• μέσω του διαδικτύου ή των κινητών (ηλεκτρονικός εκφοβισμός)

​

​

​

Ρόλοι/ ποιοι παίρνουν μέρος

​

• Ο θύτης (ο μαθητής ή ομάδα μαθητών που ασκεί εκφοβισμό)
• Το θύμα (ο μαθητής που δέχεται εκφοβισμό).
• Τα παιδιά θεατές/παρατηρητές
• Οι εκπαιδευτικοί ή άλλο προσωπικό της σχολικής μονάδας
• Οι γονείς.

​

μορφές του εκφοβισμού

Λεκτικός

Συναισθηματικός

ψυχολογικός

Σωματικός

Κοινωνικός

Σεξουαλικός

Ηλεκτρονικός

​

Γιατί συμβαίνει; Πώς νιώθουν;

Πρόληψη και διαχείριση περιστατικών σχολικής βίας και εκφοβισμού-Κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο

• Σε ένα περιστατικό σχολικής βίας και εκφοβισμού ,τόσο το «θύμα» όσο και ο «νταής» χρειάζονται βοήθεια ώστε να αποκατασταθεί ή να αναπτυχθεί η ομαλή και ειρηνική σχέση και επικοινωνία μεταξύ τους.
• . Ο ρόλος του σχολείου, του εκπαιδευτικού και γενικότερα του προσωπικού του σχολείου είναι καταλυτικός για την εκτόνωση του φαινομένου.
• Υπάρχουν δύο πεδία ανάπτυξης στρατηγικών κατά της σχολικής βίας και του σχολικού εκφοβισμού:
• ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ
• ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΩΝ

​

Στρατηγικές πρόληψης περιστατικών σχολικής βίας και εκφοβισμού

• Αξιολόγηση των αναγκών

• Αξιολόγηση των προτεραιοτήτων

• Καθορισμός στόχων • Καθορισμός ομάδων-στόχων

• Εμπλοκή όλων των μελών της σχολικής κοινότητας

• Αξιολόγηση δεξιοτήτων και ικανοτήτων των εκπαιδευτικών

• Καθορισμός υπευθύνων υλοποίησης

• Καθορισμός ρόλου των μελών της σχολικής κοινότητας

Ρόλος των εκπαιδευτικών στην πρόληψη της σχολικής βίας και του σχολικού εκφοβισμού

• Είναι γνώστες του ορισμού της σχολικής βίας και του εκφοβισμού και των μορφών εμφάνισης του φαινομένου

• Είναι γνώστες του θεσμικού πλαισίου για την αντιμετώπιση της σχολικής βίας και του εκφοβισμού

• Έχουν ικανότητες στην αναγνώριση και στον εντοπισμό περιστατικών σχολικής βίας και εκφοβισμού

• Παρεμβαίνουν σε περιστατικά σχολικής βίας και εκφοβισμού με σκοπό τη διαχείρισή τους

• Αναζητούν τρόπους αντιμετώπισης του φαινομένου βάσει των αναγκών τους και των αναγκών των υπολοίπων μελών της σχολικής κοινότητας
• Συμμετέχουν στην εκπαίδευση και στην ενημέρωση για την αντιμετώπιση της βίας και του εκφοβισμού στο σχολείο
• Συνεργάζονται με τα υπόλοιπα μέλη της σχολικής κοινότητας
• Αναπτύσσουν σχέσεις εμπιστοσύνης με τους μαθητές
• Συνεργάζονται με τη διεύθυνση του σχολείου στον εντοπισμό περιστατικών σχολικής βίας και εκφοβισμού και αναφέρουν πολύ σοβαρά περιστατικά στη διεύθυνση

Ρόλος του/της διευθυντή-τριας του σχολείου στην πρόληψη της σχολικής βίας και του εκφοβισμού

• Αναλαμβάνουν τον ρόλο του εκπαιδευτικού (βλ. πιο πάνω)

• Είναι υπεύθυνοι για την ανάπτυξη θετικού σχολικού κλίματος και ήθους

• Φροντίζουν για τη δημιουργία και τη διατήρηση της ασφάλειας των μελών της σχολικής κοινότητας στο σχολικό περιβάλλον

• Εποπτεύουν τους χώρους του σχολείου • Είναι υπεύθυνοι για την προώθηση της πρόληψης της σχολικής βίας και του εκφοβισμού

• Αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες για τη διοργάνωση σεμιναρίων κατάρτισης και εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών και του προσωπικού του σχολείου σε θέματα εντοπισμού και αντιμετώπισης περιστατικών σχολικής βίας, θέματα σεβασμού της διαφορετικότητας, θέματα προαγωγής της υγείας κ.λπ.

​

Στρατηγικές διαχείρισης περιστατικών σχολικής βίας και εκφοβισμού

Η αποτελεσματική διαχείριση περιστατικών σχολικής βίας και εκφοβισμού είναι εφικτή, όταν κάθε περιστατικό αντιμετωπίζεται με προσαρμογή των προσεγγίσεων, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση και τη μορφή της βίας και του εκφοβισμού, τις προσωπικότητες και τις ικανότητες των εμπλεκομένων και τις αντιδράσεις του «θύματος».

Βήματα για τη διαχείριση περιστατικών βίας και εκφοβισμού

1. Ανίχνευση του προβλήματος ή της σύγκρουσης

2. Άμεση παρέμβαση για διακοπή του περιστατικού

3. Ανίχνευση των εμπλεκομένων στο περιστατικό

4. Ενημέρωση για την πολιτική του σχολείου, τα δικαιώματα και τις ευθύνες των εμπλεκομένων ατόμων

5. (Αν κριθεί απαραίτητο, ενημερώνονται οι γονείς των μαθητών)

6. Έκφραση των απόψεων

7. Εντοπισμός των κινήτρων και των συμφερόντων των μερών

8. Εάν το ορίζει η πολιτική του σχολείου, επιβολή κύρωσης στον «νταή»

9. Αν δεν ορίζεται κάτι από την πολιτική του σχολείου, αναζήτηση πιθανών λύσεων

10. Αξιολόγηση των λύσεων ως προς την ικανοποίηση των αναγκών των μερών στο πλαίσιο των ορίων της πολιτικής του σχολείου.

Κατά τη διάρκεια της διαχείρισης των περιστατικών, οι εκπαιδευτικοί ή η διεύθυνση του σχολείου θα πρέπει να ελέγχουν, ώστε στην όποια έκβαση στο περιστατικό:

• Το «θύμα» δε φέρει οποιαδήποτε ευθύνη στην εκδήλωση της βίας
• Διασφαλίζεται η ασφάλεια του «θύματος» καθόλη τη διαδικασία, αλλά και μετά
• Ο «νταής/εκφοβιστής» αναγνωρίζει τις βλάβες και τις επιπτώσεις της/των πράξης/εων και της συμπεριφοράς του τόσο ως προς το «θύμα» όσο και ως προς τη σχολική κοινότητα .

• Διασφάλιση του σεβασμού των δικαιωμάτων των εμπλεκομένων καθόλη τη διάρκεια των διαδικασιών και των εκβάσεων του περιστατικού
• Η χρήση των κυρώσεων, πειθαρχικών ποινών, αλλά και επιβραβεύσεων γίνεται με σύνεση και στο πλαίσιο, στα όρια και σύμφωνα με τις αρχές της πολιτικής του σχολείου

• Επίσης, καλό είναι οι εκπαιδευτικοί και ο/η διευθυντής-ρια που διαχειρίζονται το περιστατικό να εξηγήσουν στους μαθητές-θεατές τον ρόλο τους στη πρόληψη και διαχείριση περιστατικών βίας και εκφοβισμού, ενημερώνοντάς τους για τις αρνητικές επιπτώσεις του φαινομένου στους εμπλεκομένους, για τις συνέπειες της αδιαφορίας ή της παθητικότητας τους στην αντιμετώπιση του φαινομένου και για την ανάγκη συνεργασίας όλων των μελών της σχολικής κοινότητας στη διαχείριση των περιστατικών

Δεξιότητες και τεχνικές στη διαχείριση περιστατικών σχολικής βίας και εκφοβισμού

i. Ενεργητική ακρόαση

ii. Εμψύχωση-ενθάρρυνση έκφρασης (και των δύο πλευρών)

iii. Αποκλιμάκωση της έντασης και διατήρηση ουδέτερου κλίματος (χρήση ουδέτερης γλώσσας και εκφράσεων, αποφυγή χρήσης χαρακτηρισμών με στιγματιστικό χαρακτήρα, ίση συμμετοχή/έκφραση των μερών)

iv. Ενσυναίσθηση

v. Χρήση ανοιχτών ερωτήσεων, ώστε οι εμπλεκόμενοι να αναπτύξουν τη σκέψη τους και να εκφρασθούν ελεύθερα και ειλικρινά

vi. Κατάλληλη γλώσσα σώματος (ενδιαφέρον), αποφυγή επιθετικότητας

vii. Δημιουργία εναλλακτικών λύσεων επωφελών (win-win) για τους εμπλεκομένους Ανάπτυξη ολιστικής προσέγγισης (εμπλοκή φορέων,γονέων,ευρύτερης κοινότητας).

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΒΙΑΣ

Α) ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ

1. Σύνταξη Σχολικής Επιτροπής ενάντια στη σχολική βία και του σχολικού εκφοβισμού.

2) Σύνταξη Διακήρυξης του σχολείου ενάντια στη σχολική βία και εκφοβισμό. Δικαιώματα-Υποχρεώσεις-Καθήκοντα για όλα τα μέλη της σχολικής κοινότητας.

3) Αύξηση της επίβλεψης του σχολικού χώρου.

4) Ευαισθητοποίηση και συνεργασία με τους γονείς, προκειμένου να σταματήσει ο κύκλος αναπαραγωγής και ενθάρρυνσης της σχολικής βίας

​

Β) Σε επίπεδο τάξης

1. Συζήτηση στην τάξη για τον ορισμό της σχολικής βίας και του σχολικού εκφοβισμού καθώς και για τις μορφές ενδοσχολικής βίας.

2) Συζήτηση για τις επιπτώσεις του σχολικού εκφοβισμού.

3) Ενημέρωση για την ενδοσχολική βία.

4) Προτάσεις αντιμετώπισης από τους μαθητές σε επίπεδο τάξης.

5) Παροχή βοήθειας από τους μαθητές στους εμπλεκομένους

ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ/-ΤΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ

• Καταγραφή περιστατικού για μια εβδομάδα (ημερολόγιο από τους εκπαιδευτικούς και από τις ειδικότητες).
• Καταγραφή στο ημερολόγιο σχολικής ζωής(γεγονότα, όχι χαρακτηρισμοί).
• Αυξημένη εφημερία (με την έννοια της ενημέρωσης όλου του εκπαιδευτικού προσωπικού για το συγκεκριμένο περιστατικό).
• Κινητά τηλέφωνα, εκδρομές, επισκέψεις

Συμβουλή

• Η ποινικοποίηση ή ιατρικοποίηση καταστάσεων και ατόμων δεν έχει θετικές επιδράσεις στην αντιμετώπιση του φαινομένου. Αντιθέτως, τέτοιες προσεγγίσεις στιγματίζουν τους εμπλεκομένους και ίσως να απομακρύνουν τους εκπαιδευτικούς από την αποτελεσματική διαχείριση των περιστατικών

ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΑΣ