1 of 23

EDEBİYAT NOTLARI���

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

10.SINIF “ŞİİR” ÜNİTESİ DERS NOTLARI

2 of 23

“ŞİİR” ÜNİTESİ DERS NOTLARI

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

3 of 23

3.ÜNİTE - ŞİİR

ÜNİTE İÇERİĞİ

  • Şiir Nedir? 
  • Şiirin Yapısı (Nazım birimi- biçimi-türü, söyleyici, mahlas, tapşırma)
  • Şiirin Ahenk Unsurları (vurgu,tonlama, ölçü, durak, kafiye, redif, nakarat,)
  • Manzume Nedir ? Şiir ile karşılaştırılması
  • Şiir türleri (lirik, epik, satirik, didaktik, pastoral, dramatik şiir)
  • Edebi sanatlar (söz sanatları)
  • Şiirde İmge (İmge-Sapma)

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

4 of 23

1-Şiir Nedir? 

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

5 of 23

1-Şiir Nedir? �

  • Dilin, anlamı, ses ve ritim ögelerini belli bir düzen içinde kullanarak bir duyguyu, düşünceyi kendine özgü bir duyuşla ifade etme sanatına şiir denir. Başka bir tanım yapılırsa şiir, ritme ve imgeye dayanan, kendine özgü dili ve söyleyiş özelliğiyle, estetik etkilenmelerle yara­tıcı bir söz sanatı.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

6 of 23

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

7 of 23

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

8 of 23

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

9 of 23

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

10 of 23

2-Şiirin Yapısı

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

11 of 23

A-Nazım Birimi:

  • Şiiri oluşturan dize kümelerine nazım birimi denir. Nazım birimi dikkate alınarak nazım şekilleri belirlenir.

​

​

  • I-) Dize (mısra): Şiirde en küçük nazım birimidir. Şiirde yer alan her bir satıra dize ya da mısra denir.

​

​

  • II-) Beyit: Aynı ölçüyle söylenmiş aralarında anlam bütünlüğü bulunan iki dizeye beyit (ikilik) denir.

​

  • III-) Dörtlük: Dört dizeden oluşan nazım birimidir.

​

  • IV-) Bent: Şiiri oluşturan üçer, dörder, beşer, altışar ve daha fazla dizelik kümelerdir.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

12 of 23

  • *Bir şiire bağlı olmayan ve başlı başına bir anlamı olan dizelere de mısra-ı azade denir. (bağımsız dize)

​

  • Muallim Naci'nin
  • "Müdhikat-ı dehre ben ölsem de tasvirim güler"

​

  • *Yetkinliği, sağlam yapısı, özlü ve çarpıcı anlatımıyla dikkat çeken, her zaman kolayca anım­sanabilen dizelere mısra-ı berceste,
  • Örnek: "Ne ararsan bulunur derde devadan gayrı"

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

13 of 23

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

NAZIM BİRİMİ ÖRNEKLİ UYGULAMA

I-) Dize (mısra):

" Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak;"

II-) Beyit:

Aşk derdiyle hoşem el çek ilâcumdan tabib

Kılma dermân kim helâkim zehri dermânundadır. (Fuzuli)

III-) Dörtlük:

Aruz sizin olsun, hece bizimdir

Halkın söylediği Türkçe bizimdir

Leyl sizin, şeb sizin, gece bizimdir

Değildir bu mânâ üç ada muhtaç (Ziya GÖKALP)

IV-) Bent:

I- Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden� Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak� Ve bir zaman bakacaksın semaya ağlayarak (Ahmet Haşim)

​

II- Mona Roza siyah güller, ak güller� Geyve'nin gülleri ve beyaz yatak� Kanadi kirik kus merhamet ister� Aaahhh! senin yüzünden kana batacak!� Mona Roza siyah güller, ak güller (Sezai Karakoc)

14 of 23

B-Nazım Biçimleri:

  • Bir şiirin nazım birimi ve kafiye ölçüsü örgüsüyle ortaya çıkan yapısına nazım biçimi-şekli denir

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

15 of 23

C-Nazım Türü:

  • Bir şiirin ko­nusuna göre isimlendirilmesine ise "nazım türü" denir.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

16 of 23

D-Şiirde Söyleyici:

  • Şiirde konuşan, olayları yaşayan ve okur tarafından sesi duyulan, şairin ürettiği kurgusal kişilik “söyleyici” olarak adlandırılır. Söyleyici, şiirde konuşan; şairin sesini ve söyleyişini emanet ettiği kişi/varlıktır.
  • Hikâye ve roman gibi türlerde olay veya durumlar nasıl bir “anlatıcı“nın bakış açısından aktarılıyorsa şiirde de “söyleyici” aynı işlevi üstlenir. Söyleyici kavramı “şiirin öznesi”, “şiirsel ben” veya “lirik ben” olarak da adlandırılır.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

17 of 23

E-Mahlas, Tapşırma:

  • �Mahlas, *Sanatçıların yapıtlarında kullanmak için aldıkları ikinci ada mahlas denir.Mahlas, günümüzdeki kullanımıyla “takma ad”ın karşılığı sayılamaz. Çünkü mahlas; takma ad gibi belirli amaçlarla, zaman zaman kullanılan bir ad değildir.Tersine, sanatçının asıl adı yerine geçmiştir.

​

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

​

Fuzuli rindi şeydadır hemişe halka rüsvadır�Sorun ki bu ne sevdadır bu sevdadan usanmaz mı

​

(Fuzuli- Gerçek adı: Mehmed bin Süleyman )

18 of 23

Tapşırma:

  • *Tapşırma “kendini tanıtma, bildirme, arz etme” anlamına gelir. Sanatçıların eserlerinde kullandıkları takma isme halk şiirinde tapşırma, divan şiirinde mahlas denir.

​

​

Ok atılır kalesinden

Hak saklasın belâsından

Köroğlu’nun narasından

Her yan gümbür gümbürlenir (Köroğlu)

  • Ruşen Ali

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

19 of 23

3-Şiirin Ahenk Unsurları �(vurgu,tonlama,ses tekrarı,durak, ölçü, kafiye, redif, nakarat,)

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

20 of 23

A. Vurgu

  • Şiirde sözün etkisini, ahengini artırmak amacıyla bazı sözcük hece ya da ifadeleri daha baskılı ve belirgin okumaya vurgu denir. Söz, vurgu ile müzikal bir değer güzelliği kazanır.
  • Örnek:Aşağıdaki dizelerde koyu renkle gösterilen sözcük ve heceleri vurgulayarak okduğumuzda şiirin etki gücünün arttığını görürüz:
  • Kalbim yine üzgün seni andım da derinden
  • Geçtim yine dün eski hazan bahçelerinden

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

21 of 23

B. Tonlama

  • Şiirde duygu ve düşüncelerin anlamına uygun olarak seslerin yükseltilip alçaltılmasına tonlama denir.
  • Örnek: Akıncılar
  • Bir yaz günü geçtik Tuna'dan kafilelerle
  • Ak tolgalı Beylerbeyi haykırdı: "İlerle!"
  • Akıncılar" şiirinde savaş meydanından, zafer kazanma hırsından söz edilmiştir. Şiirin ancak yüksek perdeden, coşkulu bir tonda okunmasıyla şiirdeki bu duygu ortaya çıkarılabilir.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

22 of 23

Tekipte kalın ☺

  • Devamı hazırlanmakta…

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

23 of 23

EDEBİYAT NOTLARI���

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

10.SINIF “ŞİİR” ÜNİTESİ DERS NOTLARI