Басқарушылық шешімдерді қолдау жүйелеріне кіріспе
1
Дәріс 1
Дәрістің мақсаты
2
Басқарушылық шешімдерді қолдау жүйелерінің мәнін, негізгі ұғымдарын және басқару үдерісіндегі рөлін түсіндіру, олардың құрылымы мен қызмет ету қағидаларын, негізгі түрлері мен аналитикалық мүмкіндіктерін қарастыру, сондай-ақ деректер мен модельдерді пайдалану арқылы тиімді басқарушылық шешімдер қабылдаудың ерекшеліктерін және жүйелердің әртүрлі салаларда қолданылуын зерделеу.
Дәріс жоспары
3
1. БШҚЖ ұғымы және басқарудағы орны
2. Шешім қабылдау үдерісі және жүйе архитектурасы
3. БШҚЖ түрлері мен аналитикалық мүмкіндіктері
4. Қолданылуы, тиімділігі және даму бағыттары
1. БШҚЖ ұғымы және басқарудағы орны
1. БШҚЖ ұғымы және басқарудағы орны
4
Басқарушылық шешімдерді қолдау жүйесі - баламаларды талдауға және негізделген шешім таңдауға көмектесетін ақпараттық-аналитикалық жүйе.
БШҚЖ дегеніміз не?
• Деректерді жинау, сақтау және өңдеу мүмкіндігін береді.
• Математикалық модельдер арқылы шешім нұсқаларын салыстырады.
• Басқарушының тәжірибесін алмастырмайды, оны толықтырады.
• Шешімнің ықтимал салдарын алдын ала бағалауға көмектеседі.
6
Деректер
→
Талдау
→
Баламалар
→
Шешім
Негізгі қағида: шешім адам тарапынан қабылданады, ал жүйе оны дәлелді ақпаратпен қамтамасыз етеді.
Басқару деңгейлері
7
Деңгей | Шешім сипаты | Мысал |
Стратегиялық | Ұзақ мерзімді | Нарыққа шығу |
Тактикалық | Орта мерзімді | Бюджетті бөлу |
Операциялық | Күнделікті | Қорды толықтыру |
БШҚЖ не үшін қажет?
8
Жылдамдық
Талдау уақытын қысқартады
Негізділік
Баламаларды дерекпен салыстырады
Ашықтық
Критерийлерді айқын көрсетеді
Икемділік
Сценарийлерді өзгертуге мүмкіндік береді
2. Шешім қабылдау үдерісі
2. Шешім қабылдау үдерісі
9
Мәселе
→
Мақсат
→
Баламалар
→
Бағалау
→
Таңдау
Шешімді іске асыру және нәтижені бақылау - үдерістің жалғасы.
БШҚЖ архитектурасы
Деректер базасы
→
Модельдер базасы
→
Талдау модулі
→
Интерфейс
Жүйенің компоненттері өзара әрекеттесіп, пайдаланушыға түсінікті нәтижелер ұсынады.
Жүйе компоненттерінің қызметі
11
Компонент | Міндеті |
Деректер базасы | Ақпаратты сақтау және жаңарту |
Модельдер базасы | Болжау және оңтайландыру |
Талдау модулі | Есептеу және салыстыру |
Интерфейс | Нәтижені көрнекі ұсыну |
Деректердің қозғалыс сызбасы
12
ERP / CRM
→
Деректер қоймасы
→
Аналитика
→
Басқарушы
Мысал: сату тарихы → сұранысты болжау → сатып алу көлемін жоспарлау.
БШҚЖ мен дәстүрлі есеп беру
13
Белгі | Есеп беру жүйесі | БШҚЖ |
Негізгі сұрақ | Не болды? | Не істеу керек? |
Нәтиже | Есеп, көрсеткіш | Балама, ұсыныс |
Әдістер | Жинақтау | Модельдеу, сценарий |
Пайдалану | Бақылау | Таңдау және жоспарлау |
3. БШҚЖ түрлері
3. БШҚЖ түрлері
14
Деректерге негізделген
Есептер, OLAP, BI
Модельге негізделген
Оңтайландыру, симуляция
Білімге негізделген
Ережелер, сараптамалық жүйелер
Коммуникацияға негізделген
Топтық шешімдер
Деректерге негізделген БШҚЖ
15
• Деректерді әртүрлі ақпарат көздерінен біріктіреді.
• KPI, есептер және интерактивті панельдерді ұсынады.
• Салыстырмалы және динамикалық талдауды қолдайды.
• Мысал: аймақтар бойынша сатылымды бақылау.
Мысал: тоқсандық сатылымды талдау
16
Оқу мысалы: шартты сатылым көлемі, млн теңге.
Модельге негізделген БШҚЖ
17
• Математикалық және статистикалық модельдерді пайдаланады.
• Шектеулер жағдайында тиімді нұсқаны анықтайды.
• «Егер ... болса» сценарийлерін салыстырады.
• Мысал: өндірістік ресурстарды бөлу.
Сценарийлік талдау мысалы
18
Сценарий | Сұраныс, дана | Шығын, млн ₸ | Күтілетін пайда, млн ₸ |
Пессимистік | 800 | 12 | 3 |
Негізгі | 1 000 | 14 | 5 |
Оптимистік | 1 200 | 16 | 7 |
Білімге негізделген БШҚЖ
19
• Сарапшылардың білімі мен ережелерін қолданады.
• Нақты жағдайға сәйкес ұсыныс қалыптастырады.
• Түсіндірілетін ережелер арқылы жұмыс істей алады.
• Мысал: несие тәуекелін алдын ала бағалау.
Сараптамалық шешім сызбасы
20
Фактілер
→
Ережелер
→
Қорытынды
→
Ұсыныс
Мысал: тәуекел жоғары болса → қосымша тексеру жүргізу.
БШҚЖ түрлерін салыстыру
21
Түрі | Негізгі құрал | Нәтиже |
Деректерге негізделген | BI, OLAP | Есеп, KPI |
Модельге негізделген | Оңтайландыру | Тиімді балама |
Білімге негізделген | Ережелер | Сараптамалық ұсыныс |
Топтық | Бірлескен платформа | Келісілген шешім |
4. БШҚЖ қолдану салалары
4. БШҚЖ қолдану салалары
22
Қаржы
Тәуекел және инвестиция
Өндіріс
Жоспарлау және ресурстар
Сауда
Сұраныс пен қор
Денсаулық сақтау
Ресурстарды жоспарлау
Интерактивті аналитикалық панель үлгісі
23
Түсім
29 млн ₸
Тапсырыс
1 240
Өсу
+12%
БШҚЖ енгізудің артықшылықтары
24
• Шешім қабылдаудың жылдамдығын арттырады.
• Ресурстарды пайдалануды негіздеуге көмектеседі.
• Тәуекелдер мен баламаларды салыстыруға мүмкіндік береді.
• Басқару үдерісінің ашықтығын күшейтеді.
Қиындықтар және ықтимал шешімдер
25
Қиындық | Ұсынылатын шара |
Деректер сапасы төмен | Тазалау және тексеру |
Модельді қате түсіндіру | Сарапшылық бағалау |
Ақпараттық қауіпсіздік | Қолжетімділікті басқару |
Қызметкерлердің дайындығы | Оқыту және қолдау |
Заманауи даму бағыттары
26
Big Data
→
Машиналық оқыту
→
Бұлттық BI
→
Түсіндірілетін AI
БШҚЖ дамуында автоматтандыру мен адам бақылауы қатар маңызды.
Қорытынды
27
1. БШҚЖ - басқарушылық шешімдерді негіздеуге арналған аналитикалық құрал.
2. Жүйе деректерді, модельдерді және пайдаланушы интерфейсін біріктіреді.
3. Қолдану тәсілі басқару міндетінің сипатына байланысты таңдалады.
4. Нәтиженің сапасы деректерге, модельге және адам бағалауына тәуелді.
Басқарушылық шешімдерді қолдау жүйелеріне кіріспе
1
Дәріс 1