1 of 6

� Shri R.K.Parikh arts and Science� College , Petlad.

(Department Of Psychology ) Paper Code : UA03GPSY21

Developmental Psychology

2021 – 22 : વિકાસાત્મક મનોવિજ્ઞાન

B . A Semester : 3

2 of 6

* યુનિટ : 1 : વિકાસાત્મક મનોવિજ્ઞાનનો � પરિચય

વિકાસાત્મક મનોવિજ્ઞાનનો ખ્યાલ : સ્વરૂપ : (1) અવસ્થાવાર (2) પાસાવાર (3) વિકાસ
કાર્યવાર :
વિકાસાત્મક મનોવિજ્ઞાનનું કાર્યક્ષેત્ર : (1) જન્મપૂર્વેની અવસ્થા (2) નવજાત અવસ્થા
(3) શૈશવ અવસ્થા (4) બાલ્યા અવસ્થા (5) તરુણા
અવસ્થા (6) યુવા અવસ્થા (7) પ્રૌઢા અવસ્થા
(8) વૃદ્ધા અવસ્થા :

3 of 6

* યુનિટ : 2 : જન્મપૂર્વેના વિકાસના તબક્કાઓ

જન્મપૂર્વેના વિકાસના તબક્કાઓ : (1) રજ: પિંડ અવસ્થા (2) ભ્રુણ અવસ્થા (3) ગર્ભા-
અવસ્થાનો કાળ/સમય :
જન્મપૂર્વેના વિકાસને અસર કરતી બાબતો : (!) ખોરાક (2) માતાની તંદુરસ્તી અને રોગ
(3) માતાના આવેગ અને અનુભવો
(4) માતા –પિતાની ઉંમર (5) વ્યસન અને
તેની અસર (6) ક્યારે અને કેવી રીતે જન્મ :
શિશુની જન્મ સમયની સ્થિતિ : (1) શારીરિક લક્ષણો (2) નવજાત શિશુની પ્રતિક્ષિપ્ત
ક્રિયાઓ (3) નવજાત બાળકની સંવેદનશીલતા
(4) નવજાત શિશુનું રુદન અને અવાજ (5) નવજાત શિશુની ઊંઘ (6) સ્તનપાનની પ્રતિક્ષિપ્ત ક્રિયા (7) નવજાત
શિશુના આવેગો (8) સામાજિક પ્રતિભાવ (9) બાળકના વ્યક્તિત્વની શરૂઆત :
શારીરિક વૃદ્ધિ અને વિકાસ : * શારીરિક વૃદ્ધિ એટલે શું ? * શારીરિક વૃદ્ધિના વિભાગો : (1) અસ્થિ રચનાની વૃદ્ધિ : (2) શરીર રચનાની વૃદ્ધિ :
( 1 ) અસ્થિ રચનાની વૃદ્ધિ : અસ્થિ પિંજરની વૃદ્ધિ , ઊંચાઈની વૃદ્ધિ , વજન , અંગોપાંગની વૃદ્ધિ , દાંતની વૃદ્ધિ :
(2) શરીર રચનાની વૃદ્ધિ : મજજાતંત્ર , મગજ , હ્રદય અને પરિભ્રમણ , શ્વસન તંત્ર , પાચન તંત્ર , સ્નાયુઓ , અંતઃ સ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ : કંઠ ગ્રંથિ – ઉપકંઠ ગ્રંથિ –
મસ્તિષ્ક ગ્રંથિ – મૂત્રપિંડ સમીપની ગ્રંથિ – જાતીય ગ્રંથિ – પેન ક્રિયાસ ગ્રંથિ – પિનિયલ ગ્રંથિ – થાયમસ ગ્રંથિ :
કૌશલ્ય વિકાસને અસર કરતી બાબતો : (1) તાલીમનું મહત્વ (2) ઉંમર અને અનુભવ (3) પ્રોત્સાહન (4) આર્થિક –સામાજિક સ્થિતિ (5) તફાવત (6) સંબધ :

4 of 6

* યુનિટ : 3 : શૈશવ અવસ્થા

શૈશવના લક્ષણો : શૈશવ કટોકટીની વય , શૈશવ જોખમી વય , શૈશવએ કોમળ ભાવોને
સ્પર્શતી વય છે .
શૈશવના વિકાસલક્ષી કાર્યો :
શારીરિક વિકાસ : ભાતમાં વૈવિધ્ય , વજન ,ઊંચાઈ ,શારીરિક પ્રમાણો , હાડકાં ,દાંત ,
મજજાતંત્ર ,
શારીરિક ક્રિયાઓ :
સામાન્ય આવેગાત્મક ભાતો : ક્રોધ ,ભય ,જીજ્ઞાસા ,હર્ષ ,સ્નેહ ,
શૈશવમાં વિકસિત ખ્યાલોના પ્રકારો : અવકાશ સંબંધી ,વજનનો ખ્યાલ , સમયનો ખ્યાલ,
સ્વ નો ખ્યાલ , સામાજિક ખ્યાલો, સૌંદર્યના ખ્યાલ
વિનોદનો ખ્યાલ

5 of 6

યુનિટ : 4 – તરુણાવસ્થાનો વિકાસ

તરુણાવસ્થાની વ્યાખ્યા અને વિકાસ : શારીરિક વિકાસ , માનસિક વિકાસ , સંવેગાત્મક
સામાજિક વિકાસ
તરુણાવસ્થા દરમિયાન વ્યક્તિત્વનો વિકાસ :
તરુણાવસ્થા દરમિયાન વ્યક્તિત્વના લક્ષણો : સ્વની સંકલ્પના , શારીરિક દેખાવ પ્રત્યે
સંલગ્નતા , વહેલી પુખ્તતા , આદર્શ સ્વ , ડામાડોળ અવસ્થા ,
સમાયોજનની સમસ્યા
તરુણાવસ્થા દરમિયાન શારીરિક ને માનસિક આરોગ્ય : સંરક્ષણ , પોતાપણાની ભાવના
જાતીય જ્ઞાન , સામાજિક જાગૃતતા , જીવન જીવવાની તાલીમ
તરુણવાસ્થમાં મનોભાર : મનોભારથી થતાં રોગો :
મનોભારની અસરો : ભૂલકણાપણું , ગુસ્સો ,માનસિક કે શારીરિક થાક , આંતર મુખીપણું ,
દિવાસ્વપ્નમાં રાચવું
મનોભારના ઉપચારો : મનોચિકિત્સકની સલાહ અને ઔષધ , વ્યાયામ ,ગમતા શોખમાં મન પરોવવું , રોગ
હળવાશ અનુભવવી ,

6 of 6

Thank you ......

Dr. Sonal Gajjar
( department of Psychology )