DE TULPENMANIE 1636/1637

SNEL RIJK WORDEN? SPECULEREN IN ……TULPEN

EEN INTERESSANT VOORBEELD EN KUNNEN WIJ ER IETS VAN LEREN?

WAT GAAN WE DOEN?

Wel:

• Hoe kwam de tulp in Nederland terecht?
• Waarom sprak die tulp zo tot de verbeelding
• De speculatiegolf
• Reacties
• Vergelijkingen met andere landen en perioden
• Kunnen we er iets van leren?

​

Niet:

• Normatief oordeel
• Beleggingsadvies

https://faces-online.nl/een-grachtenpand-of-toch-een-tulp/

​

HOE KWAM DE TULP IN NEDERLAND TERECHT?

• Periode Europese expansie (ontdekkingsreizen)
• Nieuwe gewassen
• Belangstelling voor siergewassen
• Belangstelling voor botanie: beschrijven, verklaren etc. (tot dan toe hoorden planten bij het medische domein); nieuwe ontwikkeling na de Oudheid
• Botanische tuinen

VAN PAMIR GEBERGTE NAAR CONSTANTINOPEL

SLEUTELFIGUUR: CAROLUS CLUSIUS 1526-1609

• Zeer belangrijk bij de verspreiding van de aardappel
• Clusius en Clutius
• Botanische revolutie in Nederland
• Kern: beschrijven en (laten) afbeelden van bloemen (eerst houtsneden en pas later koper gravures)
• Rariorum plantarum historia (1601)

​

CLUSIUS – RARIORUM PLANTARUM HISTORIA (1601)

• 1100 illustraties
• Houtsnede
• Houtblok werd samen met een tekstblok samengevoegd
• Illustraties altijd gespiegeld en altijd zwart-wit
• Kleuren later ingekleurd: ging vaak mis, details verdwenen of kleuren klopten niet

WAAROM VOND MEN DE TULP ZO AANTREKKELIJK?

• Geen praktisch nut
• Geen geur
• Medische toepassingen niet bekend
• Juist door kweken en veredelen een geweldige kleurenexplosie
• Gemarmerd patroon werd heel mooi gevonden (met niets vergelijkbaar; orchidee nog vrijwel onbekend)
• Dus: aantrekkelijk nationaal symbool

TULP WORDT EEN STATUSSYMBOOL

• Semper augustus wordt gezien als de koning van de tulpen
• Verder geweldige namen als: Viceroy, Switsers, Admirael van Enkhuysen
• Catalogus
• Het kweken van tulpen en vooral het veredelen van tulpen blijkt moeilijk en niet beheersbaar
• Pas drie eeuwen later wordt de oorzaak van deze kleurenpracht duidelijk

​

​

TULPENTUIN 17^E EEUW

• Kleine kwekerijen
• Meestal buiten de stad
• Tulpen werden op afstand geplaatst om ze goed uit te laten komen
• Kwekerij en showtuin tegelijk
• Deze tuin is van een zeer rijk iemand
• Rond 1600 brengt een bijzondere tulp 50 gulden op (in koopkracht van 2020 € 855,-)

TULP ALS STATUSSYMBOOL – NICOLAES TULP

• Heette Claes Pietersz
• Arts met praktijk aan de Keizersgracht, uithangbord was een tulp
• Was strenggelovig en hield zich niet bezig met tulpenhandel

DE HANDEL WORDT EEN PROFESSIONEEL BEDRIJF

1. Specialisatie
2. Compagnieën
3. Floristen
4. Floristen ontmoeten elkaar in herbergen (bron van kennis)
5. Collegiën of comparities
6. Handel in vaste gewichtseenheden
7. Speciale gebruiken (borden)
8. Verhandelbare opties en coopcedullen

DE SPECULATIEGOLF 1636-1637 – DE HANDEL ONTSPOORT

• 1600: fl. 50,- (€ 850,- in 2021)
• 1636: 10x waardestijging (per maand)
• 1636 prijzen stijgen enorm, hoogtepunt eind januari 1637
• Semper Augustus van 1.000 naar 6.000 gulden (van 17.000 naar 76.000 €)
• Handel vindt plaats terwijl de tulpen nog in de grond zitten (vraagt veel vertrouwen); afrekenen in de zomer
• Prijsval februari 1637: 1% waarde bleef over

NASLEEP: CONTRACTEN VERLIEZEN HUN WAARDE

• Bijeenkomst 24-2 in Amsterdam van handelaren: Kopers konden contract afkopen voor 10% (rouwkoop)
• Overheid ondersteunde dit niet.
• Contracten werden in feite waardeloos
• Economische schade beperkt
• Mackay heeft in zijn boek de schade sterk overdreven
• Wie werden getroffen?

REACTIES OP DE SPECULATIEGOLF

Vooral bespotting van de dwaasheid van speculanten. Enkele voorbeelden

• Flora’s Mallewaeghen
• Waermondt en Gaergoedt
• Schilderij van Jan Breughel de Jonge (ca. 1640): Allegorie der Tulipomanie
• Roemer Vissscher - Sinnepoppen

Salomon Savery (1604-1683)Flora Lente collectie Rijkmuseum

SAMENSPRAKEN VAN WAERMONDT EN GAERGOEDT

• Waermondt = hij die de waarheid spreekt
• Gaergoedt = hij die belust is op geld
• Verhaal
• Wat kunnen we daarmee?
• Herdruk in 1734

Allegorie Tulpenmanie, schilderij van Jan Brueghel de Jonge, rond 1640. via Wikimedia Commons

ROEMER VISSCHER - SINNEPOPPEN

• Een dwaas en zijn gelt, zijn haast gescheijden
• Boek uit 1614
• Sinne = tekst
• Poppen = plaatjes

​

https://www.dbnl.org/tekst/viss004sinn01_01/viss004sinn01_01_0003.php

​

ANALYSE

• Gevolgen waren in Nederland niet zo rampzalig
• Speculatiegolven rond 1720 in Engeland, Frankrijk kwamen veel harder aan (gebruikt om de staatsschuld te herfinancieren)
• Waarom? Contracten vernietigd en financiële infrastructuur
• Vergelijking met andere speculatiegolven

VOORBEELDEN VAN SPECULATIEGOLVEN

• Tulpenmanie (1634-1637)
• Mississipi-bubbel (1720)
• South Sea bubbel (1720)
• Nederlandse Windhandel (1720)
• Railway Mania (1845-1849)
• Black Friday (1869)

​

• Paniek van 1907 (1907)
• Duitse hyperinflatie (1923)
• Great Crash (1929)
• Black Monday (1987)
• Black Wednesday (1992)
• Dotcom bubbel (2000)
• Kredietcrisis (2007-2008)

WAT KUNNEN WE HIERVAN LEREN?

• Geruchten over mogelijkheden om snel rijk te worden zijn verdacht
• Vooral als je snel, snel , snel moet zijn om te kunnen meedoen (pyramidespel; Ponzo fraude)
• Niet iets kopen, maar het recht op een bepaald moment tegen een bepaalde prijs te kopen, lijkt extra riskant (zeker als dat met geleend geld gebeurt)
• Veel gebruikt argument tegen mensen die waarschuwen: “ja, maar deze keer is het echt anders”

WARREN BUFFET

Warren Buffett benadrukt dat de geschiedenis een kompas is, geen voorspeller voor de korte termijn.

Hij leert ons dat menselijk gedrag constant blijft, zelfs als technologie en markten veranderen. 

​

Dit zijn de belangrijkste lessen uit de geschiedenis volgens Buffett:

​

• Marktcycli herhalen zich: Euphorie en paniek zijn van alle tijden. Buffett adviseert om de geschiedenis te gebruiken om kalm te blijven:

wees "angstig als anderen hebzuchtig zijn, en hebzuchtig als anderen angstig zijn".

​

• De kracht van 'Compound Interest': De geschiedenis van zijn eigen vermogen toont aan dat tijd de belangrijkste factor is.

Door decennia lang belegd te blijven, laat je het Rendement-op-Rendement effect het zware werk doen.

​

• Vertrouwen in de lange termijn: Ondanks oorlogen, recessies en crises is de wereldeconomie (en specifiek de Amerikaanse) historisch gezien altijd gegroeid.

Buffett gokt nooit tegen de menselijke vindingrijkheid op de lange termijn.

​

• Fundamenten blijven gelijk: De basisprincipes van Benjamin Graham — aandelen zien als een deel van een bedrijf, een veiligheidsmarge hanteren

en marktschommelingen in je voordeel gebruiken — zijn al honderd jaar de hoekstenen van succesvol beleggen.

​

• Vermijd de 'Casino'-mentaliteit: De geschiedenis laat zien dat speculatie op korte prijsbewegingen (het 'casino') vaak slecht afloopt,

terwijl investeren in reële bedrijfsgroei (de 'kathedraal') waarde creëert.

​

CONCLUSIE

• De tulpenmanie uit 1636/37 was spectaculair: het was vrij zeker de eerste (van bijna 1000 financiële crises tussen 1600 en 2020
• De achtergrond was deels psychologisch (“de boot missen”)
• Denk maar niet dat alleen slimme mensen erin trappen (Newton is een mooi voorbeeld)
• Veel mensen weten er een morele boodschap van te maken
• Door een goede financiële infrastructuur, die niet aangetast wordt door de crisis kan veel ellende voorkomen worden
• Gaan wij nog nieuwe crises meemaken? Die kans is groot. Wat zijn risicogebieden (Bitcoins? AI?) en risicofactoren (deregulering; centralisatie van macht; politisering van toezichthouders; enorme staatsschulden in combinatie met geopolitieke onzekerheden)

VERDER LEZEN