�
Safe Schools Alliance �Βιωματική Προσέγγιση και Πρακτικά Εργαλεία για την Πρόληψη του Σχολικού Εκφοβισμού
Γάτση Παρασκευή ΠΕ30
Συμβόλαιο τάξης
Το συμβόλαιο τάξης συμβάλλει στη δημιουργία ενός θετικού, ασφαλούς και συνεργατικού κλίματος μάθησης, καθώς καθορίζει κοινούς κανόνες και προσδοκίες που γίνονται αποδεκτοί από όλους.
Καθορίστηκε το συμβόλαιο της τάξης και, στη συνέχεια, συζητήθηκαν οι προσδοκίες των μαθητών/τριών σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος.
Ενδεικτικά αναφέρονται κάποιες προσδοκίες
που εξέφρασαν οι μαθητές/τριες:
Δραστηριότητα 1 (90’): Κατανόηση του Εκφοβισμού και του Πλαισίου
Στην πρώτη δραστηριότητα οι μαθητές/τριες έγιναν μικροί δημοσιογράφοι.
Έχοντας εκτυπωμένες τις ερωτήσεις του οδηγού, κινούνταν στην τάξη και έθεταν μία ερώτηση κάθε φορά στους/στις συμμαθητές/τριές τους.
Στόχος ήταν να εντοπίσουν άτομα που απαντούσαν θετικά στις ερωτήσεις.
Ο/Η μαθητής/τρια που συγκέντρωνε τα περισσότερα «ναι» ανακήρυσσε την ολοκλήρωση της δραστηριότητας φωνάζοντας «Τέλος!».
Δραστηριότητα 1 συνέχεια…
Στη συνέχεια ακολούθησε συζήτηση με αφορμή τις παρακάτω ερωτήσεις: «Τι σας δυσκόλεψε;», «Τι σας φάνηκε ενδιαφέρον;» και «Σας χαροποίησε, σας στενοχώρησε ή ακούσατε κάτι που δεν περιμένατε;».
Η διαδικασία της συνέντευξης κέντρισε το ενδιαφέρον των μαθητών/τριών και προκάλεσε τον ενθουσιασμό τους.
Μέσα από αυτήν είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν καλύτερα τους/τις συμμαθητές/τριές τους και να ανακαλύψουν πληροφορίες που δεν είχαν αναδειχθεί μέσα από τις καθημερινές τους αλληλεπιδράσεις.
Δραστηριότητα 1 συνέχεια….
Έπειτα, οι μαθητές/τριες κλήθηκαν να καταγράψουν ανώνυμα σε αυτοκόλλητα σημειώματα (post-it) περιστατικά βίας ή εκφοβισμού που είχαν βιώσει οι ίδιοι/ες ή είχαν παρατηρήσει στο σχολικό περιβάλλον.
Οι απαντήσεις συγκεντρώθηκαν, διαβάστηκαν στην ολομέλεια και αναρτήθηκαν σε ένα μεγάλο χαρτόνι, ώστε οι μαθητές/τριες να αποκτήσουν μια συνολική εικόνα της έκτασης και των μορφών του φαινομένου μέσα από τις εμπειρίες της ομάδας.
Δραστηριότητα 1 συνέχεια…
Ακολούθησε ο χωρισμός των μαθητών/τριών σε μικρότερες ομάδες με έναν ευχάριστο και διασκεδαστικό τρόπο, βάσει των χρωμάτων που επέλεξαν οι ίδιοι/ες.
Στη συνέχεια, οι ομάδες συζήτησαν τα περιστατικά που είχαν αναφερθεί και εξέτασαν κατά πόσο αυτά συνιστούν περιπτώσεις εκφοβισμού, τεκμηριώνοντας τις απόψεις τους.
Τέλος, κάθε ομάδα παρουσίασε τα συμπεράσματά της στην ολομέλεια, αιτιολογώντας τις απαντήσεις της και συμμετέχοντας σε έναν γόνιμο διάλογο.
Δραστηριότητα 1 συνέχεια…
Κάποιες ομάδες μαθητών/τριών επέλεξαν να αποτυπώσουν τα περιστατικά που συζητήθηκαν μέσα από σκίτσα, εκφράζοντας με δημιουργικό τρόπο τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους.
Aκολούθησε αναστοχαστική συζήτηση, κατά την οποία οι μαθητές/τριες μοιράστηκαν τα συναισθήματα που βίωσαν κατά τη διάρκεια της δραστηριότητας.
Παράλληλα, ανέφεραν ποιο μέρος της διαδικασίας τους άρεσε περισσότερο, με τη συνέντευξη να συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον, και προβληματίστηκαν σχετικά με το πώς θα μπορούσαν οι ίδιοι/ες να αντιδράσουν σε παρόμοια περιστατικά στο μέλλον, επισημαίνοντας τη σημασία της αναζήτησης βοήθειας και της έγκαιρης αναφοράς τους σε έναν ενήλικα εμπιστοσύνης.
Δραστηριότητα 2 (45’): Ενδυνάμωση της Ενσυναίσθησης
Για τη δεύτερη δραστηριότητα προβλήθηκε το βίντεο που προτείνεται στον οδηγό του προγράμματος.
Ακολούθησε συζήτηση σχετικά με τα μηνύματα που αναδείχθηκαν μέσα από το περιεχόμενό του, καθώς και με τα συναισθήματα και τις σκέψεις που προκάλεσε στους μαθητές/τριες.
Στη συνέχεια, οι μαθητές/τριες χωρίστηκαν σε ομάδες με βάση τον μήνα γέννησής τους, προκειμένου να συνεργαστούν στις δραστηριότητες που ακολούθησαν.
Δραστηριότητα 2 συνέχεια…
Οι ομάδες συζήτησαν:
Δραστηριότητα 2 συνέχεια…
Κάθε ομάδα παρουσίασε στην ολομέλεια τις απαντήσεις της και ακολούθησε διάλογος μεταξύ των μαθητών/τριών.
Κατά τη συζήτηση αναδείχθηκαν αίτια του εκφοβισμού, όπως κοινωνικά στερεότυπα που σχετίζονται με την αναπηρία, την εξωτερική εμφάνιση και την εθνικότητα, γεγονός που οδήγησε σε περαιτέρω προβληματισμό σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο αυτά επηρεάζουν την εμπειρία του εκφοβισμού.
Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε συζήτηση γύρω από την έκφραση των συναισθημάτων και το κατά πόσο είναι εύκολο ή δύσκολο για τα άτομα να εκφράζουν όσα νιώθουν.
Τέλος, οι μαθητές/τριες κατέγραψαν σε μικρά χαρτάκια post-it τα συναισθήματα που βίωσαν κατά τη διάρκεια της δραστηριότητας.
Δραστηριότητα 2 συνέχεια…
Τέλος, οι μαθητές/τριες δημιούργησαν τον «Κώδικα ενσυναίσθησης της τάξης»
Δραστηριότητα 3 (45’) : Οι Παρατηρητές
Κάνοντας σύνδεση με την προηγούμενη δραστηριότητα, πραγματοποιήθηκε συζήτηση με τους μαθητές/τριες σχετικά με τα πρόσωπα που πρωταγωνιστούσαν στο βίντεο και τους ρόλους του θύματος, του θύτη και των παρατηρητών.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον ρόλο των παρατηρητών και στους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους μπορούν να αντιδράσουν σε ένα περιστατικό εκφοβισμού, όπως:
Δραστηριότητα 3 συνέχεια…
Στη συνέχεια, με τη βοήθεια φύλλου εργασίας που παρουσίαζε τον «κύκλο της βίας» του Dan Olweus, οι μαθητές/τριες κλήθηκαν να συμπληρώσουν συννεφάκια σκέψης και λόγου, αποτυπώνοντας τι μπορεί να σκέφτεται ή να λέει κάθε πρόσωπο ανάλογα με τον ρόλο του στον κύκλο της βίας. Μέσα από τη δραστηριότητα προβληματίστηκαν για τις συνέπειες της βίας και διερεύνησαν τρόπους με τους οποίους μπορούν οι ίδιοι/ες να συμβάλουν στο «σπάσιμο» αυτού του κύκλου, καταλήγοντας συλλογικά στη δημιουργία του σλόγκαν: «ΜΙΛΑ ΤΩΡΑ».
Δραστηριότητα 4 (45’): Αναγνωρίζω τις Προσωπικές μου Ικανότητες
Σε αυτή τη συνάντηση οι μαθητές/τριες σχημάτισαν έναν κύκλο, ο οποίος διαμορφώθηκε αλφαβητικά με βάση το αρχικό γράμμα του ονόματός τους. Αρχικά, κάθε μαθητής/τρια κλήθηκε να αναφέρει ένα στοιχείο στο οποίο θεωρεί τον εαυτό του/της ικανό/ή, ιδιαίτερο/η και μοναδικό/ή, ενισχύοντας έτσι την αυτογνωσία και την αυτοεκτίμηση μέσα στην ομάδα.
Δραστηριότητα 4 συνέχεια…
Στη συνέχεια, αφού μοιράστηκε σε κάθε μαθητή/τρια ένα λευκό χαρτί στο οποίο είχε τοποθετηθεί κολλητική ταινία, ζητήθηκε να το κολλήσουν στην πλάτη τους.
Δόθηκε η οδηγία όλοι/ες οι μαθητές/τριες να γράψουν σε κάθε συμμαθητή/τριά τους από ένα θετικό χαρακτηριστικό, διαδικασία η οποία ολοκληρώθηκε με επιτυχία και δημιούργησε ένα ιδιαίτερα θετικό και υποστηρικτικό κλίμα στην τάξη.
Η δραστηριότητα αποτέλεσε μια ευχάριστη εμπειρία για τα παιδιά, ενισχύοντας την αλληλοεκτίμηση και τη συνοχή της ομάδας.
Δραστηριότητα 4 συνέχεια….
Κατά τη διάρκεια του αναστοχασμού, οι μαθητές/τριες κλήθηκαν να σκεφτούν και να συμμετάσχουν σε ανοιχτό διάλογο σχετικά με το πόσο συχνά αναγνωρίζουν οι ίδιοι/ες τα θετικά τους χαρακτηριστικά και τις προσωπικές τους δυνάμεις, καθώς και το πόσο συχνά λαμβάνουν επιβράβευση από τους άλλους.
Παράλληλα, προβληματίστηκαν γύρω από τρόπους με τους οποίους μπορεί να ενισχυθεί η εστίαση στο θετικό στοιχείο της συμπεριφοράς και της προσωπικότητας, αντί της αποκλειστικής έμφασης στην κριτική ή στις αδυναμίες.
Τέλος, συζήτησαν αν είναι εύκολο να καλλιεργηθεί μια κουλτούρα ενθάρρυνσης και επιβράβευσης, εκφράζοντας ιδέες όπως η συχνότερη χρήση θετικών φράσεων («μπράβο», «είσαι καταπληκτικός/ή», «χαίρομαι που τα κατάφερες») και η ενίσχυση της θετικής ανατροφοδότησης στην καθημερινή σχολική ζωή.
Δραστηριότητα 6 (45’): Ρύθμιση Συναισθημάτων
Κάνοντας μια ανασκόπηση στα περιστατικά βίας ή εκφοβισμού που είχαν αναφερθεί σε προηγούμενες δραστηριότητες, ζητήθηκε από τους/τις μαθητές/τριες, μέσω της τεχνικής του καταιγισμού ιδεών, να εκφράσουν πώς θα αντιδρούσαν οι ίδιοι/ες σε αντίστοιχες καταστάσεις και ποια συναισθήματα θα βίωναν.
Στις απαντήσεις τους κυριάρχησαν το συναίσθημα του θυμού και η ένταση, γεγονός που ανέδειξε τη συναισθηματική φόρτιση που προκαλούν τέτοιου είδους περιστατικά.
Δραστηριότητα 6 συνέχεια…
Στη συνέχεια, οι μαθητές/τριες χωρίστηκαν σε ομάδες με βάση τα φρούτα που επέλεξαν οι ίδιοι/ες.
Ακολούθως, τους δόθηκαν οι προσομοιώσεις που προτείνονται στον οδηγό του προγράμματος και τους ζητήθηκε να επιλέξουν ένα σενάριο και να καταγράψουν πώς θα αντιδρούσαν σε κατάσταση έντασης και πώς σε κατάσταση ψυχραιμίας, προκειμένου να διερευνήσουν διαφορετικούς τρόπους διαχείρισης δύσκολων καταστάσεων.
Δραστηριότητα 6 συνέχεια…
Τέλος, κατά τη διάρκεια του αναστοχασμού συζητήθηκαν τεχνικές ηρεμίας που μπορούν να αξιοποιηθούν στην καθημερινή ζωή, με στόχο την καλύτερη διαχείριση του θυμού.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο γεγονός ότι η ήρεμη αντιμετώπιση των συναισθημάτων σε μια κατάσταση σύγκρουσης αποτελεί ένδειξη δύναμης και όχι αδυναμίας.
Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι κάθε συναίσθημα είναι αποδεκτό και θεμιτό, ωστόσο ο τρόπος διαχείρισής του μπορεί να καλλιεργηθεί και να βελτιωθεί.
Στο πλαίσιο αυτό παρουσιάστηκαν οι τεχνικές ηρεμίας που προτείνονται στον οδηγό του προγράμματος, οι οποίες και διανεμήθηκαν στους/στις μαθητές/τριες.
Δραστηριότητα 9 (45’): Το σχολείο ως Ασφαλής Χώρος
Οι μαθητές/τριες χωρίστηκαν σε ομάδες με έναν τυχαίο και παιγνιώδη τρόπο.
Σε ένα κουτί υπήρχαν χαρτάκια με λέξεις που αντιστοιχούσαν σε κοινές θεματικές έννοιες.
Κάθε μαθητής/τρια επέλεγε τυχαία ένα χαρτάκι και, με βάση τη λέξη που του/της αντιστοιχούσε, διαμορφώθηκαν οι ομάδες.
Έπειτα, οι μαθητές/τριες συνεργάστηκαν και συζήτησαν μεταξύ τους τις θεματικές ενότητες που προτείνονται στον οδηγό του προγράμματος.
Δραστηριότητα 9 συνέχεια…
Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε συζήτηση στην ολομέλεια, όπου οι μαθητές/τριες παρουσίασαν τις απόψεις των ομάδων τους και αντάλλαξαν ιδέες.
Ακολούθως, προχώρησαν στη δημιουργία του δικού τους «Σχολικού Χάρτη», διαμορφώνοντας από κοινού κανόνες για ένα σχολικό περιβάλλον στο οποίο όλοι/ες θα αισθάνονται ασφαλείς και αποδεκτοί/ές.
Δραστηριότητα 10: Αποτίμηση και Δέσμευση
Μέσα από την αποτίμηση των δραστηριοτήτων προέκυψε ότι οι μαθητές/τριες ένιωσαν ότι απέκτησαν νέες γνώσεις και εμπειρίες. Κάποιοι/ες δήλωσαν ότι αισθάνονται λιγότερο, ενώ άλλοι/ες περισσότερο, έτοιμοι/ες να διαχειριστούν περιστατικά εκφοβισμού.
Παράλληλα, εκφράστηκαν συναισθήματα χαράς για τη συμμετοχή στο πρόγραμμα, καθώς και για την ευκαιρία που είχαν να γνωρίσουν καλύτερα τους/τις συμμαθητές/τριές τους μέσα από τις δραστηριότητες.
Επιπλέον, ορισμένοι/ες μαθητές/τριες ανέφεραν ότι διέθεταν ήδη προηγούμενη εμπειρία και ένιωθαν από πριν έτοιμοι/ες να αντιμετωπίζουν τέτοιου είδους περιστατικά.
Ωστόσο, για όλους/όλες αποτέλεσε μια σημαντική ευκαιρία για ομαδική συνεργασία, αλληλογνωριμία, ανάπτυξη δεξιοτήτων ενεργητικής ακρόασης και ενσυναίσθησης, καθώς και για την ικανότητα να μπαίνουν στη θέση του άλλου.
Οι λέξεις που ξεχώρισαν και αναμένεται να μείνουν στη μνήμη τους είναι: ΦΙΛΙΑ, ΣΕΒΑΣΜΟΣ, ΑΓΑΠΗ και ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ.
Δραστηριότητα 10 συνέχεια…
Δημιουργήθηκε ο «Τοίχος των Υποσχέσεων», στον οποίο οι μαθητές/τριες κατέγραψαν δεσμεύσεις όπως:
Οι υποσχέσεις αυτές αποτέλεσαν ενδεικτικά παραδείγματα των αξιών που επιθυμούν να υιοθετήσουν στην καθημερινή σχολική τους ζωή.
Παράλληλα, οι μαθητές/τριες δεσμεύτηκαν να λειτουργήσουν ως πολλαπλασιαστές της γνώσης, μεταφέροντας όσα έμαθαν τόσο στους μαθητές/τριες που θα προέλθουν από το Δημοτικό όσο και στους μεγαλύτερους συμμαθητές/τριές τους, συμβάλλοντας έτσι στη διάχυση των αρχών του προγράμματος στο σχολικό περιβάλλον.
Ομάδα συζήτησης
Τα βιωματικά εργαστήρια ολοκληρώθηκαν με συζήτηση σε μικρές ομάδες και ανατροφοδότηση σχετικά με τις δραστηριότητες στις οποίες συμμετείχαν οι μαθητές και οι μαθήτριες. Ευχαριστούμε θερμά την κ. Γάτση Παναγιώτα, Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, για την πολύτιμη παρουσία της στο σχολείο μας, καθώς και για τη συμβολή της στην υλοποίηση των εργαστηρίων.
2ο Γυμνάσιο Γιαννιτσών