Μπακάλης Κώστας

history-logotexnia.blogspot.com

4. Η εκμετάλλευση των ορυχείων

Πηγή: http://www.venetokleio.gr

🏳 Το κείμενο του σχολικού βιβλίου με πλαγιότιτλους

► Σκοποί

δραστηριοτήτων

► Νομοθεσία

► Συγκυρία

Πηγή: http://www.venetokleio.gr

🏳 Το κείμενο του σχολικού βιβλίου με πλαγιότιτλους

Προσοχή! Εντάσσονται

στο εξαγωγικό εμπόριο,

κεφ. Β1

• Η ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ

ΤΩΝ ΟΡΥΧΕΙΩΝ

• Ποια παράμετρος περιόριζε το ενδιαφέρον για την εκμετάλλευση του υπεδάφους; Που απέβλεπε η αξιοποίησή τους;

​

• ΑΙΤΙΑ

Η απουσία βαριάς βιομηχανίας στην Ελλάδα → περιόριζε το ενδιαφέρον για εκμετάλλευση του υπεδάφους.

​

​

• ΣΚΟΠΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ

Οι δραστηριότητες στο χώρο αυτό αποσκοπούσαν:

​

1. είτε στην εξυπηρέτηση των περιορισμένων τοπικών αναγκών.

• οι δραστηριότητες των λατομείων 
• και η παραγωγή οικοδομικών υλικών είχαν τον πρώτο λόγο.

2. είτε σε εξαγωγές. Το βάρος έπεσε σε μεταλλευτικά προϊόντα (+σ. 18) που τα ισχυρά βιομηχανικά κράτη της Δυτικής Ευρώπης χρησιμοποιούσαν ως πρώτες ύλες στη μεταλλουργία τους.

• Τα προϊόντα αυτά εξάγονταν ακατέργαστα, σε μορφή μεταλλεύματος,
• ή μετά από στοιχειώδη μόνο επεξεργασία.

• Ποια παράμετρος περιόριζε το ενδιαφέρον για την εκμετάλλευση του υπεδάφους; Που απέβλεπε η αξιοποίησή τους;

​

• ΑΙΤΙΑ

Η απουσία βαριάς βιομηχανίας στην Ελλάδα → περιόριζε το ενδιαφέρον για εκμετάλλευση του υπεδάφους.

​

​

• ΣΚΟΠΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ

Οι δραστηριότητες στο χώρο αυτό αποσκοπούσαν:

​

1. είτε στην εξυπηρέτηση των περιορισμένων τοπικών αναγκών.

• οι δραστηριότητες των λατομείων 
• και η παραγωγή οικοδομικών υλικών είχαν τον πρώτο λόγο.

2. είτε σε εξαγωγές. Το βάρος έπεσε σε μεταλλευτικά προϊόντα (+σ. 18) που τα ισχυρά βιομηχανικά κράτη της Δυτικής Ευρώπης χρησιμοποιούσαν ως πρώτες ύλες στη μεταλλουργία τους.

• Τα προϊόντα αυτά εξάγονταν ακατέργαστα, σε μορφή μεταλλεύματος,
• ή μετά από στοιχειώδη μόνο επεξεργασία.

• Ποιοι παράγοντες συνέβαλαν στη ραγδαία ανάπτυξη του κλάδου στην Ελλάδα μετά το 1860;

​

• ΛΟΓΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕΤΑ ΤΟ 1860

​

• Η Ελλάδα, έστω και στις περιορισμένες διαστάσεις της του 19ου αιώνα,
• είχε ικανοποιητική ποικιλία κοιτασμάτων,
• συνήθως όμως σε μικρές ποσότητες.

​

• Α. Η ενθάρρυνση της μεθοδικής τους εκμετάλλευσης στις αρχές της δεκαετίας του 1860 με νομοθεσία που επέτρεπε την «εκχώρηση» μεταλλευτικών δικαιωμάτων με ευνοϊκούς όρους,

🢂 προκάλεσε τη ραγδαία εξέλιξη του κλάδου.

​

• Β. Την ίδια εποχή το ενδιαφέρον για μεταλλευτικά και οικοδομικά υλικά είχε ενισχυθεί εξαιτίας διαφόρων συγκυριών, όπως ήταν:

✔ π.χ. τα έργα για τη διάνοιξη της διώρυγας του Σουέζ (έργο που ολοκληρώθηκε το 1869)

✔ αλλά και το ίδιο το άνοιγμα της διώρυγας, που αναβάθμισε συνολικά την Ανατολική Μεσόγειο.

​

• Ποιοι παράγοντες συνέβαλαν στη ραγδαία ανάπτυξη του κλάδου στην Ελλάδα μετά το 1860;

​

• ΛΟΓΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΕΤΑ ΤΟ 1860

​

• Η Ελλάδα, έστω και στις περιορισμένες διαστάσεις της του 19ου αιώνα,
• είχε ικανοποιητική ποικιλία κοιτασμάτων,
• συνήθως όμως σε μικρές ποσότητες.

​

• Α. Η ενθάρρυνση της μεθοδικής τους εκμετάλλευσης στις αρχές της δεκαετίας του 1860 με νομοθεσία που επέτρεπε την «εκχώρηση» μεταλλευτικών δικαιωμάτων με ευνοϊκούς όρους,

🢂 προκάλεσε τη ραγδαία εξέλιξη του κλάδου.

​

• Β. Την ίδια εποχή το ενδιαφέρον για μεταλλευτικά και οικοδομικά υλικά είχε ενισχυθεί εξαιτίας διαφόρων συγκυριών, όπως ήταν:

✔ π.χ. τα έργα για τη διάνοιξη της διώρυγας του Σουέζ (έργο που ολοκληρώθηκε το 1869)

✔ αλλά και το ίδιο το άνοιγμα της διώρυγας, που αναβάθμισε συνολικά την Ανατολική Μεσόγειο.

​

▲ Το 1869 άνοιξε από Γάλλους μηχανικούς η διώρυγα του Σουέζ, στην Αίγυπτο, που έκανε πιο εύκολη την επικοινωνία ανάμεσα στην Ευρώπη και στην Ασία, αφού τα πλοία δε χρειαζόταν πια να κάνουν το γύρο ολόκληρης της Αφρικής.

• ΛΑΥΡΙΟ–ΣΕΡΠΙΕΡΙ ΡΟΥ-ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

• Ποια περιοχή αποτέλεσε το κέντρο της μεταλλευτικής δραστηριότητας στην Ελλάδα μετά τα μέσα του 19^ου αι; Να αναφέρετε τα μεταλλευτικά προϊόντα που ενίσχυσαν τις ελληνικές εξαγωγές.

​

Η πιο γνωστή περιοχή μεταλλευτικής δραστηριότητας υπήρξε, όπως και στην αρχαιότητα, το Λαύριο (+σ.46).

• Το 1866 άρχισε εκεί τις εργασίες της μία γαλλο-ιταλική εταιρεία (Σερπιέρι-Ρου)
• με στόχο την εξαγωγή μεταλλεύματος:

1. όχι μόνο από τα υπόγεια κοιτάσματα

2. αλλά και από τις «σκωρίες»,

• τα υλικά που είχαν συσσωρευτεί εκεί στη διάρκεια των αιώνων εκμετάλλευσης των ορυχείων κατά την αρχαιότητα.
• Η τεχνολογία της εποχής επέτρεπε την απόσπαση μεταλλεύματος από αυτά τα κατάλοιπα.

3. Η εξόρυξη αργύρου και μολύβδου γνώρισε σημαντική άνθηση

και 🡺 πρόσθεσε στις ελληνικές εξαγωγές προϊόντα αξίας πολλών εκατομμυρίων δραχμών.

​

• ΛΑΥΡΙΟ–ΣΕΡΠΙΕΡΙ ΡΟΥ-ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

• Ποια περιοχή αποτέλεσε το κέντρο της μεταλλευτικής δραστηριότητας στην Ελλάδα μετά τα μέσα του 19^ου αι; Να αναφέρετε τα μεταλλευτικά προϊόντα που ενίσχυσαν τις ελληνικές εξαγωγές.

​

Η πιο γνωστή περιοχή μεταλλευτικής δραστηριότητας υπήρξε, όπως και στην αρχαιότητα, το Λαύριο.

• Το 1866 άρχισε εκεί τις εργασίες της μία γαλλο-ιταλική εταιρεία (Σερπιέρι-Ρου)
• με στόχο την εξαγωγή μεταλλεύματος:

1. όχι μόνο από τα υπόγεια κοιτάσματα

2. αλλά και από τις «σκωρίες»,

• τα υλικά που είχαν συσσωρευτεί εκεί στη διάρκεια των αιώνων εκμετάλλευσης των ορυχείων κατά την αρχαιότητα.
• Η τεχνολογία της εποχής επέτρεπε την απόσπαση μεταλλεύματος από αυτά τα κατάλοιπα.

3. Η εξόρυξη αργύρου και μολύβδου γνώρισε σημαντική άνθηση

και 🡺 πρόσθεσε στις ελληνικές εξαγωγές προϊόντα αξίας πολλών εκατομμυρίων δραχμών.

​

◄ Μετοχή του 1873 της εταιρείας

Τα Μεταλλουργεία του Λαυρίου

• Κορινθιακό αγγείο με απεικόνιση των εργαζομένων σκλάβων στα μεταλλεία Λαυρίου. 5ος π.Χ. αιώνας

https://el.wikipedia.org/wiki:Mines_1.jpg

▲ Επιταγή της Γαλλικής Εταιρίας Μεταλλείων Λαυρίου (1882)

► Η οικονομική κρίση της περιόδου 1883-84 προκάλεσε, μεταξύ άλλων, τη δυσαρέσκεια των λαϊκών στρωμάτων στα ανεπτυγμένα κέντρα της χώρας. Στη φωτογραφία εργάτες στα εργοστάσια του Λαυρίου. Αθήνα, Φωτογραφικό Αρχείο Ε.Λ.Ι.Α.�© Ελληνικό Λογοτεχνικό Ιστορικό Αρχείο, Αθήνα.

Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά�στην αγορά, στο Λαύριο�Είμαι μεγάλος, με τιράντες και γυαλιά�κι όλο φοβάμαι το αύριο��Πώς να κρυφτείς απ’ τα παιδιά;�Έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλα.�Και μας κοιτάζουν με μάτια σαν κι αυτά�όταν ξυπνούν στις δύο η ώρα��Ζούμε μέσα σ’ ένα όνειρο που τρίζει�σαν το ξύλινο ποδάρι της γιαγιάς μας�μα ο χρόνος ο αληθινός�σαν μικρό παιδί είναι εξόριστος�μα ο χρόνος ο αληθινός�είναι ο γιος μας ο μεγάλος κι ο μικρός��Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά�μα ούτε και στους μεγάλους�πάει καιρός που έχω μάθει ξαφνικά�πως είμαι ασχημοπαπαγάλος��Πώς να τα κρύψεις όλα αυτά;�Έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλοι.�Και σε κοιτάζουν με μάτια σαν κι αυτά�όταν γυρνάς μέσα στην πόλη

Τι έπαιξα στο Λαύριο – 1979

Στίχοι:  Διονύσης Σαββόπουλος�Μουσική: Διονύσης Σαββόπουλος

​

Στο παρακάτω τραγούδι του από το δίσκο Ρεζέρβα (1979) ο Διονύσης Σαββόπουλος δεν κρύβει την αμηχανία του για το ρόλο του ως τραγουδοποιού, όταν πρόκειται να απευθυνθεί στα παιδιά που ζουν στην υποβαθμισμένη περιοχή του .

http://blogs.sch.gr/tosxoleiotisdimiourgikotitas

• ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ: ΚΥΚΛΑΔΕΣ
• Ποιες μεταλλευτικές δραστηριότητες ξεχώρισαν κατά τον 19ο αι. στην Ελλάδα, εκτός Λαυρίου;

• ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ: ΚΥΚΛΑΔΕΣ
• Ποιες μεταλλευτικές δραστηριότητες ξεχώρισαν κατά τον 19ο αι. στην Ελλάδα, εκτός Λαυρίου;

Σ' αυτήν την κατηγορία οικονομικής δραστηριότητας μπορούμε να εντάξουμε και τις αλυκές,

• πηγή σημαντικών δημοσίων εσόδων κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα.

• ΑΛΥΚΕΣ

Οι λόφοι αλατιού στις αλυκές/ Photo: Κλαίρη Μουσταφέλλου

17

​

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

  ΘΕΜΑ 1ο

1.α.

(Ι) Να χαρακτηρίσετε τις ακόλουθες προτάσεις ως προς την ορθότητά τους, γράφοντας τη λέξη «σωστό» ή «λάθος» δίπλα στον αριθμό που αντιστοιχεί στην κάθε πρόταση:

Η ενθάρρυνση της μεθοδικής εκμετάλλευσης των ελληνικών κοιτασμάτων έγινε με νομοθεσία στις αρχές της δεκαετίας του 1870. 32481

Λ

2. Η πιο γνωστή περιοχή μεταλλευτικής δραστηριότητας κατά τον 19ο αιώνα στην Ελλάδα ήταν το Λαύριο. 33275

Σ

Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Τη δεκαετία του 1860: 31322

α. άρχισε η κατασκευή της διώρυγας της Κορίνθου

β. άρχισε η ανάπτυξη της βαριάς βιομηχανίας

γ. διογκώθηκε ο εξωτερικός δανεισμός

δ. ενθαρρύνθηκε η μεθοδική εκμετάλλευση των ορυχείων

δ

ΘΕΜΑΤΑ

ΑΠΟ ΤΟ Κ.Ε.Ε.

ΘΕΜΑ1. ΠΗΓΗ 1 Εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου

Από τον ορυκτό πλούτο της χώρας είχε αξιοποιηθεί ως τα μέσα του αιώνα (σημ: 19ου αιώνα) κυρίως η σμύριδα της Νάξου ,που αποτελούσε εξαγώγιμο προϊόν. Με το νόμο ΣΒ΄ της 18ης Ιουλίου 1852, η εκμετάλλευση των ορυχείων είχε δοθεί ύστερα από δημοπρασία στον Άγγλο Ρίτσαρντ Άμποτ με ευνοϊκούς όρους για το δημόσιο. Η παραγωγή σμύριδα έφθασε το 1856 τις 40.000 καντάρια, ενώ το 1859 η εξαγωγή της απέφερε 256.424 δρχ.

...........................................................................................................................

Για την προώθηση της αξιοποιήσεως του ορυκτού πλούτου της χώρας είχαν γίνει τότε ειδικές μελέτες. Στα 1859 για παράδειγμα μια μελέτη του Γερμανού Έντουαρντ Χάιντερ για τη «γη της Σαντορίνης» μεταφράστηκε από τα γερμανικά στα γαλλικά και τυπώθηκε από την ελληνική κυβέρνηση για να προβληθούν οι ιδιότητές της για χρήση σε υδραυλικά έργα.

...........................................................................................................................

Μια θετική προσπάθεια για την άρση των εμποδίων στον τομέα ορισμένων βιομηχανικών υλών σημειώθηκε το 1867 με την ψήφιση του νόμου «περί μεταλλείων και ορυκτών». Ο νόμος εκείνος σκοπός είχε να ενθαρρύνει τις ξένες επενδύσεις και να στρέψει την εγχώρια αποταμίευση στην εκμετάλλευση του πλούτου της ελληνικής γης. Πραγματικά μέσα σε λίγα χρόνια από την ψήφιση του νόμου σημειώθηκε ένας πρωτοφανής για τα ελληνικά χρόνια πυρετός για την έρευνα και εκμετάλλευση του ελληνικού υπεδάφους.

Όπως γράφει το τότε τμηματάρχης της Δημόσιας Οικονομίας του Υπουργείου Εσωτερικών Α. Μανσόλας, «η μεταλλευτική βιομηχανία εξήγειρε την δραστηριότητα και την κερδοσκοπική των πολιτών τάση, πανταχού δε σχεδόν της Ελλάδος περιέτρεχον τα όρη και τας κοιλάδας προς ανίχνευσιν του υπό την επιφάνειαν αυτών, κατά την ιδέαν των απλουστέρων, υποκρυπτομένου πλούτου, εξ ου ωνειροπωλούντο αμύθητα κέρδη». Από το 1867 ως το 1875 υποβλήθησαν στο υπουργείο Εσωτερικών 1.086 αιτήσεις για την παραχώρηση μεταλλείων και ορυχείων εκτάσεως εκατομμυρίων στρεμμάτων. Από τις αιτήσεις αυτές εγκρίθηκαν 359, αλλά σε 40 από αυτές ενεργήθηκαν σχετικές έρευνες, και στα τέλη του 1875 παρέμειναν σε λειτουργία μόνο 9.

Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΓ΄, σσ. 180-181, 312

ΠΗΓΗ 2

Δια του Β.Δ. της 22 Οκτωβρίου 1881 συνεστάθη ανώνυμος «Ελληνική εταιρία των μαρμάρων της Πάρου» με μετοχικόν κεφάλαιον εκ 3.500.000 δρχ. ν. εις χρυσόν προς καλλιέργειαν των λατομείων των λευκών μαρμάρων της Πάρου.

...........................................................................................................................

Εν Πεντέλη σήμερον εξορύττονται μάρμαρα ... Περί τα τέλη του 1882 συνεστάθη εις τα περίχωρα των Αθηνών εργοστάσιον, όπερ κατεργάζεται, σχίζει και στιλβώνει το μάρμαρον λίαν επιτυχώς και καταγινόμενον κυρίως εις τα τη επιπλοποία χρήσιμα μάρμαρα, ανάλογα δε πράττει, κυρίως όμως δια οικοδομάς, έτερον μηχναικόν μαρμαρουργείον παρά τον Ιλισσόν.

Α. Ν. Βερναρδάκη, Περί του εν Ελλάδι Εμπορίου, σσ. 59, 61

ΠΗΓΗ 3

Παρουσιάζεται παρακάτω ο κατάλογος των ελληνικών μεταλλευτικών επιχειρήσεων που υπήρχαν και διαλύθηκαν, και των επιχειρήσεων που δημιουργήθηκαν στη θέση τους από ξένους κεφαλαιούχους (ή με σημαντική συμμετοχή ξένων κεφαλαίων) κατά τη δεκαετία του 1880.

⮊ Λαμβάνοντας υπόψη το κείμενο του βιβλίου σας και το περιεχόμενο των παραπάνω πηγών, να παρουσιάσετε τις ενέργειες των ελληνικών κυβερνήσεων προς ενθάρρυνση των επενδύσεων για την εκμετάλλευση του ελληνικού υπεδάφους.

Συνδυασμός ερωτήσεων πολλαπλής επιλογής και σύντομης απάντησης

Α. Η πιο γνωστή περιοχή μεταλλευτικής δραστηριότητας από το 1866 στην Ελλάδα υπήρξε:

α) η Μήλος

β) η Νάξος

γ) η Θήρα

δ) το Λαύριο

Β. Να αναφέρετε τα μεταλλευτικά υλικά που το ελληνικό υπέδαφος προσέφερε και ενισχύθηκε έτσι το συνάλλαγμα από το εξωτερικό.

Γ. Να αναφέρετε τους παράγοντες που συνετέλεσαν στην ανάπτυξη της εκμετάλλευσης του υπεδάφους κατά τον 19ο αιώνα στην Ελλάδα.