1 of 12

KELAS 10

BAB 6 KACA 113

​

“TEMBANG MACAPAT”

​

SEMESTER GENAP

​

2 of 12

Tembang ing Bahasa Indonesia diarani lagu

​

Tembang yaiku karya sastra kang awujud lagu basa

jawa sing isine nyritakake kauripan manungsa lair

ngantimati

Tembang macapat kagolong geguritan tradisioanl basa

jawa lan biasane diartikake macane papat papat

3 of 12

TEMBANG

Tembang ing basa jawa diarani lagu

Tembang kabagi dadi 5

  1. Tembang macapat
  2. Tembang gedhe
  3. Tembang dolanan
  4. Tembang campur sari

4 of 12

���

​

TEMBANG MACAPAT

Yaiku tembang sing nyritakake manungsa lair nganti mati sing ditulis lan didadhekake tembang/lagu. Tembang macapat uga diarani tembang tradisional ing tanah jawa

​

Tembang macapat uga diarani tembang gagrag lawas

5 of 12

TEMBANG MACAPAT KABAGI DADI 11:

​

1.       Mijil

2.      Kinanthi

3.      Sinom

4.      Asmarandana

5.      Dhandhanggula

6.      Gambuh

7.      Maskumambang

8.      Durma

9.      Pangkur

10.  Megatruh

11.  Pocung

​

6 of 12

WATAK-WATAKE TEMBANG MACAPAT

​

  • Mijil : asih, prihatin, pangajab mulang tiyang ingkang nembe prihatin
  • Kinanthi : seneng, asih, kasmaran mituturi, pratelan tresna, mulang
  • Sinom : ethes, prasaja piwulang, wewarah
  • Asmaradana : tresna, sedhih, sengsem nggambaraken kakesitan, mulang, tresna
  • Dhandhanggula : luwes, gumbira, endhah mahyakaken tresna, sedhih nandhang tresna, mbuka sekar/ srat, mahyaaken kahanan menapa kemawon cocok
  • Maskumambang : nelangsa, ngeres-ngeresi, sedhih mahyakaken raos panalangsa
  • Durma :keras, nepsu, semangat nggambaraken tiyang nepsu, perang
  • Pangkur : sereng, nepsu, gandrung pitutur radi srengen, gandrung
  • Pocung : sembrana, parikena, lucu cangkriman, crita lucu, guyon
  • Gambuh : sumanak, sumadulur mulang, pitutur
  • Megatruh : prihatin, getun, keduwung, sedhih cariyos ingkang sedhih, getun

7 of 12

Urut-urutané tembang Jawa iku padha karo lelakoning manungsa saka mulai bayi abang nganti tumekaning pati. Mungguh kaya mangkéné urut-urutané tembang kaya kang ing ngisor iki:

1.Maskumambang

Gambaraké jabang bayi sing isih ono kandhutané ibuné, sing durung kawruhan lanang utawa wadhon, Mas ateges durung weruh lanang utawa wadhon, kumambang ateges uripé ngambang nyang kandhutané ibuné

2. Mijil

Ateges wis lair lan jelas priya utawa wanita.

3. Sinom

Ateges kanoman, minangka kalodhangan sing paling wigati kanggoné wong anom supaya bisa ngangsu kawruh sak akèh-akèhé.

�

8 of 12

4. Kinanthi

Saka tembung kanthi utawa tuntun kang ateges dituntun supaya bisa mlaku ngambah panguripan ing alam ndonya.

​

5. Asmarandana

Ateges rasa tresna, tresna marang liyan (priya lan wanita lan kosok baliné) kang kabèh mau wis dadi kodrat Ilahi.

​

6. Gambuh

Saka tembung jumbuh / sarujuk kang ateges yèn wis jumbuh / sarujuk njur digathukaké antarane priya lan wanita sing padha nduwèni rasa tresna mau, ing pangangkah supaya bisaa urip bebrayan.

​

7. Dhandhanggula

Nggambaraké uripé wong kang lagi seneng-senengé, apa kang digayuh bisa kasembadan. Kelakon duwé sisihan / kulawarga, duwé anak, urip cukup kanggo sak kulawarga. Mula kuwi wong kang lagi bungah / bombong atine, bisa diarani lagu ndandanggula.

�

​

�

9 of 12

8. Durma

Saka tembung darma/wèwèh. Wong yen wis rumangsa kacukupan uripé, banjur tuwuh rasa welas asih marang kadang mitra liyané kang lagi nandhang kacintrakan, mula banjur tuwuh rasa kepéngin darma/wèwèh marang sapadha - padha. Kabèh mau disengkuyung uga saka piwulangé agama lan watak sosialé manungsa.

​

9. Pangkur

Saka tembung mungkur kang ateges nyingkiri hawa nepsu angkara murka. Kang dipikir tansah kepingin wèwèh marang sapadha - padha.

​

10. Megatruh

Saka tembung megat roh utawa pegat rohe / nyawane, awit wis titi wanciné katimbalan marak sowan mring Sing Maha Kuwasa

​

11. Pocung

Yen wis dadi layon / mayit banjur dibungkus mori putih utawa dipocong sak durungé dikubur.

​

​

​

​

​

​

​

​

10 of 12

Paugeran tembang macapat kabagi dadi 3 :

a.       Guru gatra          : wilangan larik/gatra saben pada (basa

Indonesia: bait).

b.      Guru wilangan      : wilangan wanda (Indonesia: suku kata) saben

gatra.

c.       Guru lagu             : tibané swara wanda ing pungkasan ing saben

gatra.

�

11 of 12

TULADHA

GAMBUH

Sekar gambuh ping catur (7u)

Kang cinatur polah kang kalantur (10u)

​

Tanpa tutur katula-tula katali (12i)

kadaluwarsa katutuh (8u)

kapatuh pan dadi awon (8o)

​

Tembang gambuh = 7u, 10u, 12i, 8u, 8o.

12 of 12

​

​

​

MATUR NUWUN…