РЕЗОЛЮЦИЯ
Национального научно - практического Пленума хирургов Республики Казахстан �«Актуальные вопросы хирургии»
29 мая 2026 года�г. Семей, область Абай, Республика Казахстан�
29 мая 2026 года в городе Семей области Абай состоялся Национальный научно - практический пленум хирургов Республики Казахстан на тему «Актуальные вопросы хирургии», организованный НАО «Медицинский университет Семей», АО «Национальный научный центр хирургии имени А.Н. Сызганова» и Управлением здравоохранения области Абай Республики Казахстан.
В работе пленума приняли участие ведущие хирурги, ученые, преподаватели медицинских вузов, специалисты практического здравоохранения, эндоскописты, интервенционные хирурги и организаторы здравоохранения из всех регионов Республики Казахстан, а также зарубежные эксперты.
Участники Пленума хирургов Республики Казахстан отмечают, что острый холецистит и острый панкреатит продолжают занимать ведущие позиции в структуре экстренной хирургической патологии органов брюшной полости, являясь одной из наиболее частых причин госпитализации пациентов хирургического профиля. Высокая распространенность заболевания, рост числа пациентов пожилого и старческого возраста, наличие тяжелой сопутствующей патологии, а также высокий риск развития гнойно-септических осложнений определяют необходимость дальнейшего совершенствования хирургической тактики, маршрутизации пациентов и междисциплинарного взаимодействия.
Қазақстан республикасы хирургтерінің�«Хирургияның өзекті мәселелері» атты�Ұлттық ғылыми-практикалық пленумының��РЕЗОЛЮЦИЯСЫ
2026 жылғы 29 мамыр�Семей қаласы, Абай облысы, Қазақстан Республикасы
2026 жылғы 29 мамырда Абай облысының Семей қаласында «Хирургияның өзекті мәселелері» тақырыбында Қазақстан Республикасы хирургтерінің Ұлттық ғылыми-практикалық пленумы өтті. Аталған іс-шараны «Семей медицина университеті» КеАҚ, «А.Н. Сызғанов атындағы Ұлттық ғылыми хирургия орталығы» АҚ және Қазақстан Республикасы Абай облысының Денсаулық сақтау басқармасы ұйымдастырды.
Пленум жұмысына Қазақстан Республикасының барлық өңірлерінен жетекші хирургтер, ғалымдар, медициналық жоғары оқу орындарының оқытушылары, практикалық денсаулық сақтау мамандары, эндоскопистер, интервенциялық хирургтер, денсаулық сақтау ісін ұйымдастырушылар, сондай-ақ шетелдік сарапшылар қатысты.
Қазақстан Республикасы хирургтері пленумының қатысушылары жедел холецистит пен жедел панкреатиттің құрсақ қуысы ағзаларының шұғыл хирургиялық патологиясы құрылымында жетекші орындардың бірін сақтап отырғанын, хирургиялық бейіндегі науқастарды ауруханаға жатқызудың ең жиі себептерінің бірі болып табылатынын атап өтеді. Аурудың кең таралуы, егде және қарт жастағы пациенттер санының артуы, ауыр қатарлас патологиялардың болуы, сондай-ақ іріңді-септикалық асқынулардың даму қаупінің жоғары болуы хирургиялық тактиканы, пациенттерді маршруттауды және мультидисциплинарлық өзара іс-қимылды одан әрі жетілдіру қажеттілігін айқындайды.
По вопросам диагностики и лечения острого холецистита
Под острым холециститом следует понимать острое воспаление желчного пузыря, возникающее преимущественно вследствие обтурации пузырного протока конкрементом и сопровождающееся местной и системной воспалительной реакцией различной степени выраженности.� � Диагноз острого холецистита должен устанавливаться на основании совокупности клинических, лабораторных и инструментальных данных.
К основным диагностическим критериям относятся:�- болевой синдром в правом подреберье; �- положительный симптом Мерфи; �- гипертермия; �- лейкоцитоз; �- повышение уровня С-реактивного белка;�- ультразвуковые признаки воспаления желчного пузыря.
Основным методом первичной визуализации следует считать ультразвуковое исследование органов брюшной полости. Ультразвуковыми признаками острого холецистита являются:�- утолщение стенки желчного пузыря более 3 мм; �- слоистость стенки; �- наличие перивезикальной жидкости; �- увеличение размеров желчного пузыря; �- наличие билиарного сладжа; �- локальная болезненность при компрессии датчиком.
Для определения хирургической тактики целесообразно использовать стратификацию степени тяжести заболевания:�- легкое течение; �- среднетяжелое течение; �- тяжелое течение с признаками органной дисфункции.
Жедел холециститті диагностикалау және емдеу мәселелері бойынша
Жедел холецистит деп негізінен таспен өт қабы өзегінің бітелуі салдарынан дамитын және әртүрлі дәрежедегі жергілікті әрі жүйелі қабыну реакциясымен қатар жүретін өт қабының жедел қабынуын түсіну қажет.
Жедел холецистит диагнозы клиникалық, зертханалық және аспаптық деректердің жиынтығы негізінде қойылуы тиіс.
Негізгі диагностикалық критерийлерге мыналар жатады:�-оң жақ қабырға астындағы ауырсыну синдромы; �-Мерфи симптомы оң болуы; �-гипертермия; �-лейкоцитоз; �-С-реактивті ақуыз деңгейінің жоғарылауы; �-өт қабының қабынуына тән ультрадыбыстық белгілер.
Алғашқы визуализацияның негізгі әдісі ретінде құрсақ қуысы ағзаларының ультрадыбыстық зерттеуі қарастырылуы тиіс. Жедел холециститтің ультрадыбыстық белгілері:�-өт қабы қабырғасының 3 мм-ден артық қалыңдауы; �-қабырғаның қабатталуы; �-перивезикалдық сұйықтықтың болуы; �-өт қабы көлемінің ұлғаюы;�-билиарлық сладждың болуы; �-датчикпен басқанда жергілікті ауырсынудың анықталуы.
Хирургиялық тактиканы анықтау үшін аурудың ауырлық дәрежесін стратификациялау орынды деп саналады:�-жеңіл ағым; �-орташа ауыр ағым; �-ағзалық дисфункция белгілері бар ауыр ағым.
Участники Пленума считают целесообразным:
1. Рассматривать раннюю лапароскопическую холецистэктомию как метод выбора у большинства пациентов с острым калькулезным холециститом при отсутствии противопоказаний.
2. Выполнять оперативное лечение преимущественно в первые 24–72 часа от начала заболевания.
3. При технических сложностях, выраженном воспалительном инфильтрате и высоком риске повреждения внепеченочных желчных протоков своевременно переходить на открытую операцию либо выполнять субтотальную холецистэктомию.
4. У пациентов высокого операционно-анестезиологического риска рекомендовать этапный подход с выполнением декомпрессионных вмешательств (чрескожная холецистостомия) с последующим решением вопроса о радикальном лечении.
5. При осложненном течении острого холецистита (перфорация, перитонит, эмпиема желчного пузыря) считать показанным экстренное хирургическое вмешательство.
6. Активно внедрять малоинвазивные технологии лечения, включая лапароскопические и чрескожные вмешательства.
7. Использовать интраоперационную холангиографию или флуоресцентную холангиографию при подозрении на холедохолитиаз и сложной анатомии билиарной зоны.
8. При наличии признаков механической желтухи, холангита или билиарного панкреатита рекомендовать применение дополнительных методов диагностики и лечения: �- магнитно-резонансной холангиопанкреатографии; �- компьютерной томографии; �- ретроградной панкреатохолангиографии; �- эндоскопической декомпрессии желчных путей.
Пленум қатысушылары төмендегіні орынды деп санайды:
1.Қарсы көрсетілімдер болмаған жағдайда жедел калькулезді холециститі бар пациенттердің басым бөлігінде ерте лапароскопиялық холецистэктомияны таңдау әдісі ретінде қарастыру;
2.Операциялық емдеуді негізінен ауру басталғаннан кейінгі алғашқы 24–72 сағат ішінде жүргізу;
3.Техникалық қиындықтар, айқын қабыну инфильтраты және бауырдан тыс өт жолдарын зақымдау қаупі жоғары болған жағдайда ашық операцияға уақтылы көшу немесе субтотальді холецистэктомия орындау;
4.Операциялық-анестезиологиялық қаупі жоғары пациенттерге декомпрессиялық араласуларды (тері арқылы холецистостомия) орындаумен кезеңдік тәсілді ұсынып, кейін радикалды ем мәселесін шешу;
5.Жедел холециститтің асқынған ағымында (перфорация, перитонит, өт қабының эмпиемасы) шұғыл хирургиялық араласуды көрсетілім деп санау;
6.Лапароскопиялық және тері арқылы жасалатын араласуларды қоса алғанда, аз инвазивті емдеу технологияларын белсенді енгізу;
7.Холедохолитиазға күдік болғанда және билиарлық аймақтың күрделі анатомиясында интраоперациялық холангиографияны немесе флуоресценттік холангиографияны қолдану;
8.Механикалық сарғаю, холангит немесе билиарлық панкреатит белгілері болған жағдайда қосымша диагностикалық және емдік әдістерді қолдануды ұсыну: �-магниттік-резонанстық холангиопанкреатография; �-компьютерлік томография; �-ретроградтық панкреатохолангиография; �-өт жолдарының эндоскопиялық декомпрессиясы.
По вопросам диагностики и лечения острого панкреатита
� Острый панкреатит представляет собой острое асептическое воспаление поджелудочной железы с вовлечением парапанкреатической клетчатки и возможным развитием системной воспалительной реакции и полиорганной недостаточности.�� Основными этиологическими факторами острого панкреатита в Республике Казахстан остаются:�- желчнокаменная болезнь; �- злоупотребление алкоголем; �- метаболические нарушения; �- послеоперационные и постманипуляционные осложнения.
Участники Пленума подчеркивают, что диагностика острого панкреатита должна основываться на сочетании:�- характерной клинической картины; �- повышения уровня амилазы и/или липазы крови; �- данных инструментальных методов исследования.
Компьютерную томографию с контрастированием следует выполнять при:�- тяжелом течении заболевания; �- подозрении на панкреонекроз; �- отсутствии эффекта от проводимой терапии; �- развитии осложнений.
При оценке тяжести заболевания необходимо учитывать наличие:�- синдрома системной воспалительной реакции; �- органной недостаточности; �- инфицированного панкреонекроза; �- местных и системных осложнений.
Жедел панкреатитті диагностикалау және емдеу мәселелері бойынша
Жедел панкреатит — бұл ұйқыбездің жедел асептикалық қабынуы, оған парапанкреатикалық шелмайдың тартылуы және жүйелі қабыну реакциясы мен көп ағзалық жеткіліксіздіктің дамуы тән болуы мүмкін.
Қазақстан Республикасында жедел панкреатиттің негізгі этиологиялық факторлары болып мыналар қала береді:�-өт-тас ауруы; �-алкогольді шамадан тыс пайдалану; �-метаболикалық бұзылыстар; �-операциядан кейінгі және манипуляциядан кейінгі асқынулар.
Пленум қатысушылары жедел панкреатит диагностикасы мынадай көрсеткіштердің үйлесіміне негізделуі тиіс екенін атап көрсетеді:�-тән клиникалық көрініс; �-қандағы амилаза және/немесе липаза деңгейінің жоғарылауы; �-аспаптық зерттеу әдістерінің деректері.
Контрастпен компьютерлік томографияны келесі жағдайларда жүргізу қажет:�-аурудың ауыр ағымы; �-панкреонекрозға күдік; �-жүргізіліп жатқан терапиядан әсер болмауы; �-асқынулардың дамуы.
Аурудың ауырлығын бағалау кезінде мыналардың болуын ескеру қажет:�-жүйелі қабыну реакциясы синдромы; �-ағзалық жеткіліксіздік; �-инфекцияланған панкреонекроз; �-жергілікті және жүйелі асқынулар.
Участники Пленума считают необходимым:
1. Основой лечения острого панкреатита считать раннюю интенсивную консервативную терапию: �- адекватную инфузионную терапию; �- обезболивание; �- коррекцию водно-электролитных нарушений; �- нутритивную поддержку; �- профилактику органной недостаточности.
2. При легком течении заболевания отдавать предпочтение раннему энтеральному питанию.
3. Не рекомендовать рутинное профилактическое применение антибактериальной терапии при стерильном панкреонекрозе.
4. Считать показанием к антибактериальной терапии подтвержденный или высоко вероятный инфицированный панкреонекроз, холангит, септические осложнения.
5. При билиарном панкреатите и признаках холангита либо стойкой билиарной гипертензии рекомендовать раннюю эндоскопическую декомпрессию желчных путей.
6. Хирургическое лечение инфицированного панкреонекроза проводить преимущественно отсроченно, после формирования зон демаркации некроза.
7. При выборе хирургической тактики отдавать предпочтение принципу «step-up approach»: �-. чрескожное дренирование; �- эндоскопическое дренирование; �- видеоассистированные вмешательства; �- открытые операции — по строгим показаниям.
8. Открытые хирургические вмешательства при панкреонекрозе считать вынужденной мерой при невозможности применения малоинвазивных технологий или развитии жизнеугрожающих осложнений.
9. Лечение пациентов с тяжелым острым панкреатитом проводить в условиях отделений реанимации и интенсивной терапии с обязательным мультидисциплинарным подходом.
Пленум қатысушылары төмендегіні қажет деп санайды:
1.Жедел панкреатитті емдеудің негізі ретінде ерте қарқынды консервативті терапияны қарастыру: �-адекватты инфузиялық терапия; �-ауырсынуды басу; �-су-электролиттік бұзылыстарды түзету; �-нутритивтік қолдау; �-ағзалық жеткіліксіздіктің алдын алу;
2.Аурудың жеңіл ағымында ерте энтеральді қоректендіруге басымдық беру;
3.Стерильді панкреонекроз кезінде антибактериалдық терапияны профилактикалық мақсатта рутинді қолдануды ұсынбау;
4.Антибактериалдық терапияға көрсетілім ретінде расталған немесе жоғары ықтималды инфекцияланған панкреонекрозды, холангитті, септикалық асқынуларды қарастыру;
5.Билиарлық панкреатит және холангит белгілері немесе тұрақты билиарлық гипертензия болған жағдайда өт жолдарының ерте эндоскопиялық декомпрессиясын ұсыну;
6.Инфекцияланған панкреонекрозды хирургиялық емдеуді негізінен некроз демаркациясы аймақтары қалыптасқаннан кейін кешіктіріп жүргізу;
7.Хирургиялық тактиканы таңдауда «step-up approach» қағидатына басымдық беру: �-тері арқылы дренаждау; �-эндоскопиялық дренаждау; �-видеоассистенцияланған араласулар; �-ашық операциялар — қатаң көрсетілімдер бойынша;
8.Панкреонекроз кезінде ашық хирургиялық араласуларды аз инвазивті технологияларды қолдану мүмкін болмаған немесе өмірге қауіп төндіретін асқынулар дамыған жағдайда мәжбүрлі шара деп санау;
9.Ауыр жедел панкреатиті бар пациенттерді міндетті мультидисциплинарлық тәсілмен реанимация және қарқынды терапия бөлімшелері жағдайында емдеу.
Участники Пленума рекомендуют:
1. Продолжить совершенствование системы оказания экстренной хирургической помощи пациентам с заболеваниями билиопанкреатодуоденальной зоны.
2. Обеспечить внедрение единых национальных алгоритмов диагностики и лечения острого холецистита и острого панкреатита во всех медицинских организациях Республики Казахстан.
3. Развивать центры компетенций по малоинвазивной и эндоскопической хирургии.
4. Усилить подготовку хирургов, эндоскопистов, специалистов лучевой диагностики и врачей интенсивной терапии по вопросам лечения осложненных форм билиарной и панкреатической патологии.
5. Расширять доступность: �- лапароскопической хирургии; �- интервенционной радиологии;�- лечебной эндоскопии; �- современных методов интенсивной терапии.
6. Совершенствовать систему маршрутизации пациентов с тяжелыми формами острого панкреатита и острого холецистита в многопрофильные стационары III уровня.
7. Активизировать научные исследования в области хирургии билиарной и панкреатической патологии, внедрение цифровых технологий, клинических регистров и методов искусственного интеллекта для прогнозирования осложнений и результатов лечения.
8. Считать приоритетным направлением развитие междисциплинарного взаимодействия хирургов, гастроэнтерологов, эндоскопистов, анестезиологов-реаниматологов и специалистов лучевой диагностики.
Участники Пленума подтверждают необходимость дальнейшего совершенствования экстренной хирургической помощи в Республике Казахстан на основе принципов доказательной медицины, современных малоинвазивных технологий и национальных клинических протоколов.
Пленум қатысушылары ұсынады
1.Билиопанкреатодуоденалдық аймақ аурулары бар пациенттерге шұғыл хирургиялық көмек көрсету жүйесін жетілдіруді жалғастыру;
2.Қазақстан Республикасының барлық медициналық ұйымдарында жедел холецистит пен жедел панкреатитті диагностикалау және емдеудің бірыңғай ұлттық алгоритмдерін енгізуді қамтамасыз ету;
3.Аз инвазивті және эндоскопиялық хирургия бойынша құзыреттілік орталықтарын дамыту;
4.Билиарлық және панкреатикалық патологиялардың асқынған түрлерін емдеу мәселелері бойынша хирургтерді, эндоскопистерді, сәулелік диагностика мамандарын және қарқынды терапия дәрігерлерін даярлауды күшейту;
5.Төмендегілердің қолжетімділігін кеңейту: �-лапароскопиялық хирургия; �-интервенциялық радиология; �-емдік эндоскопия; �-қарқынды терапияның заманауи әдістері;
6.Ауыр жедел панкреатит және жедел холециститі бар пациенттерді III деңгейлі көпсалалы стационарларға маршруттау жүйесін жетілдіру;
7.Билиарлық және панкреатикалық патология хирургиясы саласындағы ғылыми зерттеулерді, цифрлық технологияларды, клиникалық регистрлерді және асқынулар мен ем нәтижелерін болжауға арналған жасанды интеллект әдістерін енгізуді жандандыру;
8.Хирургтердің, гастроэнтерологтардың, эндоскопистердің, анестезиолог-реаниматологтардың және сәулелік диагностика мамандарының мультидисциплинарлық өзара іс-қимылын дамытуды басым бағыт деп санау.
Пленум қатысушылары дәлелді медицина қағидаттары, заманауи аз инвазивті технологиялар және ұлттық клиникалық хаттамалар негізінде Қазақстан Республикасында шұғыл хирургиялық көмекті одан әрі жетілдіру қажеттігін растайды.