ГЕОГРАФИЯ · 7-СЫНЫП
Республикамыздың
жер қойнауындағы
байлық қоры
Металл өңдеу тарихы және Қазақстанның пайдалы қазбалары
САБАҚТЫҢ БАҒЫТЫ
Байлықты
тану үшін
үш қадам
Атау · карта · мағына
Сабақтың мақсаты
1
Негізгі қазбаларды атау
Қазақстандағы пайдалы қазбаларды және оларды өңдеу орталықтарын атау.
2
Картадан көрсету
Пайдалы қазбаларды өңдеу орталықтарының географиялық орнын картадан көрсету.
3
Маңызын түсіндіру
Металл өңдеудің адамзат дамуындағы маңызын түсіндіру.
БАСТАУ НҮКТЕСІ
Алғашқы металл: мыс
Адамзат алғаш таныған металдардың бірі — мыс.
1
Мыс тас дәуірінің соңында, б.з.б. 12–11 мыңжылдықтар шамасында қолданыла бастады.
2
Мыс дәуірінде адамдар табиғи мысты өңдеп, қарапайым бұйымдар жасады.
3
Шамамен б.з.б. 4 мыңжылдықта қола дәуіріне өту басталды.
ТАРИХИ ӨЗГЕРІС
Металлургияның дамуы адам өмірін өзгертті
Қола дәуірінен кейін темір дәуірі қалыптасты.
Металл еңбек құралдарын, қару-жарақты және тұрмыстық бұйымдарды берік әрі тиімді етті.
Кен өндіру, балқыту және ұсталық өнері жаңа кәсіптер мен өндірістің дамуына жол ашты.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚОРЫ
Қазақстанның минералдық байлығы
Қазақстандық ғалымдар жер қойнауын зерттеп, кен орындарын анықтауға үлес қосты.
Энергетика
Мұнай мен газ елдің энергетикасы мен экономикасы үшін маңызды.
Өңдеу орталықтары
Атырау · Павлодар · Шымкент
Үш зауыттың жиынтық өңдеу қуаты жылына 18 млн тоннаға дейін жетеді.
КЕҢІСТІКТІ ОҚУ
Негізгі пайдалы қазбалар және таралу бағыттары
Картадан қазба байлықтардың таралу бағытын анықтаңдар.
БІЛІМДІ ТЕКСЕРУ · 1-БӨЛІМ
Тарихи желіні есіңе түсір
1
Ең алғашқы белгілі металдардың бірі қандай?
Жауабы: мыс.
2
Қола қандай металдардың қосындысынан жасалады?
Жауабы: мыс пен қалайы.
3
Темір дәуірінде қандай бұйымдар кең тарады?
Жауабы: еңбек құралдары, қару-жарақ және тұрмыстық заттар.
БІЛІМДІ ТЕКСЕРУ
Енді
картаға
қара
Орталық · бағыт · қазба
Білімді тексеру: 2-бөлім
1
Негізгі мұнай өңдеу орталықтарын атаңдар.
Жауабы: Атырау, Павлодар, Шымкент.
2
Мұнай мен газ көбіне қай бөлікте шоғырланған?
Жауабы: Батыс Қазақстанда.
3
Темір кені, мыс, қорғасын және мырыш қандай қазбалар?
Жауабы: металдық пайдалы қазбалар.
ТӘЖІРИБЕ · ТАЛҚЫЛАУ
Практикалық жұмыс және пікірталас
Уақыт сызығы
Металл өңдеудің даму кезеңдерін мәтіннен тауып, уақыт сызығына орналастырыңдар.
Карта жұмысы
Картадан Атырау, Павлодар және Шымкент қалаларын көрсетіңдер.
Пікірталас
Әр орталыққа әсер еткен факторды талқылаңдар: шикізат, көлік немесе тұтынушы.
Дәлел келтіріңдер: «Неліктен бұл орталық осы жерде орналасқан?»
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорытынды: байлықты білу — елдікті тану
1
Металл өңдеу мыс дәуірінен қола мен темір дәуіріне дейін дамыды.
2
Қазақстанның жер қойнауында мұнай, газ, темір, мыс, қорғасын және мырыш қоры бар.
3
Кенді өндірумен қатар, оны өңдеу орталықтарын картадан білу маңызды.
4
Табиғи байлықты тиімді пайдалану және қорғау — ортақ міндет.