Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Với ngôn ngữ lập trình bậc cao, chương trình được viết dưới dạng văn bản gần với ngôn ngữ tự nhiên. Văn bản này gọi là mã nguồn. Để máy tính có thể chạy được trực tiếp, chương trình được dịch thành dãy lệnh máy gọi là mã máy. Mã máy rất khó đọc hiểu nên việc dịch sang mã máy còn giúp bảo vệ chống đánh cắp ý tưởng hay sửa đổi phần mềm. Phần mềm chuyển giao dưới dạng mã máy thường được gọi là phần mềm nguồn đóng.
Vào những năm 1970, trong một số trường đại học ở Mỹ đã xuất hiện việc chia sẻ mã nguồn để cùng phát triển phần mềm, dẫn tới sự ra đời của phần mềm nguồn mở - một xu hướng có ảnh hưởng lớn tới sự phát triển của công nghệ phần mềm sau này.
Theo em, lợi ích đối với cộng đồng trong việc chia sẻ mã nguồn là gì?
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Gợi ý trả lời:
Lợi ích đối với cộng đồng trong việc chia sẻ mã nguồn là giúp người dùng dễ dàng cải tiến, nâng cấp khi giải quyết vấn đề của mình.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
1. PHẦN MỀM NGUỒN MỞ
Hoạt động 1 (trang 15): Tìm hiểu các cách chuyển giao phần mềm
Cách thức chuyển giao phần mềm cho người sử dụng theo chiều hướng "mở dần" như sau:
1. Bán phần mềm dưới dạng mã máy.
2. Cho sử dụng phần mềm miễn phí có điều kiện hoặc không điều kiện, không cung cấp mã nguồn.
3. Cho sử dụng phần mềm tự do, cung cấp cả mã nguồn để có thể sửa, nâng cấp, phát triển và chuyển giao (phân phối) lại phần mềm.
Hãy thảo luận xem lợi ích của người dùng được tăng dần như thế nào theo hướng mở nói trên.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Gợi ý trả lời:
1. Người dùng chỉ được phép sử dụng phần mềm khi mua phần mềm.
2. Người dùng được phép sử dụng phần mềm miễn phí có điều kiện hay không điều kiện. Tuy nhiên, người dùng không thể tự sửa đổi, cải tiến, phát triển phần mềm.
3. Người dùng được tự do sử dụng phần mềm mà không cần xin phép. Đặc biệt, người dùng có thể sửa, nâng cấp, phát triển và chuyển giao (phân phối) lại phần mềm do họ cung cấp mã nguồn.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
a) Phân loại phần mềm theo cách chuyển giao sử dụng
- Phần mềm thương mại (commercial software) dùng để bán. Hầu hết các phần mềm thương mại là loại nguồn đóng để bảo vệ ý tưởng và chống sửa đổi. Ví dụ: Microsoft Word, Photoshop,...
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
- Phần mềm tự do (free software) là phần mềm không chỉ miễn phí mà còn được tự do sử dụng mà không phải xin phép. Phần mềm tự do có thể ở dạng mã máy hoặc mã nguồn. Ví dụ: Acrobat Reader là phần mềm tự do ở dạng mã máy.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
- Phần mềm nguồn mở (open-source software) là phần mềm được cung cấp cả mã nguồn để người dùng có thể tự sửa đổi, cải tiến, phát triển, phân phối lại theo một quy định gọi là giấy phép. Ví dụ: Inscape, GIMP,...
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Hoạt động 2 (trang 16): Giấy phép đối với phần mềm nguồn mở
Theo quy định về bản quyền, các tác giả của phần mềm có quyền bảo vệ chống phần mềm bị sửa đổi gây phương hại đến uy tín và danh dự của tác giả. Nếu là người đầu tư, các tác giả còn giữ cả quyền tạo bản sao, sửa đổi, nâng cấp phần mềm, quyền chuyển giao sử dụng, …
Em hãy so sánh quyền sử dụng phần mềm nguồn mở với quy định về bản quyền và cho biết một số điểm mâu thuẫn.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Gợi ý trả lời:
- Theo quy định về bản quyền, thì:
+ Các tác giả của phần mềm có quyền bảo vệ chống phần mềm bị sửa đổi gây phương hại đến uy tín và danh dự của tác giả.
+ Nếu là người đầu tư, các tác giả còn giữ cả quyền tạo bản sao, sửa đổi, nâng cấp phần mềm, quyền chuyển giao sử dụng, …
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
- Theo quy định về quyền sử dụng phần mềm nguồn mở, thì:
+ Được sao chép và phân phối phần mềm, có quyền yêu cầu trả phí cho việc chuyển giao đó nhưng phải thông báo rõ ràng về bản quyền gốc và thông báo miễn trừ trách nhiệm bảo hành.
+ Được sửa đổi và phân phối sửa đổi với điều kiện phải công bố mã nguồn phần sửa đổi, nêu rõ đó là bản đã được thay đổi, chỉ rõ các thành phần được thay đổi.
Mâu thuẫn: Giấy phép sẽ cung cấp cho người dùng các quyền vốn bị cấm bởi các quy định bản quyền.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
b) Giấy phép đối với phần mềm nguồn mở
Có nhiều loại giấy phép phần mềm nguồn mở, trong đó giấy phép công cộng GNU GPL (GNU General Public License) được áp dụng rộng rãi nhất. Nó có những quy định không chỉ đảm bảo quyền tiếp cận của mọi người đối với các phần mềm mở mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững của phần mềm nguồn mở.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Giấy phép GNU GPL 3.0 phát hành năm 2007 (xem www.gnu.org/licenses/gpl.html) có một số nội dung đáng chú ý sau:
- Được sao chép và phân phối phần mềm; có quyền yêu cầu trả phí cho việc chuyển giao đó nhưng phải thông báo rõ ràng về bản quyền gốc và thông báo miễn trừ trách nhiệm bảo hành.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
- Được sửa đổi và phân phối bản sửa đổi với điều kiện phải công bố mã nguồn phần sửa đổi, nêu rõ đó là bản đã được thay đổi, chỉ rõ các thành phần được thay đổi; đồng thời phải áp dụng giấy phép GNU GPL cho chính phần thay đổi đó. Nói cách khác phần mềm có nguồn gốc từ việc sửa đổi một phần mềm nguồn mở theo GPL cũng phải là phần mềm nguồn mở theo GPL.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Câu hỏi 1 (trang 17): Em hãy cho biết ý nghĩa của yêu cầu “người sửa đổi, nâng cấp phần mềm nguồn mở phải công bố rõ ràng phần nào đã sửa, sửa thế nào so với bản gốc.”
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Gợi ý trả lời:
Ý nghĩa: Để người dùng có thể nắm được đây là bản đã sửa đổi chứ không phải bản gốc.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Câu hỏi 2 (trang 17): Ý nghĩa của yêu cầu “phần mềm sửa đổi một phần mềm nguồn mở theo GPL cũng phải mở theo giấy phép của GPL” là gì?
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Gợi ý trả lời:
Ý nghĩa: Khi chúng ta sửa đổi một phần mềm nguồn mở đã áp dụng GPL để tạo ra phần mềm đã sửa đổi thì phần mềm đã sửa đổi này cũng phải mở theo giấy phép của GPL.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
2. VAI TRÒ CỦA PHẦN MỀM THƯƠNG MẠI VÀ PHẦN MỀM NGUỒN MỞ.
Hoạt động 3 (trang 18): Vai trò của phần mềm thương mại và phần mềm nguồn mở
Hãy thảo luận xem phần mềm nguồn mở có thay thế hoàn toàn được phần mềm thương mại hay không? Tại sao?
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Gợi ý trả lời:
Phần mềm nguồn mở không thể thay thế hoàn toàn được phần mềm thương mại.
Tại vì: Phần mềm nguồn mở chỉ đáp ứng được những nhu cầu chung của nhiều người dùng, trong khi đó những nhu cầu riêng, nâng cao, chỉ có phần mềm thương mại hoặc phần mềm đặt hàng mới có thể đáp ứng được.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Phần mềm thương mại có hai loại:
- Phần mềm “đặt hàng”: được thiết kế theo yêu cầu của từng khách hàng.
- Phần mềm “nguồn đóng”: được thiết kế dựa trên những yêu cầu chung của nhiều người.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
1. Ưu điểm của phần mềm thương mại:
2. Ưu điểm của phần mềm nguồn mở: Chi phí thấp, minh bạch, không bị phụ thuộc nhiều vào nhà cung cấp.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
3. Vai trò của hai loại phần mềm:
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Câu hỏi 1 (trang 19): Cho ví dụ về phần mềm đóng gói và phần mềm đặt hàng. Ưu điểm của phần mềm thương mại là gì?
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Gợi ý trả lời:
*Ví dụ phần đóng gói: Phần mềm xử lí ảnh Photoshop, phần mềm Microsoft Word, …
*Ví dụ phần mềm đặt hàng: Phần mềm điều khiển một dây chuyền lắp ráp hay phần mềm đặt xe trên thiết bị di động của các hãng taxi.
*Ưu điểm của phần mềm thương mại: Góp phần tạo ra thị trường phần mềm phong phú, đáp ứng các nhu cầu riêng của cá nhân, tổ chức và các nhu cầu chung của xã hội.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Câu hỏi 2 (trang 19): Cho ví dụ về phần mềm thương mại và một phần mềm nguồn mở có thể thay thế. Ưu điểm của phần mềm nguồn mở là gì?
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Gợi ý trả lời:
- Phần mềm thương mại: Phần mềm xử lí ảnh Photoshop.
- Phần mềm nguồn mở có thể thay thế: Phần mềm GIMP.
- Ưu điểm của phần mềm nguồn mở là: miễn phí hoặc chi phí thấp, tính linh hoạt và được hỗ trợ bởi cộng đồng.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Hoạt động 4 (trang 19): Phần mềm chạy trên Internet
Phần mềm chạy trên Internet là gì? Em hãy cho một ví dụ về phần mềm như vậy. Hãy nêu ưu điểm của phần mềm chạy trên Internet.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Gợi ý trả lời:
- Phần mềm chạy trên Internet là phần mềm cho phép sử dụng qua Internet mà không cần phải cài đặt vào máy.
- Ví dụ: Google Docs, Google Sheets, …
- Ưu điểm của phần mềm chạy trên Internet: có thể sử dụng ở bất cứ đâu, bất cứ nơi nào, bất cứ máy tính nào miễn có kết nối Internet; chi phí rẻ hoặc không mất phí.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
3. PHẦN MỀM CHẠY TRÊN INTERNET.
- Phần mềm chạy trên Internet được hiểu là phần mềm cho phép sử dụng qua Internet mà không cần phải cài đặt vào máy. Ví dụ: Google Docs, Google Sheets,...
- Lợi ích của phần mềm chạy trên Internet là có thể sử dụng ở bất cứ đâu, bất cứ khi nào, bất cứ máy tính nào miễn là có kết nối Internet, chi phí rẻ và không mất phí.
Lưu ý: Để sử dụng được các phần mềm trực tuyến của Google, cần có tài khoản Google để truy cập.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Câu hỏi 1 (trang 20): Em hãy nêu những ưu điểm của phần mềm chạy trên Internet.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Gợi ý trả lời:
Những ưu điểm của phần mềm chạy trên Internet:
- Có thể sử dụng ở bất cứ đâu, bất cứ nơi nào, bất cứ máy tính nào miễn là có kết nối Internet.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Câu hỏi 2 (trang 20): Em hãy nêu tên một phần mềm trực tuyến khác với các phần mềm đã nêu trong bài.
Gợi ý trả lời:
Phần mềm trực tuyến: Microsoft Team.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Luyện tập 1 (trang 20): Có thể nói “Phần mềm nguồn mở ngày càng phát triển thì thị trường phần mềm thương mại càng suy giảm” hay không? Tại sao?
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Gợi ý trả lời:
Không thể nói như vậy. Vì phần mềm thương mại sẽ cung cấp các loại phần mềm “đặt hàng” để đáp ứng được nhu cầu cá nhân, tổ chức hoặc cung cấp các loại phần mềm “đóng gói” hoàn thiện cho người dùng đáp ứng nhu cầu chung của nhiều người.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Luyện tập 2 (trang 20): Phần mềm ở các trạm ATM (rút tiền tự động) có phải là phần mềm trực tuyến không?
Gợi ý trả lời:
Phần mềm ở các trạm ATM không phải phần mềm trực tuyến.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
1. PHẦN MỀM NGUỒN MỞ
a) Phân loại phần mềm theo cách chuyển giao sử dụng
b) Giấy phép đối với phần mềm nguồn mở
2. VAI TRÒ CỦA PHẦN MỀM THƯƠNG MẠI VÀ PHẦN MỀM NGUỒN MỞ.
3. PHẦN MỀM CHẠY TRÊN INTERNET.
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
1. Làm phần VẬN DỤNG (SGK trang 20)
2. Xem trước bài 4 (SGK trang 21)
Bên trong máy tính
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang
Các em làm 10 câu hỏi trắc nghiệm Online để củng cố bài.
1. Đăng nhập vào trang thaycai.net
2. Nháy chọn Tin học 11
3. Nháy chuột vào 4. Trắc nghiệm tin học 11 - sách Kết nối tri thức
4. Nháy chuột vào Trắc nghiệm: Bài 3-Phần mềm nguồn mở và phần mềm chạy trên Internet
Website: thaycai.net Youtube: Thầy Cải-Quốc Thái-An Giang