1 of 42

1.2 Ο μυκηναϊκός πολιτισμός�Μπακάλης Κώστας: �history-logotexnia.blogspot.com

1

Είμαι η «Μυκηναία». Ζωγραφίστηκα πριν 3.300 χρόνια. Σου λέω τη χρονολογία για να κατα­λάβεις τη μεγάλη αξία μου. Η ομορφιά μου πέρασε ακόμα και τις Μινωίτισσες. Δεν βρίσκεις πως είμαι πιο όμορφη από την «Παριζιάνα». τη γνωστή μινωική τοιχογραφία: Ζωγραφίστηκα πάνω σε γαλάζιο φόντο κι έτσι αναδεικνύεται η ομορφιά μου. Είμαι γεροδεμένη, έχω πλού­σια μαλλιά, που περνούν μπροστά από τ αυτιά, στολισμένα με μια κορδέλα, λοξά μάτια, κα­μαρωτά φρύδια, φορώ όμορφα ρούχα και λεπτά κοσμήματα. Έχω γυρίσει το στήθος μπροστά για να καμαρώσεις και τα κοσμήματά μου! Μόνο το κεφάλι μου είναι στο πλάι. Το έκανα επί­τηδες για να θαυμάσεις την αρχοντιά μου. Έτσι που γέρνω το κεφάλι είναι σαν να μην ξέρω ποιο περιδέραιο να διαλέξω.

Σ . Γιαλουράκη, Χρυσές Μυκήνες, σελ. 122-124 (με μικρές αλλαγές)

2 of 42

2

Η χώρα

3 of 42

3

  • Ποια ήταν τα σημαντικότερα κέντρα του μυκηναϊκού κόσμου και με ποια χαρακτηριστικά ιδρύθηκαν (1);

​

Στην ηπειρωτική Ελλάδα κατά την ύστερη εποχή του χαλκού (1600-1100 π.Χ.)

  • διαμορφώθηκε και εξελίχθηκε ο πρώτος μεγάλος ελληνικός πολιτισμός.
  • Έχει ονομαστεί συμβατικά μυκηναϊκός από τους ερευνητές,
      • γιατί το σπουδαιότερο κέντρο του ήταν η «πολύχρησος Μυκήνη», όπως αναφέρεται στα ομηρικά έπη.

Η χώρα.

Ο πολιτισμός αυτός ήταν δημιούργημα ελληνικών φύλων,

    • γνωστών με ποικίλα ονόματα από τις πηγές:
      • Αχαιοί,
      • Δαναοί,
      • Ίωνες,
      • Αργείοι κ.ά.

​

Τα ελληνικά αυτά φύλα:

    • αφού παγίωσαν τις εγκαταστάσεις τους στην ηπειρωτική χώρα,
    • δέχτηκαν τις επιδράσεις των άλλων αιγαιακών πολιτισμών,
      • ιδιαίτερα του μινωικού.

4 of 42

4

  • Ποια ήταν τα σημαντικότερα κέντρα του μυκηναϊκού κόσμου και με ποια χαρακτηριστικά ιδρύθηκαν (1);

​

Στην ηπειρωτική Ελλάδα κατά την ύστερη εποχή του χαλκού (1600-1100 π.Χ.)

  • διαμορφώθηκε και εξελίχθηκε ο πρώτος μεγάλος ελληνικός πολιτισμός.
  • Έχει ονομαστεί συμβατικά μυκηναϊκός από τους ερευνητές,
      • γιατί το σπουδαιότερο κέντρο του ήταν η «πολύχρησος Μυκήνη», όπως αναφέρεται στα ομηρικά έπη.

Η χώρα.

Ο πολιτισμός αυτός ήταν δημιούργημα ελληνικών φύλων,

    • γνωστών με ποικίλα ονόματα από τις πηγές:
      • Αχαιοί,
      • Δαναοί,
      • Ίωνες,
      • Αργείοι κ.ά.

Τα ελληνικά αυτά φύλα:

    • αφού παγίωσαν τις εγκαταστάσεις τους στην ηπειρωτική χώρα,
    • δέχτηκαν τις επιδράσεις των άλλων αιγαιακών πολιτισμών,
      • ιδιαίτερα του μινωικού.

​

5 of 42

5

  • Ποια ήταν τα σημαντικότερα κέντρα του μυκηναϊκού κόσμου και με ποια χαρακτηριστικά ιδρύθηκαν (2);

​

Στη συνέχεια:

    • εξαπλώθηκαν στον αιγαιακό χώρο,
      • στα νησιά,
      • την Κρήτη
      • και στις ακτές της Μ. Ασίας.

​

Την περίοδο της μεγάλης ακμής:

    • ξεπέρασαν τα όρια του Αιγαίου
    • και εγκαταστάθηκαν,
      • άλλοτε μόνιμα
      • και άλλοτε περιστασιακά,
    • στην Κύπρο
    • και στις ανατολικές ακτές της Μεσογείου.

​

Τα περισσότερα κέντρα είχαν ιδρυθεί σε επιλεγμένες θέσεις

    • οι οποίες διευκόλυναν την εποπτεία μεγάλης σε έκταση περιοχής.
    • Η ίδρυσή τους συνδυαζόταν στις περισσότερες περιπτώσεις
      • με την κατασκευή ανακτόρου
      • και ισχυρής οχύρωσης.

▲ Μυκηναϊκό πλοίο από τοιχογραφία του ανακτόρου της Πύλου. Αρχαιολογικό Μουσείο, Χώρα Τριφυλλίας.

6 of 42

6

Εντοπίστε τα κυριότερα κέντρα

7 of 42

7

Οι πηγές

8 of 42

8

  • Ποια ήταν η συμβολή των ομηρικών επών και των αρχαιολογικών ερευνών στη μελέτη του μυκηναϊκού κόσμου; (Τράπεζα θεμάτων)

​

  • Από πού προέρχονται οι πρώτες πληροφορίες για τον μυκηναϊκό κόσμο;
    • Από τα Ομηρικά έπη.
    • Αρχικά θεωρήθηκαν φαντασία του Ομήρου.

​

  • Ποιος απέδειξε πρώτος την ιστορική υπόσταση των διηγήσεων;

Οι διηγήσεις του απέκτησαν ιστορική υπόσταση,

    • όταν ένας πλούσιος έμπορος, ο Heinrich Schliemann (Ερίκος Σλήμαν),
    • έκανε τις πρώτες ανασκαφές στις Μυκήνες (1876).
    • Από τότε, οι έρευνες φώτισαν σημαντικά την εποχή.

9 of 42

9

  • Να εξηγήσετε τη σημασία που είχε η αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β΄ γραφής (Τράπεζα Θεμάτων)
  • Ποιο ήταν το αποκορύφωμα των ερευνών;

Η αποκρυπτογράφηση της γραμμικής Β΄ γραφής από:

      • τον Μ. Ventris
      • και τον J. Chadwick (1952)

.Η γραμμική Β' χρησιμοποιήθηκε από ειδικευμένους γραφείς στα μυκηναϊκά ανάκτορα.

​

  • Τι έδειξαν οι πινακίδες της Γραμμικής Β΄;

Η ανάγνωση των πινακίδων που βρέθηκαν στην Πύλο, Κνωσό, Μυκήνες και Θήβα έδειξε ότι:

  • η γραμμική Β' είναι συλλαβική γραφή.
  • Το σπουδαιότερο όμως είναι ότι επικύρωσε την ελληνικότητα του μυκηναϊκού πολιτισμού.
      • Αποδείχθηκε ότι τα σύμβολα της αποδίδουν λέξεις της ελληνικής γλώσσας.
      • Αποδίδουν μια πρώιμη μορφή της ελληνικής γλώσσας, αρχαιότερη και από εκείνη των ομηρικών επών.
  • Τι περιεχόμενο είχαν οι πινακίδες;

Οι πληροφορίες που μας δίνουν οι πινακίδες έχουν λογιστικό περιεχόμενο.

    • Είναι κατάλογοι αντικειμένων και περιουσιακών στοιχείων ηγεμόνων ή εμπόρων.
    • Έχουν διαβαστεί, επίσης, ονόματα θεών και ανθρώπων γνωστά από τα έπη.
    • Μέχρι σήμερα, οι πινακίδες δε μας έχουν δώσει ένα συνεχές κείμενο.
    • Οι πινακίδες δεν είχαν emojis, μόνο καταλόγους προβάτων και λαδιού! 🐑🥖)
  • Πώς κατατάσσει η ιστορική επιστήμη τον μυκηναϊκό πολιτισμό;

Στην προϊστορία, αλλά και ως ελληνική πρωτο-ιστορία.

10 of 42

10

  • Ποιο ήταν το αποκορύφωμα των ερευνών;

Η αποκρυπτογράφηση της γραμμικής Β΄ γραφής από:

      • τον Μ. Ventris
      • και τον J. Chadwick (1952)

.Η γραμμική Β' χρησιμοποιήθηκε από ειδικευμένους γραφείς στα μυκηναϊκά ανάκτορα.

​

  • Τι έδειξαν οι πινακίδες της Γραμμικής Β΄;

Η ανάγνωση των πινακίδων που βρέθηκαν στην Πύλο, Κνωσό, Μυκήνες και Θήβα έδειξε ότι:

  • η γραμμική Β' είναι συλλαβική γραφή.
  • Το σπουδαιότερο όμως είναι ότι επικύρωσε την ελληνικότητα του μυκηναϊκού πολιτισμού.
      • Αποδείχθηκε ότι τα σύμβολα της αποδίδουν λέξεις της ελληνικής γλώσσας.
      • Αποδίδουν μια πρώιμη μορφή της ελληνικής γλώσσας, αρχαιότερη και από εκείνη των ομηρικών επών.

​

  • Τι περιεχόμενο είχαν οι πινακίδες;

Οι πληροφορίες που μας δίνουν οι πινακίδες έχουν λογιστικό περιεχόμενο.

    • Είναι κατάλογοι αντικειμένων και περιουσιακών στοιχείων ηγεμόνων ή εμπόρων.
    • Έχουν διαβαστεί, επίσης, ονόματα θεών και ανθρώπων γνωστά από τα έπη.
    • Μέχρι σήμερα, οι πινακίδες δε μας έχουν δώσει ένα συνεχές κείμενο.
    • Οι πινακίδες δεν είχαν emojis, μόνο καταλόγους προβάτων και λαδιού! 🐑🥖)

​

  • Πώς κατατάσσει η ιστορική επιστήμη τον μυκηναϊκό πολιτισμό;

Στην προϊστορία, αλλά και ως ελληνική πρωτο-ιστορία.

11 of 42

11

▶ Πήλινη πινακίδα με Γραμμική Β και συλλαβογράμματα από το ανάκτορο του Νέστορα στην Πύλο (13ος αι. π.Χ., Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθήνα).

12 of 42

12

Οικονομική, κοινωνική και πολιτική οργάνωση του μυκηναϊκού κόσμου.

13 of 42

13

  • Πώς εξελίχθηκε η οικονομία του μυκηναϊκού κόσμου και ποια στοιχεία το επιβεβαιώνουν;
    • Κλειστή αγροτική οικονομία → αντικαθίσταται από εμπόριο
    • Μετά το 1500 π.Χ. → ραγδαία εμπορική ανάπτυξη
    • Αποτέλεσμα → έξοδος Μυκηναίων στο Αιγαίο
    • Απόδειξη → μέγαρα σε οχυρωμένες ακροπόλεις

Σκέψου τα «Mall» της εποχής… μόνο που αντί για Zara είχαν στάρια, λάδι και χρυσά κύπελλα!

14 of 42

14

​

Η κοινωνική οργάνωση:

Μέγαρο: το επίκεντρο των οικονομικών δραστηριοτήτων.

1. Ηγεμόνας: α. Διαχειριζόταν τον πλούτο της περιοχής που εξουσίαζε.

β. Είχε πολιτική, στρατιωτική, δικαστική και θρησκευτική εξουσία.

2. Ιερείς και στρατός (επαγγελματίες στρατιώτες).

3. Έμποροι και ναυτικοί: πολυπληθής ομάδα.

4. Ειδικευμένοι τεχνίτες (κεραμουργοί, ξυλουργοί, ναυπηγοί χρυσοχόοι, αρωματοποιοί, γιατροί κ.ά..).

5. Γεωργοί - κτηνοτρόφοι: η πλειονότητα των υπηκόων.

6. Δούλοι: υπηρέτες εργάζονταν:

►για τον ηγεμόνα, ►τους αξιωματούχους, ►τους ιερείς και ►τους απλούς πολίτες.

  • Πώς ήταν οργανωμένη η οικονομία και η κοινωνική διαστρωμάτωση στον μυκηναϊκό κόσμο;
  • Πώς ήταν οργανωμένη η κοινωνία των Μυκηναίων και… σε ποιο “level” θα ήσουν αν ζούσες τότε;

15 of 42

15

​

Η κοινωνική οργάνωση:

Μέγαρο: το επίκεντρο των οικονομικών δραστηριοτήτων.

1. Ηγεμόνας: α. Διαχειριζόταν τον πλούτο της περιοχής που εξουσίαζε.

β. Είχε πολιτική, στρατιωτική, δικαστική και θρησκευτική εξουσία.

2. Ιερείς και στρατός (επαγγελματίες στρατιώτες).

3. Έμποροι και ναυτικοί: πολυπληθής ομάδα.

4. Ειδικευμένοι τεχνίτες (κεραμουργοί, ξυλουργοί, ναυπηγοί χρυσοχόοι, αρωματοποιοί, γιατροί κ.ά..).

5. Γεωργοί - κτηνοτρόφοι: η πλειονότητα των υπηκόων.

6. Δούλοι: υπηρέτες εργάζονταν:

►για τον ηγεμόνα, ►τους αξιωματούχους, ►τους ιερείς και ►τους απλούς πολίτες.

  • Πώς ήταν οργανωμένη η οικονομία και η κοινωνική ιεραρχία στον μυκηναϊκό κόσμο;
  • Πώς ήταν οργανωμένη η κοινωνία των Μυκηναίων και… σε ποιο “level” θα ήσουν αν ζούσες τότε;

16 of 42

16

Ένας Μυκηναίος, στην ακμή της Μυκηναϊκής Εποχής, μιλάει με τους διάφορους τεχνίτες και τις διάφορες τεχνίτριες. Τι λέει στον καθένα τους; (Αντιστοιχίστε τις φράσεις στη στήλη Α με τα διάφορα επαγγέλματα στη στήλη Β).

Α

Β

– Θέλω ένα χρυσό βραχιόλι.

– Έτοιμες είναι οι χύτρες μου;

– Τρία ζεστά καρβέλια.

– Μου πήρες λάθος μέτρα. Αυτή η περικεφαλαία δεν μου κάνει.

– Έσπασε το πόδι του τραπεζιού.

– Τα πέπλα μου τα θέλω άσπρα.

– Σημείωσε ό,τι σου πω.

– Ένα μεγάλο κιούπι για λάδι κι ένα μικρότερο για κρασί.

– Σιωπή! Να ακούσουμε τα νέα!

– Στην πρύμνη του πλοίου να σχεδιάσεις ένα δελφίνι.

– Αχ! Πονάω!

Αρτοποιός

Γραφέας

Γιατρός

Κεραμοποιός

Κήρυκας

Ναυπηγός

Ξυλουργός

Οπλουργός

Υφάντρα

Χαλκουργός

Χρυσοχόος

Πηγή: museduc

17 of 42

17

  • Ήταν ο μυκηναϊκός κόσμος ενιαίο κράτος ή σύνολο μικρότερων βασιλείων; Τι θέση κατείχαν οι Μυκήνες;

​

  • Ο μυκηναϊκός κόσμος είχε κοινά πολιτιστικά χαρακτηριστικά → πολιτιστική συνοχή.
  • Ωστόσο, δεν υπήρξε ενιαίο κράτος.
  • Η χώρα ήταν πιθανόν χωρισμένη σε:
      • 4–5 μεγάλα κράτη (μεγάλα ανάκτορα).
      • άλλα τόσα μικρότερα “ομοσπονδιακά” κράτη.
  • Πιθανότητα: τα μικρότερα κράτη ήταν υποτελή στις Μυκήνες.

18 of 42

18

    • (wa-na-ka) Ανώτατος άρχοντας
    • Κύριος του ανακτόρου → από εκεί πήγαζε κάθε εξουσία

Άναξ

    • Τοπικοί άρχοντες / διοικητές περιφερειών

(λααγέτας – ra-wa-ke-ta)

Υποτελείς

    • Επέτες (e-qe-ta) → ακόλουθοι
    • Τελεστές (te-re-ta) → σημαντικοί στην περιφερειακή διοίκηση

Ευγενείς

    • (qa-si-re-u) Λιγότερο τιμητικός τίτλος
    • Επικεφαλής ομάδας, π.χ. αρχιτεχνίτης χαλκουργών
    • ( σ’ αυτή τη φάση ο «βασιλιάς» δεν είχε στέμμα· μάλλον… σφυρί! 🔨👑)

Βασιλεύς

  • Ποιες πληροφορίες μας δίνουν οι πινακίδες της Πύλου για την ιεραρχία και τους αξιωματούχους των Μυκηναίων;

​

Διαφορά με Ομηρικά Έπη: Εκεί ο «βασιλεύς» = ανώτατος άρχοντας

19 of 42

19

Η εξάπλωση

20 of 42

20

  • Ποια ήταν η κύρια πηγή πλούτου και ποιοι εκτοπίστηκαν από το Αιγαίο;

​

Κύρια πηγή πλούτου → εμπόριο

    • Οδήγησε τους Μυκηναίους στη θάλασσα
    • 15ος αι. π.Χ. → κυριαρχία Κρητών
        • Τέλη 15ου αι. π.Χ. → Μυκηναίοι κατέλαβαν Κνωσό, επέβαλαν θαλασσοκρατία
        • Ανασκαφές → εγκαταστάσεις & εμπορικοί σταθμοί σε όλο το Αιγαίο

​

  • Πού επεκτάθηκε η εξάπλωση των Μυκηναίων κατά τον 13ο αιώνα π.Χ.;
    • Συστηματικός αποικισμός Κύπρου → εξελληνισμός
    • Παροικία στην Ουγκαρίτ
    • Εμπόριο προς Παλαιστίνη και Αίγυπτο

​

  • Τι μαθαίνουμε από τις χεττιτικές και αιγυπτιακές πηγές;
    • Χεττιτικές πινακίδες → βασιλιάς «Αχιγιάβα» = Αχαιοί
    • Σχέσεις άλλοτε φιλικές, άλλοτε επιθετικές
    • Αιγυπτιακές επιγραφές → «Αχαϊβάσα» μαζί με λαούς της θάλασσας εισέβαλαν στην Αίγυπτο (12ος αι. π.Χ.)

21 of 42

21

  • Πώς επεκτάθηκαν στη Δυτική Μεσόγειο;

​

      • Προϊόντα σε Ιταλία, Σικελία, Σαρδηνία, Ισπανία
      • Επαφές με Εύξεινο Πόντο (μέταλλα, πρώτες ύλες)
  • Πώς συνδέονται με την Τρωική εκστρατεία;
    • Επιδίωξη ελέγχου των στενών Ελλησπόντου
    • Εκστρατεία γύρω στο 1184 π.Χ. (παράδοση) → μάλλον τέλη 13ου αι. π.Χ .Στο απόγειο της δύναμης τους
    • Δεν βρέθηκαν εγκαταστάσεις στην Τρωάδα → πιθανή ανασφάλεια → επιστροφή στην πατρίδα
    • Οι Έλληνες ήδη τότε συνειδητοποιούσαν τον πανελλήνιο χαρακτήρα της εκστρατείας

22 of 42

22

Η παρακμή

23 of 42

23

◄ https://homericithaca.com/threads/62/

  • Ποιοι εξωτερικοί και ποιοι εσωτερικοί παράγοντες συνέβαλαν στην παρακμή και τελική διάλυση του μυκηναϊκού κόσμου;

​

Α. Εξωτερικοί παράγοντες παρακμής

• Δυσκολία εμπορικών επαφών με την Ανατολή (από τις αρχές του 12ου αιώνα π.Χ.)

• Κατάλυση του χεττιτικού κράτους

• Επιθέσεις στη Μεσόγειο και στην Αίγυπτο από τους «Λαούς της Θάλασσας»

• Πιθανή συμμετοχή Αχαιών στις επιδρομές

Β. Συνέπειες για τους Μυκηναίους

• Διακοπή εμπορικών σχέσεων με τις χώρες της Ανατολής

• Οικονομική αποδυνάμωση των ανακτόρων

• Σταδιακή διάλυση του μυκηναϊκού κόσμου

Γ. Εσωτερικοί παράγοντες παρακμής

• Εσωτερικές διενέξεις και δυναστικές έριδες

• Συγκρούσεις ανάμεσα στα μυκηναϊκά κέντρα

• Ολοκλήρωση της καταστροφής του μυκηναϊκού κόσμου

24 of 42

24

Ο πολιτισμός

25 of 42

25

Ποια ήταν τα ενοποιητικά χαρακτηριστικά του μυκηναϊκού κόσμου, που επιβεβαιώνουν την πολιτιστική του συνοχή; (Τράπεζα Θεμάτων)

Ο μυκηναϊκός κόσμος, αν και ήταν διασπασμένος, παρουσιάζει ωστόσο ενοποιητικά χαρακτηριστικά που επιβεβαιώνουν την πολιτιστική του συνοχή. Τα σπουδαιότερα είναι:

Η κοινή γλώσσα. Είναι η πρώιμη μορφή της ελληνικής γλώσσας που μαρτυρείται από την ανάγνωση των πινακίδων της γραμμικής Β' γραφής.

Οι κοινές θρησκευτικές δοξασίες. Παρουσιάζονται οι πρώτες λατρείες και τα ονόματα θεοτήτων, που αργότερα συνέθεσαν το ελληνικό ολυμπιακό πάνθεον.

Η ομοιομορφία σε όλες τις πτυχές του υλικού βίου. Σ' οποιοδήποτε σημείο εξάπλωσης των Μυκηναίων, από την Πελοπόννησο μέχρι την Κύπρο και τις ακτές της Ανατολικής Μεσογείου,

    • τα έργα της τέχνης τους,
    • ο πολεμικός τους εξοπλισμός,
    • η ενδυμασία,
    • ακόμα και ο καλλωπισμός τους 🡪παρουσιάζουν ομοιομορφία.

Η μυκηναϊκή τέχνη,

    • σε αντίθεση με τη μινωική,
    • έχει χαρακτηριστικά αυστηρής συγκρότησης.

​

Οι τεχνίτες και οι καλλιτέχνες

    • εξαρτιόνταν στην πλειονότητα τους από τα ανάκτορα
    • και εξυπηρετούσαν τις ανακτορικές ανάγκες, ιδεολογικά και αισθητικά.

26 of 42

26

Ποια ήταν τα ενοποιητικά χαρακτηριστικά του μυκηναϊκού κόσμου, που επιβεβαιώνουν την πολιτιστική του συνοχή; (Τράπεζα Θεμάτων)

Ο μυκηναϊκός κόσμος, αν και ήταν διασπασμένος, παρουσιάζει ωστόσο ενοποιητικά χαρακτηριστικά που επιβεβαιώνουν την πολιτιστική του συνοχή. Τα σπουδαιότερα είναι:

Η κοινή γλώσσα. Είναι η πρώιμη μορφή της ελληνικής γλώσσας που μαρτυρείται από την ανάγνωση των πινακίδων της γραμμικής Β' γραφής.

Οι κοινές θρησκευτικές δοξασίες. Παρουσιάζονται οι πρώτες λατρείες και τα ονόματα θεοτήτων, που αργότερα συνέθεσαν το ελληνικό ολυμπιακό πάνθεον.

Η ομοιομορφία σε όλες τις πτυχές του υλικού βίου. Σ' οποιοδήποτε σημείο εξάπλωσης των Μυκηναίων, από την Πελοπόννησο μέχρι την Κύπρο και τις ακτές της Ανατολικής Μεσογείου,

    • τα έργα της τέχνης τους,
    • ο πολεμικός τους εξοπλισμός,
    • η ενδυμασία,
    • ακόμα και ο καλλωπισμός τους 🡪παρουσιάζουν ομοιομορφία.

Η μυκηναϊκή τέχνη,

    • σε αντίθεση με τη μινωική,
    • έχει χαρακτηριστικά αυστηρής συγκρότησης.

​

Οι τεχνίτες και οι καλλιτέχνες

    • εξαρτιόνταν στην πλειονότητα τους από τα ανάκτορα
    • και εξυπηρετούσαν τις ανακτορικές ανάγκες, ιδεολογικά και αισθητικά.

27 of 42

27

  • Ποια είναι τα τρία μέρη του μεγάρου και σε ποια πλευρά της κύριας αίθουσας βρισκόταν ο θρόνος;

Τα ανάκτορα οικοδομούνταν σε επιλεγμένες θέσεις που περιβάλλονταν με ισχυρά τείχη.

Το ανάκτορο ήταν απλό στη δομή του.

Πυρήνας του ήταν το μέγαρο, δηλαδή ένα ορθογώνιο οικοδόμημα που διακρίνεται σε τρία μέρη:

      • έναν ανοικτό χώρο μπροστά που επικοινωνεί με μια μεγάλη αυλή,
      • έναν προθάλαμο - τον πρόδομο –
      • και το κυρίως μέγαρο με μια μεγάλη εστία στο κέντρο και τέσσερις κίονες γύρω από αυτή για τη στήριξη της οροφής.
  1. Στη δεξιά πλευρά αυτής της αίθουσας πρέπει να ήταν τοποθετημένος ο θρόνος.
  2. Αριστερά και δεξιά από την αυλή και το μέγαρο απλώνονταν πολλά διαμερίσματα.

28 of 42

28

29 of 42

29

  • Περίγραψε πώς ήταν φτιαγμένος ο θολωτός τάφος (θάλαμος, είσοδος, διάδρομος, χώμα) και ποιο είναι το γνωστότερο παράδειγμα αυτού του τύπου.
  • Να καταγράψετε τα χαρακτηριστικά των θολωτών τάφων της μυκηναϊκής αρχιτεκτονικής. (Τράπεζα Θεμάτων)

​

Σημασία

    • Από τις ταφικές κατασκευές, οι θολωτοί τάφοι αποτελούν το σημαντικότερο επίτευγμα της μυκηναϊκής αρχιτεκτονικής.

Δομή

    • Διαμορφώνονταν από ένα θάλαμο εξ ολοκλήρου κτιστό σε σχήμα κυψέλης.

Είσοδος

    • Στη μια πλευρά του θαλάμου ανοιγόταν είσοδος μεγάλη με τριγωνική απόληξη στο επάνω μέρος.
    • Η είσοδος έκλεινε μάλλον με ξύλινη θύρα.

Διάδρομος

    • Στην είσοδο οδηγούσε μακρύς διάδρομος με κτιστές τις πλευρές του.

Κάλυψη

    • Μετά την ταφή του νεκρού, όλος ο θάλαμος και ο διάδρομος καλύπτονταν με χώμα.
    • Έτσι όλη η κατασκευή παρουσίαζε την εικόνα ενός μικρού λόφου.

Παράδειγμα

    • Το σπουδαιότερο δείγμα θολωτού τάφου είναι ο «θησαυρός του Ατρέως» στις Μυκήνες.

30 of 42

30

  • Περίγραψε πώς ήταν φτιαγμένος ο θολωτός τάφος (θάλαμος, είσοδος, διάδρομος, χώμα) και ποιο είναι το γνωστότερο παράδειγμα αυτού του τύπου.
  • Να καταγράψετε τα χαρακτηριστικά των θολωτών τάφων της μυκηναϊκής αρχιτεκτονικής. (Τράπεζα Θεμάτων)

​

Σημασία

    • Από τις ταφικές κατασκευές, οι θολωτοί τάφοι αποτελούν το σημαντικότερο επίτευγμα της μυκηναϊκής αρχιτεκτονικής.

Δομή

    • Διαμορφώνονταν από ένα θάλαμο εξ ολοκλήρου κτιστό σε σχήμα κυψέλης.

Είσοδος

    • Στη μια πλευρά του θαλάμου ανοιγόταν είσοδος μεγάλη με τριγωνική απόληξη στο επάνω μέρος.
    • Η είσοδος έκλεινε μάλλον με ξύλινη θύρα.

Διάδρομος

    • Στην είσοδο οδηγούσε μακρύς διάδρομος με κτιστές τις πλευρές του.

Κάλυψη

    • Μετά την ταφή του νεκρού, όλος ο θάλαμος και ο διάδρομος καλύπτονταν με χώμα.
    • Έτσι όλη η κατασκευή παρουσίαζε την εικόνα ενός μικρού λόφου.

Παράδειγμα

    • Το σπουδαιότερο δείγμα θολωτού τάφου είναι ο «θησαυρός του Ατρέως» στις Μυκήνες.

31 of 42

31

32 of 42

32

  • Πώς εξελίχθηκε η μυκηναϊκή τέχνη από τη μινωική επιρροή έως το δικό της καλλιτεχνικό ύφος;

🎨 Έμπειροι καλλιτέχνες

│ (τοιχογραφίες & αγγεία στα ανάκτορα)

▼

🌊 Μινωική επιρροή

│ (φυσιοκρατία, σκηνές από τη φύση)

▼

⚔️ Μυκηναϊκή στροφή

│ (τελετουργικές – πολεμικές – κυνηγετικές σκηνές)

▼

🌿🐂 12ος αι. π.Χ.

│ (φυτικά & ζωικά θέματα → χάνουν μορφή, γίνονται μοτίβα)

▼

🏺 Μυκηναϊκό καλλιτεχνικό ύφος

│ (αντιλήψεις & τρόπος ζωής αποτυπώνονται στην τέχνη)

▲Χρυσές σφραγίδες από τον ταφικό περίβολο Α' των Μυκηνών. Εξαίρετα έργα μικροτεχνίας διακοσμημένα με αγώνα ανθρώπου με λιοντάρι αντίστοιχα (16ος αι. π.Χ.). (Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο)

33 of 42

Είμαι ένα προσωπείο, μια μάσκα δηλαδή, που σκέπαζα το πρόσωπο κάποιου νεκρού βασιλιά. Είμαι σοβαρός και μυστηριώδης. Η ίσια μύτη μου είναι καθαρά ελληνική. Έχω γένια και μου­στάκι, όπως έχουν και πολλοί σημερινοί Έλληνες. Τα μάτια μου είναι πολύ περίεργα, ανοιχτά και κλειστά συγχρόνως. Τα σφιγμένα μου χείλη και το δυνατό μου πιγούνι φανερώνουν τη θέ­ληση του χαρακτήρα μου. Πριν με βάλουν στον τάφο, έντυσαν τον άγνωστο για σας βασιλιά με ένα πολύτιμο φόρεμα και με τοποθέτησαν πάνω στο πρόσωπό του. Μεγάλη τιμή για μένα δεν νομίζεις;

Ο αρχαιολόγος Ερρίκος Σλήμαν που με ανακάλυψε, μόλις με είδε ψιθύρισε ευτυχισμένος στη γυναίκα του: «Σοφία, ο Αγαμέμνονας!». Δεν είμαι βέβαια ο Αγαμέμνονας, γιατί ανήκαν σε βα­σιλιά που έζησε πολλά χρόνια πριν από τον Τρωικό πόλεμο. Κολακεύομαι όμως να με φωνά­ζουν έτσι, γιατί ο Αγαμέμνονας ήταν πολύ σπουδαίος βασιλιάς.

Σ. Γιαλουράκη.Χρυσές Μυκήνες, σελ. 63-64 (με μικρές αλλαγές)

34 of 42

34

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

35 of 42

35

1ο ΘΕΜΑ 1.α. (Ι) Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί στην κάθε πληροφορία και δίπλα του τη λέξη Σωστό, αν η πληροφορία είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν η πληροφορία είναι λανθασμένη:

​

2. Οι Μυκηναίοι εκτόπισαν τους Κρήτες από το Αιγαίο και επέβαλαν τη δική τους θαλασσοκρατορία.(#27575)

Σ

2. Οι Έλληνες είχαν συνειδητοποιήσει ήδη από την αρχαιότητα τον πανελλήνιο χαρακτήρα της τρωικής εκστρατείας. (#28164)

Σ

Οι μυκηναϊκές τοιχογραφίες και οι αγγειογραφικές παραστάσεις είχαν δεχτεί αρχικά μινωική επίδραση (#29041)

Σ

2. Δείγματα της μυκηναϊκής αρχιτεκτονικής είναι μόνο οι οχυρωμένες ακροπόλεις. (#32309)

Λ

2. Ανώτατος άρχοντας στα μυκηναϊκά βασίλεια ήταν ο λααγέτας. (#32425)

Λ

1. Βασιλεύς ονομαζόταν ο επικεφαλής μιας οποιασδήποτε επαγγελματικής ομάδας στη Μυκηναϊκή Εποχή. (#33084)

Σ

2. Η γραμμική Β΄ ήταν η γραφή που χρησιμοποιήθηκε από ειδικευμένους γραφείς στα μυκηναϊκά ανάκτορα. (#34172)

Σ

2. Στους Μυκηναίους συναντούμε για πρώτη φορά μια μορφή πρώιμης δημοκρατίας. (, #35195)

Λ

2. Η γραμμική Β’ γραφή δεν έχει ως σήμερα αποκρυπτογραφηθεί. (, #35285)

Λ

36 of 42

36

1. Ο μυκηναϊκός πολιτισμός αναπτύχθηκε στην ηπειρωτική Ελλάδα κατά την ύστερη εποχή του χαλκού (1600-1100 π.Χ.). (σελ 65, #35288)

Σ

2. Ανώτατος άρχοντας κάθε μυκηναϊκού κράτους ήταν ο άνακτας. (σελ 69, #35291)

Σ

2. Πυρήνας του μυκηναϊκού ανακτόρου ήταν το μέγαρο. (σελ 68-69, #35596)

Σ

  1. Στους Μυκηναίους ιδιαίτερα τιμητικός ήταν ο τίτλος βασιλεύς. (σελ 69, #35599)

Λ

2. Η αποκρυπτογράφηση της γραμμικής Β' γραφής οφείλεται στον M. Ventris και τον J. Chadwick. (σελ 66, #28656)

Σ

ΙΙ) Να επιλέξετε και να γράψετε τη σωστή απάντηση για κάθε ομάδα από τις ακόλουθες ερωτήσεις:

Ο Μυκηναίοι συνέβαλαν στον εξελληνισμό της: (27577)

α. Κύπρου β. Τροίας γ. Αιγύπτου δ. Παλαιστίνης

α

​

Ο «θησαυρός του Ατρέως»: (28165)

α. θεωρείται το σπουδαιότερο δείγμα θολωτού τάφου στις Μυκήνες

β. φυλασσόταν στο ανάκτορο των Μυκηνών

γ. αφιερώθηκε από τους Αθηναίους στο πανελλήνιο ιερό των Δελφών

δ. ταυτίζεται με το «μέγαρο», στο οποίο κατοικούσε ο μυκηναίος άνακτα

α

37 of 42

37

Η παρακμή του μυκηναϊκού κόσμου οφείλεται: (29813 & 29030)

α. στις επιδρομές των Χετταίων

β. στην τρωική εκστρατεία

γ. στην απουσία εργασιακής ειδίκευσης

δ. στην απώλεια των αγορών της Ανατολής

δ

Οι μυκηναϊκές τοιχογραφίες και οι αγγειογραφικές παραστάσεις απεικονίζουν κυρίως σκηνές εμπνευσμένες από: (31630)

α. τη φύση

β. την καθημερινή ζωή στα ανάκτορα

γ. τον πόλεμο και το κυνήγι

δ. τις θρησκευτικές αντιλήψεις της εποχή

γ

2. Η γραμμική Β΄ γραφή ήταν: #32423

α. μη Ελληνική

β. σφηνοειδής

γ. συλλαβογραφική

δ. φωνητική

γ

1. Ερίκος Σλήμαν: #33044

α. ήταν ο κυριότερος εκπρόσωπος της αρχαίας κωμωδίας

β. έκανε πρώτες ανασκαφές στις Μυκήνες

γ. ήταν τύραννος της Αθήνας

δ. αποκρυπτογράφησε τη γραμμική Β

β

38 of 42

38

2. Η κύρια πηγή πλούτου και ανάπτυξης των Μυκηναίων ήταν: # 34164

α. η γεωργία

β. το εμπόριο

γ. η κτηνοτροφία

δ. η βιοτεχνία

β

Η γραμμική Β΄ γραφή: #34168

α. προέκυψε με προσθήκη φωνηέντων στο φοινικικό αλφάβητο

β. καταγραφή του εθιμικού δικαίου των Ρωμαίων

γ. γλώσσα που μιλούσαν οι νομικοί στην αρχαία Ρώμη

δ. η εκμάθησή της προϋπέθετε ειδίκευση και συνεχή ενασχόληση

ε. προέκυψε και διαδόθηκε κατά τους ελληνιστικούς χρόνους

στ. εμφανίζεται σε πινακίδες που βρέθηκαν στα μυκηναϊκά ανάκτορα

Στ

​

​

Να εξηγήσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων ιστορικών όρων:

​

 γραμμική B ́ γραφή, λααγέτας (στα μυκηναϊκά βασίλεια), βασιλεύς (στα μυκηναϊκά χρόνια), μυκηναϊκός πολιτισμός, μέγαρο (μυκηναϊκής εποχής), θολωτοί τάφοι, άνακτας, τελεστές, επέτες

39 of 42

39

3 ο ΘΕΜΑ #25716

​

Βασιζόμενοι/-ες στις γνώσεις σας αναφορικά με τον μυκηναϊκό πολιτισμό και αξιοποιώντας πληροφορίες από το κείμενο που σας δίνεται, να απαντήσετε στα εξής:

α. Σε ποιους τομείς του μυκηναϊκού πολιτισμού περιορίζονται οι πληροφορίες που δίνουν τα κείμενα που βρέθηκαν στα μυκηναϊκά ανάκτορα, χαραγμένα σε πήλινες πινακίδες σε γραμμική Β΄ γραφή, και πού οφείλεται ο περιορισμός αυτός; (μονάδες 12)

β. Ποια είναι η ιστορική αξία των πινακίδων αυτών; (μονάδες 13) Μονάδες 25

​

ΚΕΙΜΕΝΟ

​

Έχουμε λοιπόν κάποιους σωρούς από πηλό, που καταρχήν δεν μας υπόσχονται τίποτα. Τους κάνει πολύτιμους όμως το γεγονός ότι συνιστούν μια ολότελα καινούρια πηγή αδιάβλητης πληροφόρησης για τον αρχαιότατο ελληνικό πολιτισμό. [...] Είναι βέβαια λυπηρό που οι πινακίδες δεν μας λένε τίποτα για την ιστορία των ανθρώπων που τις έγραψαν, ούτε για τη σκέψη τους. Κι όμως, μερικοί από εμάς θα εκπλαγούν ίσως, όταν ανακαλύψουν πόσα συμπεράσματα μπορούμε να αντλήσουμε από αυτές. Οι Μυκηναίοι δεν το θεώρησαν απαραίτητο να διασώσουν ούτε την ιστορία τους ούτε τη διπλωματική τους αλληλογραφία. Μας άφησαν όμως τουλάχιστον καταγραφές από τη διοίκηση των βασιλείων τους και από τη λειτουργία ορισμένων τομέων της οικονομίας τους. Chadwick, J. O Μυκηναϊκός κόσμος, μτφρ. Κ.Ν. Πετρόπουλος, Gutenberg, Αθήνα 1997, σσ.

40 of 42

40

3ο ΘΕΜΑ # 27597

Συνδυάζοντας τις ιστορικές σας γνώσεις με τις απαραίτητες πληροφορίες από το κείμενο που σας δίνεται,

α. να παρουσιάσετε την αρχιτεκτονική δομή των θολωτών τάφων κατά τη μυκηναϊκή περίοδο. (μονάδες 10)

β. να αναφερθείτε στο σπουδαιότερο δείγμα θολωτών τάφων. (μονάδες 15)

Μονάδες 25

ΚΕΙΜΕΝΟ

Η πιο «αρχέγονη» ομάδα τάφων εμφανίζει όλα τα ουσιώδη αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά. Ένας βαθύς κυκλικός χώρος σκαμμένος μέσα στο βράχο. […] Ένας μακρύς διάδρομος, ο δρόμος, οδηγεί κατωφερικά στον τάφο από τη φυσική επιφάνεια, περνώντας μέσα από την είσοδο, το στόμιον, προς το θάλαμο. Το στόμιον πλαισιώνεται από μεγάλους κατεργασμένους λίθους για να δημιουργηθή κομψότερη και πιο γερή πρόσοψη. […] Ο Θησαυρός του Ατρέως αποτελεί το πιο φημισμένο αντιπροσωπευτικό δείγμα: ένας εκπληκτικά μακρύς δρόμος που φέρει πλευρικά τοιχώματα, […] είσοδος με τέλεια επένδυση κατεργασμένων λίθων, […] ένας θάλαμος κατασκευασμένος εξ ολοκλήρου από ογκόλιθους, αρκετά γερός για να αντέχη στην πίεση νερού και χώματος, ένας πλευρικός θάλαμος με δικό του υπέρθυρο και ανακουφιστικό τρίγωνο. Πιστεύεται ότι η σκοτεινή θόλος έφερε κάποτε διακόσμηση από χάλκινους ρόδακες οι οποίοι είχαν καρφωθή στους τοίχους.

Vermeule, E., Ελλάς, Εποχή του Χαλκού, (μτφρ. Θεόδωρος Ξένος), Καρδαμίτσα, Αθήνα 1983, σσ. 131-132.

41 of 42

41

3ο ΘΕΜΑ # 30010

Αντλώντας στοιχεία από το παρακάτω κείμενο και αξιοποιώντας τις γνώσεις σας, να αναφερθείτε:

α. στα χαρακτηριστικά της γραμμικής Β΄ γραφής. (μονάδες 15)

β. στο περιεχόμενο των κειμένων που σώζονται στις μυκηναϊκές πινακίδες γραμμένα σε αυτή τη γραφή. (μονάδες 10)

Μονάδες 25

ΚΕΙΜΕΝΟ

Όλο αυτό το γραφικό σύστημα είναι δύσκαμπτο, αλλά αρκετά εξυπηρετικό για το είδος του υλικού που περιέχουν τα αρχεία. Κύρια ονόματα και τρέχουσες λέξεις γράφονται με συλλαβογράμματα, που έχει καθιερωθεί συμβατικά να τα αποδίδουμε με συλλαβές χωρισμένες με παύλες. Αυτές οι μεταγραφές μας δίνουν μόνο ένα πρώτο νήμα, για να αναζητήσουμε τις δυνατές ερμηνείες των λέξεων. […] Σε πινακίδα της Κνωσού γίνεται λόγος για 237 άνδρες: Πρόκειται για κάτι σαν απογραφή του δυναμικού ενηλίκων ανδρών. Υπάρχει επίσης κατάλογος οικοδόμων τεσσάρων διαφορετικών περιοχών, αλλά οι ομάδες είναι ολιγάριθμες, και δεχόμαστε ότι αυτοί είναι οι τεχνίτες, όχι οι απλοί εργάτες. Στο άλλο μισό μέρος της ίδιας πινακίδας φαίνεται ότι καταγράφεται μια εμπορική πράξη για αγορά αλατιού με ανταλλαγή σε είδος. Πιο συχνά βρίσκουμε πινακίδες με καταστάσεις πληρωμής διαφόρων επαγγελματικών ομάδων σε κριθάρι, αλλά ο αριθμός των μελών τους δεν προσδιορίζεται.

Chadwick, J., Ο Μυκηναϊκός κόσμος, μτφρ. Κ. Ν. Πετρόπουλος, Gutenberg, Αθήνα 1997, σσ. 59 και 151.

42 of 42

42

3ο ΘΕΜΑ # 30406

Με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις αναφορικά με τη γραμμική Β΄ γραφή και αντλώντας στοιχεία από το κείμενο που σας δίνεται, να απαντήσετε στα ακόλουθα ερωτήματα: 

α. Ποιες πληροφορίες αντλούμε, με την αποκρυπτογράφηση της γραμμικής Β΄ γραφής, αναφορικά με τη γλώσσα στην οποία είναι γραμμένα τα κείμενα αυτά; (μονάδες 12)

β. Ποια εικόνα σχηματίζουμε για τη στρατιωτική οργάνωση των μυκηναϊκών βασιλείων;

(μονάδες 13)

Μονάδες 25

ΚΕΙΜΕΝΟ

Η γλώσσα των κειμένων της γραμμικής Β΄, η λεγόμενη μυκηναϊκή, είναι ελληνική διάλεκτος και μάλιστα σε γενικές γραμμές κοινή στα κείμενα όλων των περιοχών, αν και διάφοροι γραφείς χρησιμοποιούν και παραλλαγές γλωσσικών τύπων, που ανήκουν μάλλον στη μητρική τους διάλεκτο. Δεν είναι εύκολο να συνάγουμε από τα κείμενα την κοινωνική διαστρωμάτωση του ελεύθερου πληθυσμού. Γενικά μπορούμε να πούμε πως ο μυκηναϊκός κόσμος διαθέτει μια πολύ εξελιγμένη πολεμική τέχνη. Τα δύο βασικά χαρακτηριστικά της είναι ο βαρύς οπλισμός πολλών πολεμιστών και το πολεμικό άρμα. Θα έπρεπε να θεωρήσουμε τα δύο αυτά χαρακτηριστικά ως σημάδια σημαντικής κονωνικής διαφοροποίησης‧ τα άλογα, το πολεμικό άρμα, ο βαρύς οπλισμός στοιχίζουν πολύ και συνεπώς περιορίζονται κατά κανόνα στους εύπορους. Φαίνεται όμως ότι στα μυκηναϊκά βασίλεια το ίδιο το κράτος αναλάμβανε τα έξοδα. Στην Κνωσσό και στην Πύλο οι απογραφές περιλαμβάνουν καταλόγους θωράκων, ξιφών κλπ, κυρίως όμως αρμάτων και εφεδρικών τροχών‧ καταγράφουν επίσης παραχωρήσεις αρμάτων σε ορισμένα πρόσωπα κατά εκατοντάδες.

Gschnitzer F., Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Κοινωνίας, μτφρ. Α. Χανιώτης, ΜΙΕΤ 2011, σσ. 43 & 55.