1 of 37

Vertegenwoordiger van de bisschop in de kerkfabriek en CKB

Kerkenbeleidsplannen (KBP)�Proces richting 2025

​

Presentatie voor pastores, kernvrijwilligers, leden van kerkraden en centrale kerkbesturen - april 2024

​

2 of 37

Inhoud

1. Context

2. Aanpak KBP 2025

3. Rollen in het proces

4. Uitvoering KBP

5. Ondersteuning

3 of 37

��Conceptnota Bourgeois (2011)

​

    • Vraag dat er per gemeente een kerkenbeleidsplan (KBP) wordt opgesteld
    • Met daarin een lokaal gedragen lange termijnvisie voor elke parochiekerk in de gemeente:
      • kerk alleen gebruikt voor de eredienst, al dan niet met valorisatie of gedeeld gebruik met andere christenen
      • kerk gebruikt voor de eredienst, met nevenbestemming
      • herbestemming van de kerk
    • Goedkeuring door gemeenteraad en bisschop noodzakelijk

​

​

1. Wat is de context - eerder

4 of 37

Decreet Onroerend Erfgoed (2016)�

    • KBP als voorwaarde voor verhoogde erfgoedpremies voor beschermde gebouwen, tegen uiterlijk oktober 2017
    • Gevolg: snelle goedkeuring van vele KBPen, soms zonder visie of afstemming

​

1. Wat is de context - eerder

5 of 37

Uitvoering KBPen de voorbije jaren:

​

    • Zeer verschillend in de gemeenten, van diverse kerken neven- of herbestemd tot geen enkele
    • Niet evident (wie neemt initiatief, hoe neven- en herbestemmingen vinden, financieel …)!
    • Samenwerking noodzakelijk tussen gemeente, kerkfabriek, pastores, kerkgemeenschap, bisschop

​

1. Wat is de context - eerder

6 of 37

1. Wat is de context - eerder

    • Stapsgewijs, niet alle kerken tegelijk aanpakken, prioriteiten stellen is nodig
    • Concretiseren en haalbaarheid nagaan, ook financieel, van bij de start
    • Vergt inspanning, zorg en tijd

​

7 of 37

1. Wat is de context - nieuw

Aanpassing Decreet erediensten, nieuw artikel 33/2:

Het meerjarenplan, vermeld in artikel 41, en eventuele wijzigingen ervan, is gebaseerd op een kerkenbeleidsplan.�Een kerkenbeleidsplan is een schriftelijk document dat een lokaal gedragen langetermijnvisie bevat voor alle parochiekerken op het grondgebied van de gemeente. Het is goedgekeurd en ondertekend door het representatief orgaan van de rooms-katholieke eredienst en door het gemeentebestuur.

8 of 37

1. Wat is de context - nieuw

Het kerkenbeleidsplan bevat minstens al de volgende gegevens:

​

  1. een beschrijving van de betrokken kerken, met hun cultuurhistorische waarde, hun beschermingsstatuut en hun bouwfysische toestand;

​

9 of 37

1. Wat is de context - nieuw

2. informatie over de eigendomstoestand;

3. de situering van elke kerk in zijn ruimtelijke omgeving;

4. een beschrijving van het actuele gebruik en de actuele functie van de betrokken kerken;

​

​

10 of 37

1. Wat is de context - nieuw

5. een onderbouwde visie op het toekomstige gebruik en de toekomstige functie van de betrokken kerken, inclusief een plan van aanpak over de wijze waarop  de toekomstige invulling (eredienst, valorisatie, medegebruik, neven- en herbestemming) kan worden gerealiseerd.

​

​

11 of 37

1. Wat is de context - nieuw

Aanpassing Decreet erediensten, nieuw artikel 33/2:

​

Het kerkenbeleidsplan, of de ondertekende bevestiging van een bestaand kerkenbeleidsplan, is niet ouder dan zes maanden als het meerjarenplan wordt ingediend met toepassing van artikel 42, eerste lid.

12 of 37

1. Wat is de context - nieuw

Als dat nog niet het geval is op het  ogenblik dat het meerjarenplan wordt ingediend, dan kan de gemeenteraad in het meerjarenplan investeringsuitgaven voor het gebouw van de eredienst waarvoor er geen overeenstemming bestaat over de toekomstige functie opschorten tot het ogenblik dat er een aangepast meerjarenplan wordt goedgekeurd dat wel gebaseerd is op een nieuw of herbevestigd kerkenbeleidsplan.

​

13 of 37

1. Wat is de context - nieuw

Aanpassing Decreet erediensten, nieuw artikel 33/2:

​

    • Tussen 01/01/2025 en 30/06/2025 dient een nieuw KBP te worden opgemaakt (of het oude KBP bevestigd te worden)
    • Goedkeuring door gemeenteraad en bisschop

​

14 of 37

1. Wat is de context - nieuw

    • Indien er geen overeenstemming is, kan de gemeenteraad de investeringsuitgaven voor de betwiste kerkgebouwen opschorten.

Het speelveld is m.a.w. niet meer gelijk, gemeenten kunnen financieel druk uitoefenen!

15 of 37

1. Wat is de context - nieuw

Algemene context:

    • Secularisatie en verdere daling van het aantal gelovigen, pastores en kerkgangers – minder draagvlak bij overheid
    • Moeilijke financiële situatie van gemeenten (lonen, bouwkosten, meer taken)
    • Godvergeten – veel maatschappelijk ongenoegen
    • Toenemende tendens om de hele regeling Kerk-staat te herzien

​

16 of 37

1. Wat is de context- nieuw

Conclusies:

    • Op vele plekken zal er een grondige discussie zijn over het KBP.
    • Formeel moeten gemeente en bisschop het KBP goedkeuren.
    • Slechts 1 partij (gemeente) heeft een financieel drukkingsmiddel.
    • Moeilijke context, des te meer belang van een goede voorbereiding

​

17 of 37

2. Aanpak KBP 2025

3 onderscheiden fases:

  1. Overleg over pastorale prioriteiten (tot zomer 2024)
    • Door pastores, zoneploegen, kernvrijwilligers
    • Wat wil de (voorgenomen) pastorale zone de komende jaren doen, welke prioriteiten?
    • Wat is daarvoor nodig aan gebouwen en financiën, algemeen?
    • Wat betekent dit meer concreet voor de kerkgebouwen en KBP?

​

18 of 37

2. Aanpak KBP 2025

2. Overleg met KF en CKB (tot december 2024)

    • Op basis van de pastorale prioriteiten, met pastorale verantwoordelijken
    • Staat en noden van de diverse kerkgebouwen
    • Uitvoering van het huidig KBP, stand van zaken
    • Staat van de financiën en verwachte gemeentelijke subsidiëring

​

19 of 37

2. Aanpak KBP 2025

3. Overleg met de gemeente (tot juni 2025)

    • Gemeente, KF, CKB, pastores
    • KBP (kader): welke kerken blijven kerk, welke komen in aanmerking voor nevenbestemming, welke voor herbestemming en hoe zal dit aangepakt worden?
    • Realisme: uitgangspunt kan niet zijn ‘alles blijft zoals het ooit was’. (Geldt ook voor de pastorale prioriteiten.)

​

20 of 37

2. Aanpak KBP 2025

    • Visie voor de hele (voorgenomen) pastorale zone (meestal = gemeente)
    • Meerjarenplan, met toelagen van de gemeente voor exploitatie en investeringsbudget

21 of 37

2. Aanpak KBP 2025

Opmerking:

​

We doen er alles aan om te kunnen vertrekken vanuit pastorale prioriteiten, maar indien die er niet zijn, zullen we zonder deze hoe dan ook moeten onderhandelen met de gemeenten

​

22 of 37

3. Rollen in het proces

Pastores, zoneploegen, pastorale kernvrijwilligers

​

    • Pastorale prioriteiten opstellen = uitgangspunt
    • Eerste concretisering naar nodige gebouwen en financiële middelen, ook kerkgebouwen
    • Info bezorgen aan bisschop (via begeleider gemeenschapsopbouw) en aan CKB en KF

23 of 37

3. Rollen in het proces

CKB en KF

    • Pastorale prioriteiten bundelen met hun info over de kerkgebouwen en financiële mogelijkheden en beperkingen als voorbereiding op het KBP
    • Overleg met de gemeente, conform decreet
    • Terugkoppelen naar pastorale verantwoordelijken en bisschop (via econoom) van de voorbereiding en het overleg met gemeente

24 of 37

3. Rollen in het proces

Bisschop

​

    • Toetsing pastorale prioriteiten en eventuele bijsturing
    • Toetsing voorbereiding van CB en KF voor KBP en eventuele bijsturing
    • Goedkeuren KBP: is geen automatisme, dus nood aan goed, doorlopend overleg via econoom, om kortsluiting op het einde van het proces te voorkomen!

25 of 37

3. Rollen in het proces

Begeleiders Gemeenschapsopbouw

    • Begeleiden van de opmaak van pastorale prioriteiten

​

Econoom

    • Ontvangt pastorale prioriteiten via begeleider gemeenschapsopbouw
    • Ontvangt uitgangspunt voor besprekingen KBP via CKB/KF en koppelt terug

​

26 of 37

3. Rollen in het proces

​

Econoom

    • Tijdens de gesprekken met de gemeente: communicatie met CKB over verloop van de gesprekken en standpunt van de bisschop
    • Zorgt voor formele goedkeuring KBP door bisschop na akkoord met de gemeente

​

27 of 37

3. Rollen in het proces

​

Concrete contactpunten bij de economen

​

Regio Tienen : ria.merckx@vlbm.be

Regio Leuven: ria.merckx@vlbm.be (stemt af met P. Goossens)

Regio Halle: jean-michel.hunt@vlbm.be

Regio Mechelen: werner.van.laer@vlbm.be (stemt af met A. Illegems)

​

28 of 37

4. Uitvoering KBP

​

Na het opstellen van het KBP begint het werk eigenlijk pas:

​

de uitvoering:

  • Niet alles tegelijk, stel prioriteiten
  • Er is inspanning nodig. Planmatig aanpakken
  • Belang van een goede samenwerking tussen gemeente, CKB, KF, pastoraal verantwoordelijken en bisschop (via econoom)

29 of 37

4. Uitvoering KBP

​

Na het opstellen van het KBP begint het werk eigenlijk pas:

​

de uitvoering:

​

    • Conform KBP, indien men wenst af te wijken dan is een herziening nodig

→ belang van een goed doordacht en toekomstgericht KBP

30 of 37

4. Uitvoering KBP

​

Na het opstellen van het KBP begint het werk eigenlijk pas:

​

de uitvoering:

​

    • Nevenbestemming: nood aan goede afscheiding liturgie - nevenfunctie
    • De KF behoudt haar rol (liturgie en kerkgebouw); neven- en herbestemmingen dienen door derden gerealiseerd, gefinancierd en uitgebaat te worden.

31 of 37

4. Uitvoering KBP - herbestemmingen

​

  • Vooraf

KBP als kader, conform KBP

  • Inhoudelijk

Waardigheid: mag niet ingaan tegen christendom en haar waarden

Sociale, culturele, maatschappelijke projecten hebben de voorkeur

  • Bouwkundig

Architecturaal goed doordachte plannen nodig, met kostprijsberekening

32 of 37

4. Uitvoering KBP - herbestemmingen

​

  • Geen kerkkarakter meer

Gebouw moet er zo min mogelijk nog uitzien als een kerk (in zover redelijkerwijze mogelijk)

Moeilijk bij beschermde kerken: spanning met erfgoedwaarde

33 of 37

4. Uitvoering KBP - herbestemmingen

​

Juridische overeenkomst

    • Wie is/wordt eigenaar?
    • Verkoop / erfpacht
    • Exploitant eventueel verschillend van eigenaar/erfpachter

Gezond financieel plan

    • Solide partner nodig – koken kost geld
    • Realistische inschattingen
    • Meestal moeilijkste knoop! Cruciaal, van bij de start van het traject

34 of 37

4. Uitvoering KBP - herbestemmingen

Stabiele exploitatie

    • Genoeg draagkracht om de exploitatie duurzaam op te nemen
    • Overheid en/of stevige privépartners

35 of 37

4. Uitvoering KBP - herbestemmingen

Projectmatige aanpak

​

    • Alle stakeholders betrekken
    • Nood aan participatie van dorp / wijk
    • Project goed uitwerken in alle aspecten (bouwkundig, juridisch, financieel, exploitatie …)

36 of 37

4. Uitvoering KBP - herbestemmingen

Ervaring

​

    • Bij de meeste herstemmingen blijft het gebouw publiek toegankelijk (school, gemeentelijke functie).
    • Soms evenzeer een ‘publiek gebouw’!
    • Belangrijk voor wat betreft draagvlak

37 of 37

5. Partners