Халиуллина Л.К. – югары категорияле химия укытучысы,

Татарстанның атказанган укытучысы

​

Кислоталарның химик үзлекләре

Роберт Бойль

Роберт Бойль индикатор ачу тарихы

Миләүшә чәчәге

Кислоталарның химик үзлекләре

​

Металларның электрохимик көчәнеш рәте

Металларның активлык рәте

Кислоталарның химик үзлекләре

​

1.Индикаторлар белән тәэсире.

2. Металларның кислоталар белән тәэсир итешүе.

А) Метал + кислота → тоз + Н₂

^{(водородка кадәр) (HNO3 искәрмә, ярамый)}

Мg + 2HCl = MgCl₂+ H₂

Zn + 2HCl =ZnCl₂ + H₂

Cu + HCl ≠ (реакция бармый) 

Б) Метал + Кислота → тоз + газ+ H₂O

^{(Н2 тан соң) H2SO4 куер SO2}

^{HNO3 куер NO2}

^{HNO3 сыег NO}

Сu + 4HNO_{3 (куер)} = Cu(NO₃)₂ +2NO₂ + 2H₂O

2Ag + 2H₂SO_{4 (куер)} = Ag₂SO₄ + SO₂ + 2H₂O

В) Метал + HNO_{3 (куер., сыег)} → тоз +газ(тоз) + су )

^{( барысыда)} H₂SO_{4 (куер)}

3. Нигез оксиды/ амфотер оксид +кислота → тоз + су

K₂O +2HBr = 2KBr + H₂O

Al₂O₃ + 3H₂SO₄ = Al₂(SO₄)₃ +3H₂O

4. Нигез/ амфотер гидроксид + кислота → тоз + су

3NaOH + H₃PO₄ = Na₃PO₄ + 3H₂O

Zn(OH)₂ + 2HNO₃ = Zn(NO₃)₂ +2H₂O.

5. Тоз + кислота _(көчле) → яңа тоз + яңа кислота

AgNO₃ +HCl = AgCl ↓+HNO₃

Ca₃(PO₄)₂ + 3H₂SO_{4 (куер)} = 2H₃PO₄ + 3CaSO₄

BaCO₃ + 2HClO₃ = Ba(ClO₃)₂ +H₂O + CO₂

6. Җылытканда кайбер кислоталар таркалалар.

Кислота ^t→ кислота оксиды +су

H₂SO₃ ^t= H₂O + SO₂

​

​

Кислоталарның химик үзлекләре

​

Бирем №1

Тест 

1. Бары тик ике нигезле кислоталар гына урнашкан рәт:

1) H₂CO₃, H₃PO₄ 2) HClO₄, H₂SeO₄

3) H₂SiO₃, H₂SO₄ 4) HMnO₄, H₂BeO₂

2. Бирелгән кислоталар арасында

А)H₂CO₃ Б)H₂SO₄ В)H₂SO₃ Г)HClO₄

көчсез кислоталарга керә:

1) АВ 2) АБ 3) БВ 4) АГ

3. Кислородлы кислота һәм селтегә керә:

1) HNO₃, Fe(OH)₂ 2) H₂SO₄ , Al(OH)₃

3) HClO , KOH 4) H₂SO₄, KHCO₃

4. Перхлорат кислотасында HClO₄ хлорның валентлыгы ничәгә тигез?

1)1 2)3 3) 5 4) 7

5. Н₃PO₄ кислотасының исеме:

1) Ортофосфат кислотасы 2) метафосфат кислотасы

3) Пирофосфат кислотасы 4) дифосфат кислотасы

Бирем №1

6. Кислоталар белән реакциягә керми:

1) ZnO 3) K₂O

2) Р₂О₅ 4) Cr₂O₃

7. Хлорид кислотасы реакциягә керә:

1) Сu 2) CO₂ 3) NaOH 4) Ag

8. Күкерт (VI) оксидына су кушкач, нинди кислота барлыкка килә?

1) H₂SO₃ 2) H₂SO₄ 3) H₂S 4) H₂S₂O₇

9. Калий гидроксидына нитрат кислотасы кушкач барлыкка килә:

1) HNO₃ һәм H₂O 2) КNO₃ һәм H₂O 3) КNO₃ һәм H₂ 4) HNO₂ һәм H₂O

10.Кислота эремәсендә лакмус нинди төскә керә?

1) шәмәхә 2) зәңгәр 3) кызыл 4) сары

Бирем №1 җавап

1.3, 2.1, 3.3, 4.4, 5.1, 6.2, 7.3, 8.2, 9.1, 10.3

1. Бары тик ике нигезле кислоталар гына урнашкан рәт:

1) H₂CO₃, H₃PO₄ 2) HClO₄, H₂SeO₄

3) H₂SiO₃, H₂SO₄ 4) HMnO₄, H₂BeO₂

2. Бирелгән кислоталар арасында

А)H₂CO₃ Б)H₂SO₄ В)H₂SO₃ Г)HClO₄

көчсез кислоталарга керә:

1) АВ 2) АБ 3) БВ 4) АГ

3. Кислородлы кислота һәм селтегә керә:

1) HNO₃, Fe(OH)₂ 2) H₂SO₄ , Al(OH)₃

3) HClO , KOH 4) H₂SO₄, KHCO₃

4. Перхлорат кислотасында HClO₄ хлорның валентлыгы ничәгә тигез?

1)1 2)3 3) 5 4) 7

5. Н₃PO₄ кислотасының исеме:

1) Ортофосфат кислотасы 2) метафосфат кислотасы

3) Пирофосфат кислотасы 4) дифосфат кислотасы

Бирем №1 җавап

​

6. Кислоталар белән реакциягә керми :

1) ZnO 3) K₂O

2) Р₂О₅ 4) Cr₂O₃

7. Хлорид кислотасы реакциягә керә:

1) Сu 2) CO₂ 3) NaOH 4) Ag

8. Күкерт (VI) оксидына су кушкач, нинди кислота барлыкка килә?

1) H₂SO₃ 2) H₂SO₄ 3) H₂S 4) H₂S₂O₇

9. Калий гидроксидына нитрат кислотасы кушкач барлыкка килә:

1) HNO₃ һәм H₂O 2) КNO₃ һәм H₂O 3) КNO₃ һәм H₂ 4) HNO₂ һәм H₂O

10.Кислота эремәсендә лакмус нинди төскә керә?

1) шәмәхә 2) зәңгәр 3) кызыл 4) сары

​

Бирем №2

Бирелгән кислота HСl түбәндәге кайсы матдәләр белән реакциягә керә.

KOH , P₂O₅ , Fe , CuSO₄ , Ag , Na₂O. Мөмкин булган реакция тигезләмәләрен

языгыз, аңлатыгыз. Реакция кагыйдәләрен, тигезләмәләрен, реакция

тибын, матдәләрнең исемнәрен языгыз.

Бирем №2 җавап

1. Нигез/ амфотер гидроксид + кислота → тоз + су (алмашу)

KOH + HCl = KCl + H₂O (калий хлориды)

2. Метал + кислота → тоз + Н₂ (алмаштыру)

^{(водородка кадәр) (HNO3 искәрмә)}

Fe + 2HCl =FeCl₂ +H₂ (тимер (II) хлориды)

3. Нигез оксиды/ амфотер оксид +кислота → тоз + су (алмашу)

Na₂O + HCl = NaCl + H₂O (натрий хлориды)

​

Бирем №3

Химик реакцияләр схемаларында тиешле матдәләрнең

формулаларын, реакция кагыйдәләрен, реакция тибын,

матдәләрнең исемнәрен языгыз.

a) … + … → KNO₂ + H₂O

б) Ca(OH)₂ + … → CaCl₂ + …

в) Ag + HNO_{3 (куер)} → … + … + …

г) … + … → MgBr₂ + H₂

​

Бирем №3 җавап

a) Селте + кислота оксиды → тоз + су ( алмашу)

2КОН + N₂O₃ → 2KNO₂ + H₂O 

б) Нигез оксиды/ амфотер оксид +кислота → тоз + су (алмашу)

Ca(OH)₂ + 2HBr → CaBr₂ + H₂O 

в) Метал + Кислота → тоз + газ+ H₂O

^{(Н2 тан соң) H2SO4 куер SO2}

^{HNO3 куер NO2}

^{HNO3 сыег NO}

Ag + 2HNO_{3 (куер)} → AgNO₃ + NO₂ + H₂O (көмеш нитраты, азот (IV) оксиды)

 г) Метал + кислота → тоз + Н₂ (алмаштыру)

^{(водородка кадәр) (HNO3 искәрмә)}

Mg + 2HI → MgI₂ + H₂ (магний иодиды)

​

Бирем №4

Түбәндәге әверелешкә туры килгән химик реакцияләрнең

тигезләмәләрен языгыз. Реакциянең кагыйдәсен, реакция

тибын, матдәләрнең исемнәрен языгыз.

​

P→P₂O₅→ H₃PO₄ →Ca₃(PO₄)₂→H₃PO₄

​

Бирем №4 җавап

P→P₂O₅→ H₃PO₄ →Ca₃(PO₄)₂→H₃PO₄

1. НеМе+ О₂ → НеМеО (кушылу)

4P+5O₂ = 2P₂O₅ (фосфор (V) оксиды)

2. Кислота оксиды + су→ кислота (кушылу)

P₂O₅ + 3H₂O = 2H₃PO₄ (ортофосфат кислотасы)

3. Нигез/ амфотер гидроксид + кислота → тоз + су (алмашу)

3Ca(OH)₂+ 2H₃PO₄ = Ca₃(PO₄)₂+ 6H₂O (кальций ортофосфаты)

4. Тоз + кислота _(көчле) →яңа тоз + яңа кислота (алмашу)

Ca₃(PO₄)₂ + 3H₂SO_{4 (куер} = 2H₃PO₄ + 3CaSO₄ (кальций сульфаты)

​

Бирем №5

Ике пробиркада сульфат һәм хлорид кислотасы

эремәләре бирелгән. Бу ике матдәне химик ысул

белән ничек танып белергә мөмкин.

Бирем №5 җавап

Эрүчәнлек таблицасын карыйбыз һәм аннан сульфат

һәм хлорид ионнарының нинди катион белән утырым

хасил иткәнен карыйбыз.

Тоз + кислота _(көчле) →яңа тоз + яңа кислота (алмашу реакциясе)

H₂SO₄ + BaCl₂ = BaSO₄ + 2HCl

BaSO₄ – ак төстәге утырым

AgNO₃ +HCl = AgCl +HNO₃

AgCl - ак төстәге эремчексыман утырым

​

Игътибарыгыз өчен рәхмәт