ĐẺ KHÓ TRÊN BÒ�

Nội dung

Nội dung

GIỚI THIỆU

Đẻ khó là gì???

​

​

Trong quá trình đẻ nếu thai khó ra thì gọi là đẻ khó

​

GIỚI THIỆU

Như thế nào là đẻ bình thường ???

GIỚI THIỆU

GIỚI THIỆU

• Sự di chuyển của thai đến vị trí sinh
• Biểu hiện bên ngoài rõ nhất là bụng sệ xuống, dây chằng mông-khum nhão gây hiện tượng “sụt mông”
• Giãn rộng khung chậu, mở rộng đường sinh đẻ
• Phần khấu đuôi nhô lên
• Âm hộ sẽ mềm hơn, lộ ra và sưng
• Nước nhờn lúc này từ âm hộ chảy ra ngoài thành dòng
• Bầu vú căng, con cao sản có thể có sữa đầu chảy ra.
• Con vật hay đi tiểu vặt, lưng luôn luôn cong ở tư thế rặn.

​

GIỚI THIỆU

Thời kỳ mở cổ tử cung

Thời kỳ đẻ (xổ thai)

Thời kỳ xổ nhau

GIỚI THIỆU

Thời kỳ mở cổ tử cung

• Bắt đầu từ khi tử cung có cơn co bóp đầu tiên đến khi cổ tử cung mở ra hoàn toàn
• Cổ tử cung co bóp làm cho sừng tử cung co ngắn lại, dồn ép xuống thân tử cung, kích thích cho thai đẩy ra ngoài
• Cổ tử cung mở rộng hoàn toàn, sức co bóp của sừng tử cung đẩy mạnh phần trước của thai ra ngoài âm đạo

​

GIỚI THIỆU

Thời kỳ mở cổ tử cung

GIỚI THIỆU

Thời kỳ đẻ (xổ thai)

• Khi cổ tử cung mở hoàn toàn và kết thúc khi thai lọt ra ngoài.
• Con cái bồn chồn, đứng nằm không yên, chân cào đất, chân sau đá vào bụng, lưng cong lên và rặn
• Đầu thai qua đường sinh dục khó khăn nhờ sức rặn của bò mẹ
• Phần còn lại của thai nhờ sức đạp của hai chân sau mà ra ngoài hoàn toàn.

GIỚI THIỆU

Thời kỳ đẻ

GIỚI THIỆU

Thời kỳ xổ nhau

• Sau khi thai lọt ra ngoài, tử cung vẫn co bóp và tiếp tục những cơn rặn
• Trong quá trình đẩy màng nhau thai ra, do đặc tính của tử cung co bóp từ mút sừng tử cung cho xuống thân tử cung, nên màng nhau thai bong ra lộn trái, phần ở mút sừng tử cung ra trước, sau đó bong dần xuống sừng tử cung, thân tử cung và ra ngoài

GIỚI THIỆU

Thời kỳ xổ nhau

GIỚI THIỆU

• Ảnh hưởng

• Đẻ khó ảnh hưởng tiêu cực trực tiếp lên bê như: thiếu oxy kéo dài, sức khỏe, tăng khả năng bê chết non

• Trên mẹ có thể chấn thương, viêm nội mạc tử cung

Giảm lợi nhuận của trang trại chăn nuôi bò

GIỚI THIỆU

• Tại Canada

Bê non chết lúc đẻ hoặc 24h sau khi sinh, thường chiếm: 12% ở bò đẻ lứa 1 và 6% ở bò đẻ lứa 2 trở đi.

• Tại Mỹ

Năm 2007 theo Cục Điều tra Sức khỏe Động vật Nông nghiệp Quốc gia (NAHMS) tỉ lệ đẻ khó là 19% đối với bò đẻ lứa 1 và là 11% đối với bò đẻ lứa 2 trở đi.

NGUYÊN NHÂN

• Và một số nguyên nhân khác:
• Dinh dưỡng
• Môi trường, chăm sóc
• Giống, tuổi sinh sản...

NGUYÊN NHÂN

Nguyên nhân do mẹ

1. Hẹp khung xương chậu

• Do bẩm sinh
• Do chế độ dinh dưỡng quá kém trong giai đoạn hậu bị, tổn thương cơ học, cho gia súc đi vào sinh sản quá sớm hoặc rối loạn phát triển xương

Cổ tử cung chưa mở hoàn toàn

• Là một ống dài 6-10 cm, luôn khép kín và chỉ mở khi hưng phấn cao độ, lúc sinh đẻ hay bị bệnh. Niêm mạc cổ tử cung tạo thành 3-5 nếp gấp ngược, tạo thành những van khép để không cho vật lạ xâm nhập vào trong tử cung

Cổ tử cung chưa mở hoàn toàn

• Thai muốn chui được ra ngoài thì cổ tử cung phải mở rộng
• Nếu trong chuyển dạ, cổ tử cung không mở hoặc mở chỉ đến một mức độ nào đó rồi dừng lại hoặc mở quá chậm cũng gây khó khan cho việc đẻ

Âm đạo, âm hộ chưa mở hoàn toàn

Âm hộ

Là bộ phận nằm ngay dưới âm môn, là cơ quan đầu tiên của đường sinh dục cái, phía ngoài có 2 môi khép kín vào nhau tạo thành rãnh giữa 2 môi

Âm vật

Giống như dương vật được thu nhỏ lại, trên âm vật có nếp da tạo mũ âm vật, giữa âm vật được bẻ gấp xuống dưới

Âm đạo, âm hộ chưa mở hoàn toàn

Nguyên do bẩm sinh vách ngăn dọc, vách ngăn ngang. Âm đạo có thể bị rách trong những lần đẻ trước

Khối u ở vùng âm đạo hay âm hộ

Các khối u làm cản trở bê không lọt và không sổ được

Xoắn tử cung

• Trong khi phát triển thai bê có xu hướng tích cực hơn và di chuyển trong tử cung.
• Có thể gây tổn thương cho màng nhau và các mạch máu cung cấp cho bê.

Rặn đẻ yếu

• Đặc điểm là những cơn co bóp của tử cung, cơn rặn của gia súc mẹ quá yếu không đủ cường độ để đẩy bào thai ra ngoài.

• Bào thai quá to, dịch thai quá nhiều hay quá nhiều thai làm tử cung bị dãn quá độ
• Sức lực yếu không đủ sức rặn. Nhu cầu dinh dữ dư thừa năng lượng dẫn đến gia súc cái mập mỡ sẽ ảnh hưởng đến cơ năng của tử cung.
• Do lượng hormone kích đẻ oxytocin của cơ thể tiết ra quá ít Do gia súc cái quá già ; mắc bệnh lý mãn tính làm cho nái suy nhược

Rặn đẻ yếu

Nguyên nhân

• Do thai

Gene của con bố�

Trong nghiên cứu Danny đã chỉ ra rằng:

Những con bò đực Charolais, Simmental, Limousin và South Devon có tỷ lệ bò đẻ khó đáng kể (P< 0.01) (30,90 ± 2,41, 32,66 ± 3,09, 30,78 ± 3,19 và 32,34 ± 5,19%) so với những con bò đực ở Hereford, Angus và Jersey (15,78 + -2,27, 9,90 ± 2,55 và 6,46 ± 3,61%).

Lứa đẻ

• Tỷ lệ đẻ khó ở bò 2 tuổi là 36,03 ± 2,96% thấp hơn so với nhóm bò 3 năm tuổi là 44,62 ± 2,99% và 4-5 năm tuổi. Bò Hereford có nhiều vấn đề sinh sản (P <0.05) hơn so với bò Angus (34.78 ± 3.19 so với 27.02 ± 3.13%)

Dinh dưỡng của bò mẹ �

• Lượng thức ăn xanh nhiều bào thai bị chèn ép
• Nếu dinh dưỡng cao quá, nhất là quá nhiều glucide sẽ làm cho bò mẹ quá béo
• Khẩu phần cao từ tháng thứ 7 đến khi đẻ làm tăng khối lượng tuyệt đối của thai tăng.

• Nguyên nhân
• Bị u xơ tử cung, u buồng trứng hay tử cung dị dạng, tử cung có vách ngăn... sẽ tạo nên sự chèn ép, khiến thai không xoay trở được.
• Nếu nước ối quá ít hoặc quá nhiều
• Dây rốn quá dài và quấn cổ

Vị trí bất thường

Vị trí bất thường�

Đẻ sinh đôi

Phương pháp chẩn đoán

Chẩn đoán lâm sàng

Chẩn đoán lâm sàng

• Dùng tay để kiểm tra

Chẩn đoán cận lâm sàng

Chẩn đoán cận lâm sàng

Dụng cụ

Can thiệp

Nguyên nhân do mẹ

Rặn đẻ yếu

Can thiệp bằng thuốc

• Rặn đẻ yếu
• Can thiệp bằng tay:Trong trường hợp sau khi dùng thuốc mà bò cái vẫn chưa sinh được hoặc thai chỉ nhô 1 phần ra ngoài âm hộ.
• Dùng tay và dây mềm buộc vào chân bê rồi nhẹ nhàng từ từ lôi bê ra ngoài, phối hợp với các cơn rặn đẻ của bò.

​

​

Nguyên nhân do mẹ

Nguyên nhân do mẹ

Buộc dây để kéo bê như thế nào???

Buộc dây vào bê

Thao tác kéo và hộ lí bê

Hẹp khung xương chậu

​

Nguyên nhân do mẹ

Hẹp khung xương chậu

​

Nguyên nhân do mẹ

• Cắt thai: sử dụng dây đàn cắt thai thành từng mảnh nhỏ lấy bê ra nếu bê đã chết và quá lớn
• Nếu xương chậu hẹp vừa nhưng thai không quá to ta có thể lách vai bê từng bên để lọt qua khung xương chậu

• Nếu thai lớn và xác định thai vẫn còn sống ta cũng có thể quyết định mỗ lấy thai

​

Hẹp khung xương chậu

​

Nguyên nhân do mẹ

Nguyên nhân do mẹ

Cổ tử cung chưa mở hoàn toàn

Sử dụng thuốc.

Sử dụng PGF_2α

Can thiệp bằng tay

• Đưa tay vào kích thích cổ tử cung
• Đưa tay vào kích thích cổ tử cung
• Mổ lấy thai

Âm đạo, âm hộ chưa mở hoàn toàn hoặc bị hẹp.

​

Nguyên nhân do mẹ

1. Can thiệp bằng tay.

Khi âm hộ, âm đạo hẹp mà cổ tử cung và âm đạo mở bình thường chúng ta có thể sử dụng dịch bôi trơn. Nếu âm hộ quá nhỏ hoặc có sẹo tử trước, chúng ta nên đưa tay vào kích thích cổ tử cung để tránh âm hộ rách về phía trực tràng. Đối với âm đạo có thể dùng kéo để mở âm hộ.

b. Phẫu thuật.

Trong trường hợp bò mẹ yếu và tình trạng diễn ra kéo dài thì mổ lấy thai là biện pháp an toàn.

Nguyên nhân do mẹ

Khối u ở vùng âm đạo hay âm hộ

​

• Trong trường hợp bị khối u ở vùng âm hộ chúng ta nên mổ lấy thai để đảm bảo an toàn cho mẹ và bê

Nguyên nhân do mẹ

Xoắn tử cổ cung

​

• Để can thiệp xoắn tử cung chúng ta có thể mổ để điều chỉnh tử cung về hình dạng bình thường,
• Ngoài ra, chúng ta cũng có thể lật bò mẹ để xoay thai

Can thiệp trong trường hợp đẻ khó do thai.�

• Thai lớn
• Tư thế, vị trí và hướng thai bất thường
• Đầu cổ ngoẹo về một bên
• Mõm thai quặt về phía sau
• Mõm thai hướng về phía trước nhưng chúc xuống
• Đầu thai ngửa về phía sau
• Thai ra trước: khoeo chân sau ra trước
• Mông thai ra trước
• Đẻ sinh đôi

​

​

Thai lớn

Thai lớn.�

• Kiểm tra qua trực tràng thấy hướng thai, vị trí thai và tư thế thai bình thường thì xử lí như sau:
• Trường hợp đầu thai đã luồn qua được hố xương chậu thì dùng dây mềm buộc chân trước, mõm thai và kéo ra. Trước khi kéo cần bôi vaselin vào âm đạo và âm hộ của bò cái

Thai lớn

• Trường hợp thai quá to đầu không thể lọt qua hố xương chậu mà thai đã chết thì xử lí bằng cách cắt thai để lấy thai
• Trường hợp thai quá to đầu không thể lọt qua hố xương chậu mà thai vẫn còn sống thì xử lí ngay: mổ lấy thai ra để cứu sống cả bò mẹ và bê

Tư thế, vị trí và hướng thai bất thường�

• Đầu cổ ngoẹo về một bên

Mõm thai hướng về phía trước nhưng chúc xuống

​

2. Mõm thai quặt về phía sau

Nguyên nhân do thai

3. Đầu thai ngửa về phía sau

​

4. Thai ra trước: khoeo chân sau ra trước

Nguyên nhân do thai

Nguyên nhân do thai

5. Khi mông thai ra trước

​

Nguyên nhân do thai

6. Đẻ sinh đôi

Đẻ sinh đôi

Một thai tư thế bình thường và một thai tư thế không bình thường

​

Hai thai cùng lọt vào cửa xương chậu một lúc

Phương pháp cắt thai

Chuẩn bị.

• Cần có bộ đồ mổ với đầy đủ dụng cụ: dao, kéo, banh… các loại dây sản khoa đã được vô trùng cẩn thận. Các dung dịch thuốc diệt khuẩn, các kháng sinh, thuốc gây tê cục bộ.

​

Phương pháp cắt thai

Kĩ thuật cắt thai.

• Để gia súc đứng dễ thao tác hơn.
• Người trực tiếp cắt phải sát trùng tay, mang găng tay cao su mềm, dùng dao nhỏ sắt và lưỡi dao luôn luôn quay vào lòng bàn
• Nguyên tắc cắt thai nhỏ bằng cách tháo khớp của thai: khớp đùi, vai và cổ….Phần trước chi và cổ còn bám vào thân phải cắt ngắn. Có thịt bám vào hoặc da dao bọc để tránh tổn thương khi kéo ra ngoài.
• Chỗ cắt phải dùng vải gạc mềm đã vô trùng bao quanh kéo phần xương không làm rách đường sinh dục.

Phương pháp cắt thai

Chống nhiễm trùng

• Sau khi lấy mảnh thai ra, tiếp tục thụt rửa âm đạo, tử cung bằng dung dịch Ravinol 0,1%. Nếu không có Ravinol thì dùng dung dịch Chloraphenicol 4% để rửa. Rửa xong đặt vào âm đạo:
• Chloraphenicol 0,25g 4 viên
• Đặt 3 ngày liên tục

Hộ lí:

• Hằng ngày thực hiện vệ sinh chuồng trại cho bò cái nằm. nuôi dưỡng chăm sóc tốt bò cái

​

Mổ lấy thai

Mổ lấy thai

• Vị trí mổ: có thể chọn 1 trong 4 vị trí sau:
• Phía trái, cách tĩnh vú trái 5-8 cm
• Giữa tĩnh mạch vú trái và đường trắng ở giữa bụng
• Đường trắng giữa bụng
• Cách tĩnh mạch vú phải từ 5-8 cm

Mổ lấy thai

Mổ lấy thai

Khâu vết mỗ

Mổ lấy thai

Khâu vết mỗ

Biện pháp phòng

• Đánh giá vùng chậu
• Chế độ dinh dưỡng phù hợp
• Điều quan trọng là phải đảm bảo rằng bò cái đã trưởng thành
• Có biện pháp can thiệp sớm 

Đề xuất nghiên cứu

1. Sử dụng đực giống phù hợp với kích thước bò mẹ
2. Bổ sung A,D,E trong suốt quá trình mang thai

Tài liệu tham khảo

1. H. M. A. Gaafar và ctv, 2011. Dystocia in Friesian cows and its effects on postpartum reproductive performance and milk production
2. Danny B và ctv, 1987. Factors Affecting Dystocia and the Effects of Dystocia on Subsequent Reproduction in Beef Cattle. Journal of Animal Science .
3. Mollalign Mekonnen; Nibret Moges và ctv, 2016. A Review on Dystocia in Cows. Department of Veterinary Clinical Medicine, Faculty of Veterinary Medicine, University of Gondar, Gondar, Ethiopia.
4. Bặng Đăng Phong và ctv, 1994. Bệnh sản khoa gia súc. Nhà Xuất Bản Nông Nghiệp.
5. Võ Tấn Đại. Bài giảng Sản Khoa. Trường Đại Học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh.

​