Znaczenie aktywności ruchowej w rozwoju człowieka

​

Dr hab. Agnieszka Chwałczyńska, prof. AWF

​

Konferencja szkoleniowa dla nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej i wychowania fizycznego

​

Wrocław, 05.06 2023 r.

Rozwój człowieka - Ontogeneza

#knowledge #sport #success

2

1-12 mc

0-40 tyg

4-6 lat

2-3 lat

16-25lat

7-10 lat

25-60/65 lat

10-15 lat

60/65 + lat

https://pl.freepik.com/premium-wektory/grupa-mlodych-ludzi-w-wieku-szkolnym-i-studenckim-mlodziez-mlodziez_7113046.htm

Rozwój biologiczny

Wiek przedszkolny� 4-6 lat

​

• Zmiana proporcji ciała – głowa stanowi 1/5 całego ciała, wydłużenie kończyn
• Dynamiczny wzrost wysokości ciała o 6-8 cm/ rok
• Nieznaczny wzrost masy ciała do 2-3 kg/rok

​

Wiek młodszy szkolny� 7-10 lat

​

• Zrównoważony rozwój, dalsza zmiana proporcji ciała – wydłużenie kończyn,
• Może pojawić się przyśpieszone wzrastanie tzw. „skok szkolny” spowodowane zmianą trybu życia i zwiększoną ilością bodźców działających na układ nerwowy

​

3

1. Chwałczyńska A. Wskaźnik tłuszczowo-beztłuszczowy zależny od wieku jako narzędzie oceny masy ciała, Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu, Wrocław, 2017,
2. Paśnik J. Rozwój psychoruchowy dzieci w okresie poniemowlęcym, przedszkolnym i szkolnym. W: Kuliński W. (red), Fizjoterapia w pediatrii. PZWL Warszawa, 2012,
3. Woynarowska B. Rozwój fizyczny oraz motoryczny dzieci i młodzieży. PZWL,Warszawa 1-29. [W] Kubicka W., Ziółkowska H., Grenda R. (red.): Pediatria. Tom 1, PZWL Warszawa, 2013
4. Miszewska A, Miszewski WJ, Głowacka-Mrotek I, Simińska J, Hagner, W. Child’s posture in pre-school and early school periods ,Borgis - Medycyna Rodzinna. 2018; 1A:54-58 | DOI: 10.25121/MR.2018.21.1A.54. [in polish]
5. Murawska-Ciałowicz E. Adipose tissue - morphological and biochemical characteristic of different depots. Postepy Hig Med Dosw (Online). 2017 Jun 8;71(0):466-484. doi: 10.5604/01.3001.0010.3829

Źródło: https://www.sfd.pl/Proporcje_cia%C5%82a_wed%C5%82ug_wzrostu.-t1184552.html

Rozwój biologiczny – mięśnie i kości

Wiek przedszkolny 4-6 lat

​

• Szybki wzrost układu kostnego, wzmożona elastyczność układu więzadłowego oraz przyczepów mięśniowych
• Intensyfikacja procesu kostnienia z zachowaniem tkanek chrzęstnych

​

Wiek młodszy szkolny 7-10 lat

​

• Rozwój masy mięśniowej, co wpływa na wzrost siły mięśniowej i poprawę sprawności fizycznej
• Postępuje proces kostnienia z zachowaniem dystalnych tkanek chrzęstnych w kościach długich

​

​

​

​

​

​

4

1. Chwałczyńska A. Wskaźnik tłuszczowo-beztłuszczowy zależny od wieku jako narzędzie oceny masy ciała, Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu, Wrocław, 2017,
2. Paśnik J. Rozwój psychoruchowy dzieci w okresie poniemowlęcym, przedszkolnym i szkolnym. W: Kuliński W. (red), Fizjoterapia w pediatrii. PZWL Warszawa, 2012,
3. Woynarowska B. Rozwój fizyczny oraz motoryczny dzieci i młodzieży. PZWL,Warszawa 1-29. [W] Kubicka W., Ziółkowska H., Grenda R. (red.): Pediatria. Tom 1, PZWL Warszawa, 2013
4. Miszewska A, Miszewski WJ, Głowacka-Mrotek I, Simińska J, Hagner, W. Child’s posture in pre-school and early school periods ,Borgis - Medycyna Rodzinna. 2018; 1A:54-58 | DOI: 10.25121/MR.2018.21.1A.54. [in polish]
5. Murawska-Ciałowicz E. Adipose tissue - morphological and biochemical characteristic of different depots. Postepy Hig Med Dosw (Online). 2017 Jun 8;71(0):466-484. doi: 10.5604/01.3001.0010.3829

Źródło: https://www.bio.umk.pl/panel/wp-content/uploads/Miesnie.pdf

Rozwój biologiczny – postawa ciała

Wiek przedszkolny � 4-6 lat

​

• ostawa ciała
• Szczupła sylwetka
• Zmniejszona lordoza lędźwiowa
• Koślawość kolan
• Podłużne i poprzeczne spłaszczenie łuku stopy tzw. płaskostopie
• Uwypuklenie brzucha

​

Wiek młodszy szkolny 7-10 lat

​

• Postawa ciała:
• Zanikanie fizjologicznych koślawości kolan i płaskostopia
• Spłaszczenie klatki piersiowej – dymorfizm płciowy w jej budowie
• Pogłębienie kifozy piersiowej

5

1. Chwałczyńska A. Wskaźnik tłuszczowo-beztłuszczowy zależny od wieku jako narzędzie oceny masy ciała, Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu, Wrocław, 2017,
2. Paśnik J. Rozwój psychoruchowy dzieci w okresie poniemowlęcym, przedszkolnym i szkolnym. W: Kuliński W. (red), Fizjoterapia w pediatrii. PZWL Warszawa, 2012,
3. Woynarowska B. Rozwój fizyczny oraz motoryczny dzieci i młodzieży. PZWL,Warszawa 1-29. [W] Kubicka W., Ziółkowska H., Grenda R. (red.): Pediatria. Tom 1, PZWL Warszawa, 2013
4. Miszewska A, Miszewski WJ, Głowacka-Mrotek I, Simińska J, Hagner, W. Child’s posture in pre-school and early school periods ,Borgis - Medycyna Rodzinna. 2018; 1A:54-58 | DOI: 10.25121/MR.2018.21.1A.54. [in polish]
5. Murawska-Ciałowicz E. Adipose tissue - morphological and biochemical characteristic of different depots. Postepy Hig Med Dosw (Online). 2017 Jun 8;71(0):466-484. doi: 10.5604/01.3001.0010.3829

Źródło: https://multirodzice.pl/dzieciece-wady-postawy-plecy-okraglo-wklesle/

Źródło:http://mos.opole.pl/?page_id=100

Rozwój biologiczny

Wiek przedszkolny � 4-6 lat

​

• Serce zbudowane z włókien diploidalnych
• Fizjologiczna arytmia, powolne zmniejszenie się częstości skurczów serca
• Mózg jako podstawowy odbiorca krwi natlenowanej
• Tętnice stosunkowo szerokie
• Przez szerokie naczynia włosowate przepływa dwa razy więcej krwi niż u osoby dorosłej

​

​

Wiek młodszy szkolny 7-10 lat

​

• Zmiana budowy włókien mięśniowych z diploidalnych na tetraploidalne, które przeważają u osób dorosłych
• Zmniejsza się masa serca w stosunku do masy ciała
• Tętno przybiera rytmiczny charakter
• Wydłużenie naczyń krwionośnych, nieznaczne zmniejszenie światła tętnic
• Zakończenie różnicowania się naczyń włosowatych
• „Przekierowanie” krwi w stronę narządów innych niż mózg

6

1. Chwałczyńska A. Wskaźnik tłuszczowo-beztłuszczowy zależny od wieku jako narzędzie oceny masy ciała, Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu, Wrocław, 2017,
2. Paśnik J. Rozwój psychoruchowy dzieci w okresie poniemowlęcym, przedszkolnym i szkolnym. W: Kuliński W. (red), Fizjoterapia w pediatrii. PZWL Warszawa, 2012,
3. Woynarowska B. Rozwój fizyczny oraz motoryczny dzieci i młodzieży. PZWL,Warszawa 1-29. [W] Kubicka W., Ziółkowska H., Grenda R. (red.): Pediatria. Tom 1, PZWL Warszawa, 2013
4. Miszewska A, Miszewski WJ, Głowacka-Mrotek I, Simińska J, Hagner, W. Child’s posture in pre-school and early school periods ,Borgis - Medycyna Rodzinna. 2018; 1A:54-58 | DOI: 10.25121/MR.2018.21.1A.54. [in polish]
5. Murawska-Ciałowicz E. Adipose tissue - morphological and biochemical characteristic of different depots. Postepy Hig Med Dosw (Online). 2017 Jun 8;71(0):466-484. doi: 10.5604/01.3001.0010.3829

Źródło: https://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/kardiologia/jak-dziala-serce-i-jak-jest-zbudowane-aa-HvxF-mUCb-DFDV.html

Rozwój biologiczny

Wiek przedszkolny 4-6 lat

• Dojrzewanie układu nerwowego, brak pełnej mielinizacji włókien nerwowych
• Mała tolerancja wysiłku fizycznego przy bardzo szybkiej regeneracji
• Zwiększona pobudliwość nerwowa, charakteryzująca się wykonywaniem szeregu ruchów zbytecznych i szybkich

​

Wiek młodszy szkolny 7-10 lat

• Poprawia się koordynacja wzrokowo – ruchowa
• Koordynacja nerwowo- mięśniowa pozwala na doskonalenie małej motoryki np. pisania …
• Zmniejsza się pobudliwość układu nerwowego
• Zakończenie procesu lateralizacji

​

​

​

​

7

1. Chwałczyńska A. Wskaźnik tłuszczowo-beztłuszczowy zależny od wieku jako narzędzie oceny masy ciała, Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu, Wrocław, 2017,
2. Paśnik J. Rozwój psychoruchowy dzieci w okresie poniemowlęcym, przedszkolnym i szkolnym. W: Kuliński W. (red), Fizjoterapia w pediatrii. PZWL Warszawa, 2012,
3. Woynarowska B. Rozwój fizyczny oraz motoryczny dzieci i młodzieży. PZWL,Warszawa 1-29. [W] Kubicka W., Ziółkowska H., Grenda R. (red.): Pediatria. Tom 1, PZWL Warszawa, 2013
4. Miszewska A, Miszewski WJ, Głowacka-Mrotek I, Simińska J, Hagner, W. Child’s posture in pre-school and early school periods ,Borgis - Medycyna Rodzinna. 2018; 1A:54-58 | DOI: 10.25121/MR.2018.21.1A.54. [in polish]
5. Murawska-Ciałowicz E. Adipose tissue - morphological and biochemical characteristic of different depots. Postepy Hig Med Dosw (Online). 2017 Jun 8;71(0):466-484. doi: 10.5604/01.3001.0010.3829

Źródło: https://www.pp21.pl/lateralizacja-czyli-poznajmy-dziecko/

Rozwój biologiczny

Wiek przedszkolny� 4-6 lat

​

• Spłycony oddech spowodowany kątowym ustawieniem oskrzeli
• Kolista klatka piersiowa wiąże się z małą amplitudą oddechów
• Wysoka podatność klatki piersiowej na odkształcenia
• Przeważa płytki piersiowy tor oddechowy, spłycenie oddechu
• Przeważa oddech ustami

​

Wiek młodszy szkolny� 7-10 lat

​

• Zwiększenie ilości pęcherzyków płucnych
• Rozbudowa zatok przynosowych
• Dzięki usztywnieniu ścian klatki piersiowej i wzroście napięcia mięśni brzucha następuje pełniejsze wykorzystanie płuc
• Wzrasta napięcie i siła mięśni międzyżebrowych
• Stabilizacja postawy ciała oraz pogłębienie kifozy piersiowej zwiększa pojemność płuc

​

​

​

​

​

​

​

8

1. Chwałczyńska A. Wskaźnik tłuszczowo-beztłuszczowy zależny od wieku jako narzędzie oceny masy ciała, Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu, Wrocław, 2017,
2. Paśnik J. Rozwój psychoruchowy dzieci w okresie poniemowlęcym, przedszkolnym i szkolnym. W: Kuliński W. (red), Fizjoterapia w pediatrii. PZWL Warszawa, 2012,
3. Woynarowska B. Rozwój fizyczny oraz motoryczny dzieci i młodzieży. PZWL,Warszawa 1-29. [W] Kubicka W., Ziółkowska H., Grenda R. (red.): Pediatria. Tom 1, PZWL Warszawa, 2013
4. Miszewska A, Miszewski WJ, Głowacka-Mrotek I, Simińska J, Hagner, W. Child’s posture in pre-school and early school periods ,Borgis - Medycyna Rodzinna. 2018; 1A:54-58 | DOI: 10.25121/MR.2018.21.1A.54. [in polish]
5. Murawska-Ciałowicz E. Adipose tissue - morphological and biochemical characteristic of different depots. Postepy Hig Med Dosw (Online). 2017 Jun 8;71(0):466-484. doi: 10.5604/01.3001.0010.3829

Oddychanie przez usta

Źródło: https://www.mamasy.pl/a/dlaczego-tak-wazne-jest-dzieci-oddychaly-nosem-nie-buzia-469.html

Źródło: https://aerozoloterapia.pl/dla-lekarza/2-pojecia-podstawowe/nazewnictwo-i-skroty/uklad-oddechowy/

Rozwój motoryczny

Wiek przedszkolny 4-6 lat

​

Rozwój i doskonalenie dużej motoryki

Wprowadzenie do małej motoryki

• Duże zapotrzebowanie na ruch określane „głodem ruchowym”
• Doskonalenie równowagi
• Doskonalenie ruchów celowych
• Intelektualizacja czynności ruchowych
• Nadaktywność, nadruchliwość , spontaniczność
• Niska zdolność koncentracji
• Wysoka harmonia i płynność ruchu
• Poczucie rytmu

​

Złoty okres motoryczności – pierwsze apogeum motoryczności

Wiek młodszy szkolny 7-10 lat

​

Doskonalenie dużej motoryki

Rozwój i doskonalenie małej motoryki

• Powolny wzrost zdolności koncentracji
• Dynamiczny rozwój motoryczny
• Doskonalenie koordynacji mięśniowo – nerwowej – umiejętność pisania
• Dymorfizm płciowy w rozwoju motorycznym

​

• Rozwój cech szybkościowo – zwinnościowych

​

• Rozwój cech siłowo – wytrzymałościowych

​

​

Przygotowanie do drugiego apogeum motoryczności

​

​

9

1. Chwałczyńska A. Wskaźnik tłuszczowo-beztłuszczowy zależny od wieku jako narzędzie oceny masy ciała, Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu, Wrocław, 2017,
2. Paśnik J. Rozwój psychoruchowy dzieci w okresie poniemowlęcym, przedszkolnym i szkolnym. W: Kuliński W. (red), Fizjoterapia w pediatrii. PZWL Warszawa, 2012,
3. Woynarowska B. Rozwój fizyczny oraz motoryczny dzieci i młodzieży. PZWL,Warszawa 1-29. [W] Kubicka W., Ziółkowska H., Grenda R. (red.): Pediatria. Tom 1, PZWL Warszawa, 2013
4. Miszewska A, Miszewski WJ, Głowacka-Mrotek I, Simińska J, Hagner, W. Child’s posture in pre-school and early school periods ,Borgis - Medycyna Rodzinna. 2018; 1A:54-58 | DOI: 10.25121/MR.2018.21.1A.54. [in polish]
5. Murawska-Ciałowicz E. Adipose tissue - morphological and biochemical characteristic of different depots. Postepy Hig Med Dosw (Online). 2017 Jun 8;71(0):466-484. doi: 10.5604/01.3001.0010.3829
6. Osiński W., Antropomotoryka, Poznań, 2003

Rozwój motoryczny

Wiek przedszkolny � 4-6 lat

Duża motoryka

• Doskonalenie chodzenia z uwzględnieniem różnych podłoży
• Bieganie doskonalenie umiejętności hamowania zmiany kierunku ruchu, przyspieszania
• Doskonalenie skakania – jednonożne, dwunożne, przez, w dół, w górę, w bok
• Nabywanie umiejętności wykorzystania sprzętu sportowego – rower, hulajnoga, łyżwy, sanki, narty
• Pływanie

Mała motoryka

• Rysowanie, malowanie wycinanie dużych form, ugniatanie…
• Doskonalenie samoobsługi

​

​

Wiek młodszy szkolny �7-10 lat

Duża motoryka

• Doskonalenie skoków
• Wzbogacenie form ruchu o zwis, rzuty podpory, chwyty, wspinaczkę
• Pojawienie się ruchów złożonych np.. rzut w biegu, bieg ze skokiem, chwyt z rzutem

​

Mała motoryka

• Pisanie, modelowanie, wycinanie małych form,
• Pełna samodzielność – wiązanie butów, zapinanie guzików

​

​

​

10

1. Chwałczyńska A. Wskaźnik tłuszczowo-beztłuszczowy zależny od wieku jako narzędzie oceny masy ciała, Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu, Wrocław, 2017,
2. Paśnik J. Rozwój psychoruchowy dzieci w okresie poniemowlęcym, przedszkolnym i szkolnym. W: Kuliński W. (red), Fizjoterapia w pediatrii. PZWL Warszawa, 2012,
3. Woynarowska B. Rozwój fizyczny oraz motoryczny dzieci i młodzieży. PZWL,Warszawa 1-29. [W] Kubicka W., Ziółkowska H., Grenda R. (red.): Pediatria. Tom 1, PZWL Warszawa, 2013
4. Miszewska A, Miszewski WJ, Głowacka-Mrotek I, Simińska J, Hagner, W. Child’s posture in pre-school and early school periods ,Borgis - Medycyna Rodzinna. 2018; 1A:54-58 | DOI: 10.25121/MR.2018.21.1A.54. [in polish]
5. Murawska-Ciałowicz E. Adipose tissue - morphological and biochemical characteristic of different depots. Postepy Hig Med Dosw (Online). 2017 Jun 8;71(0):466-484. doi: 10.5604/01.3001.0010.3829
6. Osiński W., Antropomotoryka, Poznań, 2003

Fot. A Chwłczyńska

Fot. A Chwłczyńska

Dymorfizm płciowy rozwoju cech motorycznych

• OKRES PRZEDSZKOLNY – słabo rozwinięte zróżnicowanie międzypłciowe, jedynie w rzutach chłopcy 5-6 letni są lepsi od rówieśniczek
• OKRES WCZESNOSZKOLNY - dymorfizm płciowy wyraźnie zaznaczony

♀ lepsze w gibkości i zręczności manualnej; fazę wyjątkowej łatwości przyswajania umiejętności ruchowych i doskonałość w działaniach skomplikowanych osiągają w 10-11 roku życia

♂ lepsi w szybkości biegu, rzutach i skokach; fazę wyjątkowej łatwości przyswajania umiejętności ruchowych i doskonałość w działaniach skomplikowanych osiągają w 12-13 roku życia

• OKRES DOJRZAŁOŚCI - dymorfizm płciowy w motoryce jest wyraźnie zaznczony

Wiek a rozpoczęcie treningów w różnych dyscyplinach sportowych

Stan biologiczny dzieci w wieku młodszym szkolnym

Prawidłowość masy ciała

Do 18 roku życia ocena nieprawidłowości masy ciała dokonywana jest na podstawie wskaźnika BMI z odniesieniem do wieku i płci na podstawie siatek centylowych BMI

#knowledge #sport #success

14

Źródło: https://www.dziecizdrowoodzywione.pl/wp-content/uploads/2020/05/SIATKI-WHO-OLA-i-OLAF.pdf

<5 r.ż.

5-7 lat

7-10 lat

11-14 lat

15-18 lat

18-25 lat

>25 lat

SKALA NADWAGI WZGLĘDEM WIEKU W POLSCE

Nagły wzrost ilość kobiet z NIEDOWAGĄ

Nawet do 20%

[%]

30%

30%

Opracowanie własne

Postawa ciała dzieci - nieprawidłowości

16

1. Ziętek, M.; Machniak, M.; Wójtowicz, D.; Chwałczyńska A. The incidence of body posture abnormalities in relation to the segmental body composition in early school-aged children. Int. J. Environ. Res. Public Health 2022, 19, x. https://doi.org/10.3390/xxxxx

W obrębie kręgosłupa

Skolioza

Pogłębiona lordoza

Plecy wklęsłe

Spłycona kifoza – plecy płaskie

Pogłębiona kifoza i lordoza– plecy wklęsło - okrągłe

Pogłębiona kifoza – plecy okrągłe

W obrębie kończyn dolnych

Kolana, stopy koślawe

Kolana, stopy szpotawe

Postawa ciała dzieci - nieprawidłowości

17

1. Ziętek, M.; Machniak, M.; Wójtowicz, D.; Chwałczyńska A. The incidence of body posture abnormalities in relation to the segmental body composition in early school-aged children. Int. J. Environ. Res. Public Health 2022, 19, x. https://doi.org/10.3390/xxxxx

INSULINA

DZIECKO BMI> 85 CENTYLA

OSOBA DOROSŁA

Aktywność fizyczna

19

Wytyczne WHO

#knowledge #sport #success

20

1. Wytyczne WHO dotyczące aktywności fizycznej i siedzącego trybu życia https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/341120/WHO-EURO-2021-1204-40953-58211-pol.pdf

Aktywność stymulująca i rozwijająca układ nerwowy

Ruch liniowy (góra-dół)

Ruch liniowy (przód-tył)

Ruch rotacyjny

• Turlanie się po podłodze
• Kręcenie się w siadzie lub leżeniu przodem na kocyku, na śliskiej podłodze
• Bieganie wokół przedmiotu (krzesła, piłki) ze zmianą kierunku na sygnał
• Podskoki z obrotem ciała wokół własnej osi
• „Wiatraczki”
• Marsz z jednoczesnym kręceniem głową na boki

​

• Szybkie kucanie i wstawanie, przysiady
• Podskoki obunóż w przód, w tył, na boki
• Podskakiwanie na piłce, na trampolinie
• Przeskakiwanie przez przeszkody
• Wskakiwanie obunóż i wyskakiwanie z hula-hop

• Ślizgi na kocyku po podłodze
• Zjeżdżanie z ławeczki gimnastycznej opartej o drabinkę w różnych pozycjach
• Balansowanie na piłce w pozycji na brzuchu do przodu i tyłu
• Przed lustrem naśladowanie ruchu głową w różne strony, rysowanie głową różnych kształtów
• Siedząc naprzeciwko trzymając się za ręce lub szarfę na przemian leżenie i podnoszenie się do siadu

​

Postrzeganie własnego ciała

Rozwijanie orientacji w schemacie ciała:

Układanie ciała na komendę werbalną (np. połóż prawą rękę na lewym kolanie, ugnij lewe kolano, podnieś prawą rękę do góry, dotknij prawą ręką lewego ucha)

Zabawy przed lustrem: odtwarzanie min, odtwarzanie pozycji i układów ciała, wskazywanie części ciała

Nakładanie różnych elementów (np. obręczy, szarf, woreczków) na określone części ciała

​

#knowledge #sport #success

22

Mobilność

(kompensacje wychyleń)

​

Mobilność

(sięga gdzie chce, gdy jest stabilne)

​

Stabilność

(pewny chwyt i siła)

​

Stabilność (utrzymanie pozycji)

​

Stabilność

(rusztowanie dla kończyn dolnych)

​

Czucie

Mobilność

(dopasowanie do podłoża)

​

Nauka przez zabawę

Najciekawszą formą aktywności, która najbardziej odpowiada potrzebom dziecka i wynika z jego właściwości rozwojowych jest zabawa ruchowa

Dzięki zabawie dzieci mogą nie tylko zaspokajać potrzeby hedonistyczne, ale także uczyć się

Rokita, Rzepa 2002, 2003, 2005; Cichy, Rzepa 2004, 2005; Rokita 2007b, d, 2008; Rokita, Malska-Śmiałowska, Babińczuk 2007; Krajewski 2007; Cichy, Popowczak 2009; Cichy 2010; Krysmann 2011; Krysmann, Rokita 2011; Rokita, Kaczmarczyk 2011a; Rokita, Cichy 2012, 2014, Kaczmarczyk 2013)

Dziękuję za uwagę