ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับนาฏศิลป์

ความหมาย และความเป็นมาของนาฏศิลป์ไทย

• พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พุทธศักราช ๒๕๔๒ ได้ให้ความหมายของคำว่า “นาฏศิลป์” ไว้ว่า “เป็นศิลปะแห่งการละคร หรือการฟ้อนรำ” นอกจากนี้ ยังมีนักการศึกษา และท่านผู้รู้ได้ ให้นิยามความหมายของนาฏศิลป์แตกต่างกันออกไป

• สามารถสรุปได้ว่า นาฏศิลป์มีความเกี่ยวข้องกับศิลปะด้านการละคร การฟ้อนรำ การเคลื่อนไหวอิริยาบถต่างๆ เพื่อถ่ายทอดความหมาย และอารมณ์ให้ผู้ชมเกิดความรู้สึกสะเทือนอารมณ์ และ มีความสนุกสนานเพลิดเพลิน

• สันนิษฐานว่านาฏศิลป์ไทยมีกำเนิดมาพร้อมๆ กับชนชาติไทย สรุปได้ว่า นาฏศิลป์ไทยน่าจะมีที่มาจาก ๔ แหล่ง

จากการเลียนแบบธรรมชาติ

จากการละเล่นของชาวบ้าน

จากการแสดงที่เป็นแบบแผน

จากการรับอารยธรรมของอินเดีย

องค์ประกอบของนาฏศิลป์ไทย

• เป็นท่าทางของการเยื้องกรายฟ้อนรำที่สวยงาม มีมนุษย์เป็นผู้ประดิษฐ์ท่ารำให้ถูกต้องตามแบบแผน และการสื่อความหมายที่ชัดเจน

• นาฏศิลป์ไทยจำเป็นต้องใช้จังหวะเป็นพื้นฐานในการฝึกหัด หากผู้เรียนมีทักษะทางการฟังจังหวะแล้วก็จะสามารถรำได้สวยงาม

• การแสดงลีลาท่ารำแต่ละครั้งจะต้องสอดคล้องตามเนื้อร้อง และทำนองเพลง ทั้งนี้เพื่อบอกความหมายของท่ารำ ถ่ายทอดอารมณ์ความรู้สึกในการแสดงได้ตามเนื้อเรื่อง

• การแต่งกายในการแสดงนาฏศิลป์ สามารถบ่งบอกถึงยศและบรรดาศักดิ์ของนักแสดงละครตัวนั้นๆ โดยเฉพาะการแสดงโขน การแต่งกายจะเปรียบเสมือนแทนสีกายของตัวละคร

• เป็นองค์ประกอบหนึ่งที่ทำให้นักแสดงสวยงาม นอกจากนี้นอกจากนี้ก็ยังสามารถใช้วิธีการแต่งหน้า เพื่อบอกวัยบอกลักษณะ เฉพาะของตัวละครได้ เช่น แต่งหน้านักแสดงหนุ่มให้เป็นคนแก่

• การแสดงนาฏศิลป์จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องใช้เครื่องดนตรีบรรเลงประกอบการแสดงในขณะเดียวกันดนตรีก็เป็นองค์ประกอบหลักที่สำคัญในการช่วยเสริมให้การแสดงสมบูรณ์ และสามารถสื่อความหมายได้ชัดเจนมากขึ้น

• อุปกรณ์แต่ละชนิดที่ใช้ประกอบการแสดงจะต้องมีความสมบูรณ์ สวยงาม และสวมใส่ได้พอดี หากเป็นอุปกรณ์ที่ต้องนำมาใช้ประกอบการแสดง เช่น กลอง ร่ม เป็นต้น นักแสดงจะต้องมีทักษะในการใช้อุปกรณ์ได้อย่างคล่องแคล่วสามารถจัดวางตำแหน่งให้อยู่ในระดับที่ถูกต้องสวยงาม

ประเภทของนาฏศิลป์ไทย

• ศิลปะการร่ายรำที่แสดงพร้อมกันเป็นหมู่ ไม่ดำเนินเรื่องราว ใช้เพลงบรรเลงอาจมีเนื้อร้อง หรือไม่มีเนื้อร้องก็ได้ เน้นการแปรแถวในลักษณะต่างๆ อย่างมีระเบียบงดงามและเน้นความพร้อมเพรียงเป็นหลัก

ระบำศรีวิชัย

• การแสดงท่าทางการเคลื่อนไหวร่างกายประกอบจังหวะเพลงร้อง หรือเพลงบรรเลง จะเป็นศิลปะการรำเดี่ยว รำคู่ รำประกอบเพลง รำอาวุธ รำทำบท หรือรำใช้บท โดยเน้นท่วงท่าลีลาการร่ายรำที่งดงาม

รำฉุยฉาย

(ที่มาของภาพ : หนังสือวิพิธทัศนา)

• ระบำที่มีนักแสดงพร้อมกันเป็นหมู่ เป็นศิลปะการร่ายรำที่มีลีลาเฉพาะในท้องถิ่นล้านนา ที่เป็นการเคลื่อนไหวแขน ขา ยืดยุบเข่าตามจังหวะ เพื่อความอ่อนช้อยสวยงาม

ฟ้อนสาวไหม

• การร้องรำทำเพลงแบบพื้นเมืองอีสาน ลีลาและจังหวะการร่ายรำจะรวดเร็วกระฉับกระเฉง การแต่งกาย จะแต่งกายตามแบบพื้นเมืองของชาวอีสาน ส่วนใหญ่การเซิ้งจะใช้สำหรับนำกระบวนแห่ต่างๆ

เซิ้งกะโป๋

(ที่มาของภาพ : หนังสือวิพิธทัศนา)

• มหรสพอย่างหนึ่งที่แสดงเป็นเรื่องราว มีจุดมุ่งหมายเพื่อแสดงอารมณ์ความรู้สึกก่อให้เกิดความบันเทิง ความสนุกสนาน และเพลิดเพลินโดยมีนักแสดงเป็นผู้สื่อความหมาย และเรื่องราวต่อผู้ชม

การแสดงละครพันทาง เรื่อง “ผู้ชนะสิบทิศ”

• ศิลปะการแสดงนาฏศิลป์ของไทยรูปแบบหนึ่ง อากัปกิริยาของตัวละครจะมีทั้งการรำ และ การเต้นที่ออกท่าทางเข้ากับดนตรี นักแสดงจะถูกสมมติให้เป็นตัวยักษ์ ตัวลิง โดยการสวมหน้ากาก หรือเรียกว่า “หัวโขน” ส่วนนักแสดงเป็นมนุษย์ และเทวดา จะไม่สวมหัวโขน นักแสดงไม่ต้องร้อง หรือเจรจาเอง เพราะจะมีผู้พากย์เจรจาขับร้องแทนทั้งหมด นักแสดงจะทำท่าทางไปตามบทพากย์ และคำร้อง ซึ่งเรียกว่า “ตีบท” เรื่องที่นิยมนำมาแสดง คือเรื่อง “รามเกียรติ์”

(ที่มาของภาพ : http://www.m-culture.go.th)

(ที่มาของภาพ : http://www.bloggang.com)

ปัจจัยที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงของนาฏศิลป์

• นโยบายของรัฐ

• สภาพสังคมและวิถีชีวิต

• ค่านิยม

• ยุคสมัยที่เปลี่ยนแปลง

• สภาพสังคม และวิถีชีวิต

• การประกอบอาชีพ

• ยุคสมัยที่เปลี่ยนแปลง

• ความเชื่อ

• พิธีกรรม