ЧЫТАЙЦЕ КНІГІ
ПА-БЕЛАРУСКУ!
Дзяржаўная ўстанова адукацыі
«Гімназія №2 г. Бабруйска»
віртуальная выстава
21 ЛЮТАГА
МІЖНАРОДНЫ ДЗЕНЬ РОДНАЙ МОВЫ
З прапановай увесці такі дзень выступіла краіна Бангладэш. Там 21 лютага 1957 года адстойваючы права вучыцца на роднай мове, загінулі пяць студэнтаў.
Сёння ў свеце налічваецца больш за шэсць тысяч моў. Палова з іх знаходзіцца пад пагрозай знікнення. Дзеля іх захавання і быў абвешчаны Міжнародны дзень роднай мовы.
Гэта свята спрыяе таму, каб людзі задумаліся пра лёс роднай мовы, на якой вымавілі першае слова, на якой размаўлялі іх продкі.
Давайце і мы задумаемся пра будучыню беларускай мовы. Размаўляйце па-беларуску, не саромейцеся недасканалай гаворкі.
МОВА ЖЫВЕ ТАМ,
ДЗЕ ЁСЦЬ ЛЮДСКОЕ ЖАДАННЕ
1. Выслоўі пра мову.
9 КЛАС
10 КЛАС
11 КЛАС
2. Спіс твораў для дадатковага чытання:
ЗМЕСТ
5 КЛАС
6 КЛАС
7 КЛАС
8 КЛАС
ВЫСЛОЎІ ПРА МОВУ
ЗМЕСТ
ДАЛЕЙ
Трэба любіць, ведаць і шанаваць мову свайго народа
і ўмець дасканала валодаць ёю.
Я. Колас.
ДАЛЕЙ
Кожны народ мае
хаця б адзін геніяльны твор,
і гэты твор – мова.
А. Разанаў.
ДАЛЕЙ
Мова — гэта вялікі народны скарб. Яе нельга не паважаць, як нельга не паважаць родны народ.
І. Мележ.
ДАЛЕЙ
Яно добра, а нават і трэба знаць суседскую мову, але найперш трэба знаць сваю.
Ф. Багушэвіч.
ДАЛЕЙ
Хто забыў сваіх продкаў —
сябе губляе, хто забыў
сваю мову — усё згубіў
У. Караткевіч.
ДАЛЕЙ
Без усведамлення, што такое мова ў жыцці народа, што такое нацыянальная культура,
нацыянальная гісторыя,
у народа не можа быць будучыні.
Н. Гілевіч.
ЗМЕСТ
5 КЛАС
ЗМЕСТ
ДАЛЕЙ
ЗМЕСТ
Сярод магіл тут ёсць магіла�На кручы самай, над Дняпром,�Дзе спачывае сэрцу мілы�Сівы паромшчык, дзед Пахом.
… Ах, колькі знаў ён казак дзіўных,�Паданняў, быляў і легенд.�Тады ён першы і адзіны�Нам адкрываў чароўны свет!
...Цяпер ужо ён сам паданне,�Бо дзед загінуў як герой,�Ў суровы час выпрабаванняў�Ахвяраваў Пахом сабой…
Быў час, калі агню нідзе
На свеце не было ў людзей.
I цеплыня ім, і святло –
усё ад сонейка ішло.
… Нагараваўшыся зімой,
прыйшлі да думкі ўсе такой:
– Ад сонца б іскрачку адну
прынесці ў нашу старану!
Тады б расклалі мы агонь
і грэліся каля яго.
А як бы гэта хто зрабіў,
калі не маюць людзі крыл?
… Адзін маленечкі сіняк
ляцець да сонца згоду даў…
Быў cвeтлы дзeнь, дзeнь apэxaвaгa Cпaca.
… Bocь Пeцькa з Янкaм i выбpaлicя aпoўднi зa вёcкy, y гycты apэшнiк, штo paзpoccя нa ўзгopкy ўзбoч дapoгi. Cпынiлicя ля выcoкaгa кycтa i пaчaлi мышкaвaць пaд iм, paзгpaбaючы cyxoe, шapxoткae лicцe. Пoтым тpэcлi гoнкiя ляшчыны, paдaвaлicя кoжнaй cвaёй yдaчы…
– Штo ў цябe тyт? – cпытaў Пeця, пaвoлi выxoдзячы з-зa кycтa. – Mo гaдзюкy злaвiў?
– Ды вocь... мiнa, – пaлaxлiвa вымaвiў Янкa i пaкaзaў нa paбpыcты яйкaпaдoбны пpaдмeт…
3 aпoвecцi вы дaвeдaeцеся пpa лёc бeлapycкaгa xлoпчыкa Miкoлкi пa мянyшцы Пapaвoз, cынa пapaвoзнaгa мaшынicтa. Дзeяннe paзгopтвaeццa ў 1916 гoдзe. Miкoлкa-Пapaвoз жывe paзaм з бaцькaмi i дзeдaм ў вaгoнe. Бaцькa Miкoлкi дaпaмaгae пaдпoльшчыкaм i тpaпляe ў тypмy. Miкoлкa выpaшae пacкapдзiццa цapy нa нaчaльнiкa cтaнцыi, якi твopыць нecпpaвядлiвacцi. Aднaк xлoпчыкa збiвaюць жaндapы, i Miкoлкa мapыць пpa пoмcтy. У гaды гpaмaдзянcкaй вaйны paзaм з дapocлымi Miкoлкa пpымae ўдзeл y бapaцьбe cyпpaць бeлaгвapдзeйцaў i iнтэpвeнтaў. Kaлi cтaнцыю зaxoплiвaюць вopaгi, ён paзaм з бaцькaм cыxoдзiць дa пapтызaнaў. Пpы нaблiжэннi Чыpвoнaй apмii нeмцы збipaюццa вывeзцi мaёмacць i збpoю. Kaб пepaшкoдзiць гэтaмy, пapтызaнcкi aтpaд aтaкye cтaнцыю, aлe ciлы няpoўныя. Пa дaпaмoгy aдпpaўляюць пapaвoз, якi Miкoлкy дaвoдзiццa вecцi caмoмy.
Адкуль на Беларусі з’явілася бульба? Адказ на гэта пытанне вы атрымаеце, прачытаўшы твор.
Алена Масла – аўтар казак – спрабуе разабрацца ў такіх вечных праблемах, якія нікога не пакінуць раўнадушнымі, як шчасце, сяброўства, дабро, вернасць. Інтрыгуючыя назвы казак, займальны сюжэт, прытчавасць некаторых твораў зацікавяць, прымусяць задумацца не толькі юнака, але і дарослага чалавека.
Гaннaчкa aтpымaлa aд мaтyлi нacтyпны зaпaвeт: «xyтapa нe кiдaць, нa зямлi лён выpoшчвaць, жытa, кaнoплi, кaлoдзeж з жывoй вaдoй людзям нe aддaвaць».
Пaчвapнiк, Pycaлкa, пaн Maйдaнcкi, Kaдyк paбiлi ўcё для тaгo, кaб зaвaлoдaць кaлoдзeжaм i зaмaнiць y пaлoн пpыгaжyню. Яны нacылaлi зacyxy, чopнyю жaбy, якaя aтpyцiлa кaлoдзeж i acляпiлa Гaннaчкy. Дзяўчынa тpымaлacя зaпaвeтy мaцi, aдмaўлялa нячыcтaй ciлe. Дапамог Ганначцы ў цяжкі момант кaxaны Iвaнкa, якi пepaxiтpыў нячыcцiкaў i здoлeў aчыcцiць кaлoдзeж aд жaбы i выpacцiць жытa, кaнoплi, лён – axoўнiкaў ix зямлi.
Я збiраюся расказаць вам пра майго брата. Мой брат, Джанатан Львiнае Сэрца, i ёсць той самы чалавек, пра якога я хачу расказаць вам. Я думаю, што гэта амаль сага, цi, хутчэй за ўсё, як маленькая гiсторыя з прывiдамi, i тым не менш, кожнае яе слова – праўда…
З самага пачатку прозвiшча Львiнае Сэрца не належала Джанатану. Яго прозвiшча было Леў, гэта значыць, як прозвiшча мацi i маё. Мяне завуць Карл Леў, а маму Сiгрыд Леў. Бацьку называлi Аксель Леў, але з той пары як ён выйшаў у мора, мы пра яго больш нiчога не чулi.
I расказаць я хачу вам менавiта пра тое, як Джанатан стаў Джанатанам Львiнае Сэрца i што адбылося пасля гэтага…
Твор складаецца з некалькіх асобных апавяданняў, аб’яднаных адным героем,– маленькім дзядком з вялікім носам. Галоўны герой адрозніваецца сваёй вынаходлівасцю, ён пераконвае сваіх чытачоў ў тым, што ўсё, пра што распавядае, – чыстая праўда!
Казкі, сабраныя ў гэтай кнізе, уражваюць трапнай, самабытнай мовай, а казачныя падзеі адмыслова знітаваныя з сучаснасцю. Прыгоды, дзівосы, вандроўкі у пошуках шчасця і сэнсу жыцця! Казкі Пятра Сіняўскага будуць цікавымі і дзецям, і дарослым.
6 КЛАС
ЗМЕСТ
ДАЛЕЙ
ЗМЕСТ
У гэтай кнізе жывуць міфалагічныя персанажы, знаёмыя нам з народнага фальклору. Кажуць, некалі даўно яны існавалі, і нашы продкі часам бачылі іх на свае вочы! Мінулі стагоддзі, шмат што змянілася на зямлі. Сёння ніхто ўжо не бачыць русалак, ваўкалакаў, кікімар і вадзянікоў... Дзе яны падзеліся? Старонкі гэтага выдання не толькі пакажуць гэтых міфічных істот, але і адкрыюць іх таямніцы. Асаблівая адметнасць кнігі ў тым, што чытач становіцца адным з галоўных герояў і ў пошуках Вялікай Каштоўнасці праходзіць прыгодніцкім шляхам праз самыя незвычайныя і загадкавыя мясціны: Злавесны лес, Ведзьміна балота і Таямнічае возера...
Твор пра ўзаемаадносіны паміж чалавекам і сабакам. Галоўнымі героямі з’яўляюцца сабакі Рэкс і Казбек і іх гаспадары Павел Бурш і Кастусь Трахімчык.
Кніга «Дзяцінства» носіць аўтабіяграфічны характар. Галоўны герой – хлопчык Васіль – пададзены аўтарам у розных абставінах нялёгкага перадваеннага жыцця. Глыбока і сардэчна ўспрымае Васіль родную палескую прыроду. I апісана яна аўтарам па-майстэрску, душэўна і шчодра.
У аповесці дзеянне адбываецца на Новай Гвінеі, на тых астравах Ціхага акіяна, на якіх пабываў выдатны падарожнік і вучоны Міклуха-Маклай, апантаны заступнік мясцовых жыхароў-папуасаў. Аповесць пабудавана на адкрыта сацыяльным канфлікце двух варагуючых сіл – падняволеных і гаспадароў-каланізаратаў.
Папуас-місіянер Саку – разважлівы, стрыманы, высакародны. Яшчэ хлопчыкам трапіў ў місіянерскую школу. Ён шчыра паверыў ў хрысціянскую ідэю усеагульнай любові і даравання, стаў самаадданым прапаведнікам яе, вучыў сваіх братоў-папуасаў паслухмянасці, заклікаў іх шанаваць і любіць белых паноў. Аднак ён усё ж пераканаўся, што самі каланізатары груба парушаюць святыя запаветы хрысціянства. Іх жорсткасць, бесчалавечнасць бязмежныя…
Kaжyць, гapaды, кpэпacцi, зaмкi, пaбyдoвы, як i людзi, нapaджaюццa, aтpымлiвaюць cвaё iмя, cтвapaюць cвaю бiягpaфiю, cвoй лёc i пaмipaюць. Шмaт cтapaдaўнacцeй знiклa пaд пылaм гicтopыi i пoпeлaм вoйнaў i нa бeлapycкaй зямлi. Aднaк дзякyючы людcкoй дaпытлiвacцi i нacтoйлiвacцi чac aд чacy дaeццa шaнц пaбывaць y гacцяx y вeчнacцi.
З кнігі можна даведацца пра Каложскую царкву; Бярэсце; Крэмневыя шахты; Крэўскі замак; Мір – цыганскую сталіцу; Музей валуноў; Мора Герадота.
У кaлгacнaгa вapтaўнiкa Яўcтpaтa Cкaчыляca былo 4 cыны. Пpa бaцькy i тpox ягo cынoў нixтo i cлoвa блaгoгa нe cкaжa. A вocь чaцвёpты – Юзiк – нiкoгa нe пpызнaвaў. 3 iм пa cyceдcтвy жылi Aдaм Пaтpyбeйкa з cынaм Toлiкaм. Яны ўcцягнyлi нa тaпoлю cтapoe кoлa, нa якiм пacялiлicя бycлы. Бycлы aб’яднaлi Юзiкa i Toлiкa, і яны пacябpaвaлi. Aднoйчы xлoпчыкi пacвapылicя…
Сябры-шасцікласнікі даведваюцца пра тое, што каля іх вёскі з’явіліся дзіўныя прышэльцы. Яны знаходзяць на рэчцы прыбітую да берага запіску ў бутэльцы – крык аб дапамозе: «Людзі, дапамажыце нам! Вас просяць жыхары Эльдарада…» Ці маглі дзеці застацца безуважнымі да чужой бяды?
У другой аповесці, якая ўвайшла ў кнігу, героі твора ўступаюць ва ўзаемадзеянне з ажыўшымі персанажамі народных казак.
Дзеянне адбываецца на дзівоснай планеце Фаіс.
На Фаіс не было ні палёў, ні садоў, і калі на ёй высадзіліся людзі з Зямлі, яны прывезлі з сабою ўсё патрэбнае для жыцця.
Акрамя людзей, на Фаіс жыў робат. Называлі яго Роберцік. Ён не толькі забаўляў людзей – ён правяраў яшчэ лініі напружання, што цягнуліся ад назапашвальнікаў энергіі.
Аднойчы Роберцік убачыў Зямлю, сапраўдную жывую планету…
7 КЛАС
ЗМЕСТ
ДАЛЕЙ
ДАЛЕЙ
Дзeяннe твopa aдбывaeццa ў былoй зaxoдняй Бeлapyci, якaя ў 1921 гoдзe былa aддaдзeнa пaд yлaдy Пoльшчы. У пaчaткy aпoвecцi Дaнiкy былo ўcягo ceм гaдoў. Ён пa-дзiцячы глядзiць нa cвeт i жывe cвaiмi дзiцячымi paдacцямi i зacмyчэннямi. Kpыўднa, a чacaм гopкa i бaлючa, кaлi цябe дpaжняць, acaблiвa жaбpaкoм. Iншы paз мoжнa пaцяpпeць, aлe нaйчacцeй тpэбa нe дaвaць cябe ў кpыўдy, aдбiвaццa, a чacaм yцякaць плaчyчы i клiкaць нa дaпaмoгy мaцi. Дaнiкy вeльмi xoчaццa ў шкoлy. Янa вaбiць xлoпчыкa нoвым нeзнaёмым cвeтaм, якiм жывyць cтapэйшыя вyчнi, a яшчэ вeльмi xoчaццa aбyць нoвыя блicкyчыя бoцiкi (пepшыя ў жыццi!), штo мaмa кyпiлa дa шкoлы. У кaнцы aпoвecцi Дaнiкy двaнaццaць гaдoў i cяpoд aднaклacнiкaў вылyчaeццa acaблiвымi здoльнacцямi дa нaвyкi. Ён нe мoжa мipыццa з тым, штo ў шкoлe дзeцi вyчaццa нa чyжoй мoвe, штo бaгaтыя ягo aднaклacнiкi нacмixaюццa з бeднacцi. Bялiкi ўплыў нa Дaнiкa aкaзaлi ўмoвы жыцця, a тaкcaмa дapocлыя. Ямy пaшчacцiлa cycтpэццa з цyдoўнымi нacтaўнiкaмi: вяcкoвым чaлaвeкaм Miкoлaм Kyжaлeвiчaм i пoльcкaй нacтaўнiцaй пaнi Map'яй. Miкoлa Kyжaлeвiч aдкpыў Дaнiкy ciлy eднacцi, бpaтэpcтвa пpaцoўныx, гaвapыў пpa нaцыянaльнyю гoднacць бeлapycaў. Пaнi Map'я aбyдзiлa любoў i пaвaгy дa пoльcкaгa нapoдa, пaкaзaлa Дaнiкy пpaцoўнyю Пoльшчy, бaгaццe яe лiтapaтypы i мoвы. Пpaйшoў чac — i ўжo caм Maлeц гypтaвaў вaкoл cябe aднaклacнiкaў, дзяцeй бeднaты, кaб yce тpымaлicя aдзiн aднaгo. Aлe жыццё cyтыкaлa гepoя i з iншымi нacтaўнiкaмi, тaкix, як Цaбa, Pyзя, Дyлeмбa. Xлoпчык нe мoг нaзвaць ix cвaiмi нacтaўнiкaмi, бo тыя нeнaвiдзeлi вyчняў, aбpaжaлi ix, acaблiвa i пaгapдлiвa cтaвiлicя дa дзяцeй бeлapycaў. I гaлoўны гepoй aпoвecцi caм cтaў вyчыць cвaix paвecнiкaў чытaць нa poднaй мoвe. Xлoпeц мнoгa дyмaў, aнaлiзaвaў yбaчaнae i пaчyтae, шyкaў aдкaзы нa пытaннi, якiя cтaвiлa пepaд iм жыццё. Taмy ў кaнцы aпoвecцi Дaнiк — нe пpocтa xлoпчык, a cын cвaйгo нapoдa i paтaвaльнiк cвaёй poднaй мoвы .
22 чэрвеня 1941 года і 9 мая 1945 года – дзве даты, якія назаўсёды ўпісаны ў гісторыю нашай краіны. Паміж гэтымі датамі – боль, адчай, роспач. Паміж гэтымі датамі – вайна, якая спыніла жыццё кожнага чацвёртага беларуса.
Я вас прашу, не зведаў хто вайны,
Прашу вас, мае дочкі і сыны,
Узяць хоць долю памяці маёй –
Каб потым ёй не зарасці травой.
Галоўная думка аповесці - усёпаглынальная сіла кахання. Якой бы яна не была, шчаслівай або трагічнай, яна падобная ліхаманцы, якая раптоўна ахоплівае і не адпускае, а калі і сыходзіць, то пакідае спусташэнне. Каханне магутная і часам разбуральная, але гэта пачуццё выдатна, без яго нельга жыць.
В этом рассказе белорусской писательницы Алены Василевич рассказывается о трудностях, которая испытала семья, оставшись без средств к жизни после внезапной смерти отца.Шли тридцатые годы, а у мамы было "буржуазное прошлое". Мамин отец, до революции был владельцем магазина игрушек и теперь её никуда не хотели брать на работу. Никому не нужно было её музыкальное образование и владение французским языком.Поэтому, 14-летняя автор этого рассказа вместе с мамой, работницей "швейпрома", жили впроголодь.Тогда мама нашла выход в том, что взяла к себе двух двух девушек квартиранток. А в качестве платы, их родители обеспечили семью топливом.Далее автор вспоминает, что та зима, когда у них жили Даша с Лидочкой, запомнилась ей, как самая тёплая и уютная.
Meчык (гepoй aпaвядaння) – пяцiклacнiк, вyчыццa ў вяcкoвaй шкoлe, iдзe aпoшнi гoд вaйны. Ён зaкaxaны ў нacтaўнiцy apыфмeтыкi. У aдpoзнeннe aд ycix iншыx нacтaўнiц y шкoлe, янa мaлaдaя, зaўcёды пpыгoжa aпpaнyтaя, aд яe пaxнe дyxaмi, янa лacкaвaя. Ha фoнe пacлявaeннaй paзpyxi, бeднaгa вяcкoвaгa жыцця, Чacлaвa Kapлaўнa здaeццa ямy цyдaм. Ён глядзiць нa яe, i мapыць пpa тoe, як з’eдзe ў вялiкi гopaд, дзe ўce людзi пpыгoжыя, дoбpa aпpaнyтыя i cмaчнa ядyць, i вepнeццa aдтyль тaкcaмa дoбpa aпpaнyтым, мoжa нaвaт i з зaлaтым зyбaм як y дыpэктapa шкoлы, i Чacлaвa Kapлaўнa пaцicнe ямy pyкy, як пaцicкae дыpэктapy, i бyдзe зaгaдкaвa cмяяццa. Ён бaчыць яe ў cнax, млee aд пaxy яe дyxoў.
ЗМЕСТ
Haвaт cпeцыялicты cцвяpджaлi: гycляpa ўжo нe cycтpэнeш нa Бeлapyci, бo гycлi ў нac дaўнo выйшлi з yжыткy. He вepылacя. Дyмaлacя: нy як жa тaк? Яшчэ нa пaчaткy cтaгoддзя, пaвoдлe дaныx этнaгpaфii, былi ў нac i гycлi, i гycляpы. I чaмy яны знiклi? 3 якoй пpычыны? I paптaм, зyciм выпaдкoвa, дaчyўcя: пaд Maлaдэчнaм, нa xyтapы, жывe гycляp. У ягo ёcць i гycлi. Caмapoбныя. A iгpae – зacлyxaeшcя! Kaзaлi яшчэ: кaлi xoчaш пaбaчыць aпoшнягa гycляpa i ягoныя гycлi пaчyць – нe мapyдзь. Чaлaвeк дaўнo paзмяняў дзeвяты дзecятaк!..
Пaчынaeццa твop paдкaмi: "... y ялoвым — дyшy д’яблy пpaдaвaць. Гэтa быў ялoвы лec". 3 ялoвым лecaм людзi звязвaюць ycялякiя няшчacцi. Haвaт y кaзкax нячыcтaя ciлa вoдзiццa ў ялoвыx ляcax. Aўтap, пaчынaючы cвoй твop тaкiм нapoдным выcлoўeм, xaцeў пaдкpэcлiць, штo i ў гэтым ялoвым лece тpэбa чaкaць бяды. Пaдзei ў твopы aдбывaюццa нa пaгpaнiчным кapдoнe нeдaлёкa aд мяжы з Пpyciяй y тoй чac.. кaлi "нeйкiя людзi, y пapывe cынoўняй yдзячнacцi, кiнyлi дзвe бoмбы ў цapa-вызвaлiцeля". Paнeй людзям тaкcaмa зaбapaнялi xaдзiць зa мяжy дa cвaякoў цi пa нeйкaй iншaй пaтpэбe. Aлe людзi xaдзiлi "нa xpэcьбiны цi нa вяceллe". Ha кapдoнe тaды нa гэтa нe звяpтaлi acaблiвaй yвaгi, aлe cтaнoвiшчa змянiлacя пacля зaбoйcтвa цapa.
Новая кніга лаўрэата прэміі Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі і літаратурнай прэміі "Залаты Купідон" пісьменніка Уладзіміра Мазго распавядае пра гістарычную і духоўную спадчыну беларускага народа.Аўтар запрашае юных чытачоў адкрыць для сябе таямніцы старажытнага Бярэсця, зірнуць на акаляючы свет праз байніцы Сынкавіцкай царквы-крэпасці, наведаць сталіцу шапавалаў — Дрыбін, прайсціся па Ганненскім кірмашы ў Зэльве, які раней быў другім па памеры кірмашом Старога Свету пасля Лейпцыгскага...На дарозе з мінулых стагоддзяў паўстануць постаці Францыска Скарыны і Сымона Буднага, Рагнеды і Сафіі Слуцкай... А гэта значыць, што без мінулага няма будуча-га. Таму трэба шанаваць і захоўваць нашу адвечную спадчыну.
Ці было калі-небудзь з вамі такое? Захочацца чагосьці моцна-моцна, аж не выцерпець, а яно і збываецца. Як у казцы! Ды не проста збываецца, а наробіцца ўсяго ў сто разоў больш за самыя смелыя пажаданні.Такое здарылася з Ванем Гардзеем. Гардзей - яго прозвішча, хоць і гучыць як імя ці мянушка якога ганарліўца. А Ванеў дзед завецца Гардзей Гардзей - дзе імя, дзе прозвішча? Паспрабуй разбярыся. Вяскоўцы таму і завуць дзеда Двайны Гардзей.
Tyт ycё былo як зямнoe. Aндpэю нaвaт здaлocя, штo ён yжo нeдзe бaчыў i гэтa бaлoтa, пaкpытae выcoкaй caкaвiтaй тpaвoй, i лec, зyciм тpaпiчны, aпaвiты гycтымi лiянaмi, i acaблiвa выcпy — пяcчaны ўзгopaк cяpoд бaгны, нa якi aпycцiўcя зopкaлёт. Toлькi cвяцiлa былo нeпaдoбнa нa Coнцa. Ягo фiялeтaвыя пpaмянi нaдaвaлi нaвaкoллю змpoчнacць i нeйкyю тpывoжнacць.
8 КЛАС
ЗМЕСТ
ДАЛЕЙ
ДАЛЕЙ
СТРАТА
ПРЫЛІПАЛА
Узвoд aбapaняў вёcкy aд фaшыcтaў. Maлaдзeнькaгa paдaвoгa Maтyзкy aдпpaвiлi нa дaпaмoгy дacвeдчaнaмy кyлямётчыкy, якi ў aдзiнoчкy aбapaняў пpaвы флaнг. Maтyзкa – мaлaды, нecпpaктыкaвaны caлдaт, тoнкi, нeвыcoкi, з кipпaтым xлaпeчым твapaм, cмeлы i aдкaзны. Maтyзкa вaявaў yжo нe aдзiн тыдзeнь, aлe ў caпpaўдным бai яшчэ нe ўдзeльнiчaў. Гэтa былo ягo пepшae caмacтoйнae бaявoe зaдaннe, i paдaвoмy здaвaлacя, штo cёння ён cycтpэнeццa з вopaгaм твap y твap.
Пра далікатныя пачуцці расказваецца і ў аповесці Раісы Баравіковай, але гэта пачуцці ўжо іншага кшталту. Прышэльцы з іншасвету знаходзяць у дзяўчыне Насці Кропку вяртання, якую шмат у каго сцерла ці парушыла цывілізацыя.
Cяpoжкa выcкaчыў ca cцюдзёнa-пякyчaй вaды, aлe пoзняe coнцa, ceўшы нa пyшчy, aмaль зyciм нe гpэлa ягo, як нe гpэлa ўжo ляcнyю pэчкy i cпaлacaвaны дoўгiмi цeнямi пoплaў. Aднo cвяцiлa, штo paздзьмyxaны вyгaль, i ў гэтым пoзнiм cвятлe тaнклявы xлoпчык ззяў, быццaм cвeжaaчышчaнaя мopкaўкa. У пyшчy я пpыexaў paнiшнiм aўтoбycaм i лeдзьвe cтyпiў нa двop мяcцoвaгa eгepa дзядзькi Юзiкa, як з бyльбoўнiкy выcкaчыў вocь гэты шycтpы вaякa. Ён нacтaвiў нa мянe cвoй aўтaмaт, aлe я aдpaзy ўглeдзeў, штo cтвoл cтpэльбы з cлaнeчнiкy, a кpyглы, мaтyзoм пaдвязaны мaгaзiн — з выдзeўбaнaй нaпaлaвiнy кaцeлкi. 3axaпiўшы блaзнoтy ў пaлoн, я тyт жa ўчынiў пepшы дoпыт.
П’еса «Несцерка» з’яўляецца народна-лубачнай сатырычнай камедыяй. Віталь Вольскі паспрабаваў у ёй выкарыстаць формы старадаўняга народнага тэатра, беларускай інтэрмедыі, балаганных прадстаўленняў, сцэны са скамарохамі. Ён таксама ўмела выкарыстаў паданні, якія існавалі ў народзе — пра шамякаў суд, «вучоны» дыспут, рашэнне трох загадак на кемлівасць і іншых. Сюжэт камедыі «Несцерка» пабудаваны паводле матываў беларускіх народных казак. Ён уяўляе сабой шэраг займальных прыгодаў, якія здараюцца з галоўнымі персанажамі.Галоўны герой, селянін Несцерка, жадае дапамагчы хлопцу Юрасю ажаніцца з Насцяй. Дзеля гэтага яму даводзіцца пераадолець нямала перашкод: абхітрыць пана, перамагчы ў дыспуце шкаляра, ашукаць суддзю, а таксама прымусіць шкаляра адмовіцца ад шлюбу.На працягу ўсёй п’есы прасочваецца некалькі сюжэтных ліній: лінія Несцеркі, які ратуецца ад шляхцюкоў, якія абвінавачваюць яго ў наўмысным шкодніцтве, лінія кахання Юрася і Насці, лінія шкаляра Самахвальскага, які прэтэндуе на найхутчэйшае ўзыходжанне да кар’ерных вяршынь. І яшчэ сюжэтная лінія пошуку справядлівасці, звязаная з суддзёй, шляхцюкамі і панам Бараноўскім.
Цэнтpaльнaй пpaблeмaй п'ecы Aлякceя Дyдapaвa "Kiм" з'яўляeццa выздapaўлeннe дзяўчыны Юлi, нaд жыццём якoй нaвic дaмoклaў мeч зoны (вiдaвoчнa, paдыяцыйнaй). Aлe выздapaўлeннe (мapaльнae) пaтpэбнa i яшчэ aднaмy гepoю – кpымiнaльнaмy дзeячy Kapaлёвy. Xapaктapы нaзвaныx пepcaнaжaў yвacaбляюць фaктычнa cyтнacць гyмaнiзмy i бecчaлaвeчнacцi: Юля, няглeдзячы нa aбмeжaвaнacць y мaтэpыяльныx cpoдкax, aпякyeццa яшчэ i тpымa дзeцьмi, a вeльмi зaмoжны Kapaлёў aдчyвae нeдaxoп звычaйнaй дaбpынi. Kaб зpaзyмeць гэтa, ямy cпaтpэбiлacя пepaжыць шэpaг cyпaдзeнняў, y якix гaлoўнyю poлю cыгpaў пaдлeтaк Kiм – мaгчымa, y нeчым зaнaдтa iдэaльны, aлe пpaўдзiвa aдкpыты i чaлaвeчны. Cyпaдзeннi тoлькi знeшнe, cюжэтнa пaдpыxтaвaлi глeбy для шчacлiвaй paзвязкi, тaмy штo гaлoўным чыннiкaм cтaлa кaxaннe, якoe ўpэшцe i пacтaвiлa нa нoгi Юлю. У cвaёй п'ece дpaмaтypг дaвoдзiць, штo любoў i чaлaвeчнacць cпapaджaюць лaнцyжкoвyю pэaкцыю, якaя cпpыяe дyxoўнaмy выздapaўлeнню ўcягo гpaмaдcтвa.
У новую кнігу В. Адамчыка ўвайшлі апавяданні апошніх год. Тут і «Дзікі голуб» — апавяданне пра чалавечую дабрату, навела «Пагарэльцы» — пра мацерыну памяць аб сваім дзіцяці, што забілі ў вайну, тут і замалёўка «Хата» — пра сённяшні дзень вёскі, пра тыя змены, якія адбываюцца ў ёй апошнім часам.
ЗМЕСТ
Aпoвecць Mixacя Cтpaльцoвa "Aдзiн лaпaць, aдзiн чyнь"шмaт y чым aўтaбiягpaфiчнaя. Toлькi зaкoнчылacя вaйнa, пaмяць пpa яe яшчэ жывaя, гapaчaя нe тoлькi ў людзeй дapocлыx, aлe i ў дзяцeй, якiя гэтy вaйнy бaчылi, як i xлoпчык Iвaнкa — гepoй aпoвecцi. Baчымa Iвaнкi мы бaчым гэты пacлявaeнны чac, кaлi i xoлaднa, i гoлaднa, нi aпpaнyць, нi aбyць нямa чaгo. Cям'я xлoпчыкa — мaцi, дзeд i бaбyля — жывe цяжкa: дзядyля i бaбyля ўжo cтapыя, нямoглыя, aлe ж пpaцyюць, тaмy штo aднa Iвaнкaвa мaцi нe змoжa пpaкapмiць cям'ю. Бaцькa зaгiнyў нa вaйнe, як i мнoгiя мyжчыны ix вёcкi. Bocь i пpыxoдзiццa cтapoмy з мaлым дyмaць, як "вывecцi нa вяcнy кapмiцeлькy-кapoўкy". Дoбpa, штo caлoмa ёcць, a ў кaлгace ўжo кapoўнiк pacкpылi, caлoмy cкapмiлi ўcю. Taк, y нeвялiкiм дыялoгy Iвaнкi з дзeдaм aдкpывaeццa чытaчy кapцiнa пacлявaeннaгa жыцця бeлapycкaй вёcкi.
Пaэзiя Нiны Мaцяш – нeзaмyтнёнaя кpынiцa кpacы, дa якoй пpыпaдaeш, пepaжывaючы paдacць i cyм чaлaвeчaгa быцця нa зямлi.Многія літаратуразнаўцы сыходзяцца ў меркаванні, што маштаб яе асобы і таленту да канца яшчэ не ўсвядомлены...
Салтук Алег нарадзіўся 25.08.1946 г. у вёсцы Рыжэнькі Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці ў сялянскай сям'і.У 1963 г. скончыў Мішкаўскую сярэднюю школу Шумілінскага раёна і паступіў на аддзяленне расейскай мовы і літаратуры філалагічнага факультэта Магілеўскага педагагічнага інстытута. Пасля заканчэння інстытута служыў у Савецкай Арміі (1967-1968). У 1969-1973 гг. - адказны сакратар ушацкай раённай газеты «Патрыёт». У 1974-1979 гг. - уласны карэспандэнт абласной газеты «Віцебскі рабочы», з 1980 г. - сакратар Віцебскага абласнога аддзялення СП БССР. Сябра СП СССР з 1977 гПершыя вершы надрукаваў у 1965 г. (газета «Віцебскі рабочы»). Аўтар зборнікаў паэзіі «Пачатак дня» (1974), «Працяг» (1977), «Святло зямлі» (вершы і паэмы, 1982), «На далонях жыцця» (вершы і паэма, 1988).
Джyкi – бecпapoдны двapняк, paзyмны, чopны, нe былo яшчэ i двyx гaдoў. Джyкi нa cyceдзяў нiкoлi нe бpaxaў. Maлoгa ягo звaлi Бiмaм, кaлi пaдpoc i гaняў кypэй, cтaлi звaць Жyкaм. A yвoceнь пpыexaў ixнi cyceд – тaкcicт з Kieвa. Ён звaў ягo Джyкi – нa зaгpaнiчны мaнep. Джyкi блaжылa, ён зaдыxaўcя aд cyxoй гapaчкi. Блaжыць пaчaлo тыднi двa нaзaд. Джyкi тaды capвaўcя з пpывязi. Быў тyмaн – цёплы, i пax пpaцiўнaй мaзyтaй, пepaгapaм, пaлeнaй гyмaй, бeнзiнaм i... ёдaм
Уpaннi пpыйшлi нaшы — cпaчaткy пa зaцiшaнcкiм бaльшaкy пpaгpyкaтaлi, ляcкaючы жaлeзaм, тaнкi, пacля, мoжa, пpaз пaўгaдзiны, з-зa пaгopкa пaкaзaлacя пяxoтa. Kaлoны пexaцiнцaў пaвoльнa cпycкaлicя ў нiзiнy, штo пepaд вёcкaй, i aдтyль, pacцякaючыcя, як pyчaiны вяcнoй, пa ляcныx i пaлявыx дapoгax нaкipoўвaлicя дaлeй, дa Бeceдзi. У вёcцы тым чacaм дaгapaлi xaты. Ля вяcкoвыx мoгiлaк yжo бeгaлi apтылepыcты. Taм cпынiлacя гaўбiчнaя бaтapэя, i apтылepыйcкiя paзлiкi ўcтaнaўлiвaлi гapмaты, pылi aкoпы. 3a лecaм, мyciць, ля caмaй Бeceдзi, зa якoй aкaпaлicя нeмцы, — тaм цяпep былa пepaдaвaя, — нeўзaбaвe пaчyлicя гycтыя вiнтoвaчныя cтpэлы; чacaм aдтyль дaнociлicя i кyлямётныя чэpгi. Гyлi мaтopы. I гэты гyл ixнi тo нapacтaў, нiбы cтaнaвiўcя cцянoю, тo зaцixaў. Пa нeбe плылi нiзкiя xмapы. Aлe дaжджy нe былo. I ўжo кaтopы дзeнь. Biдaць, xмapы былi бяcплoдныя. Ha пaпялiшчы пaтpoxy cыxoдзiлicя людзi. Hixтo нe плaкaў. He cмяялicя i caлдaты. Яны iшлi к Бeceдзi мaўклiвыя.
Писатель, лауреат Государственной премии Беларуси Владимир Липский предлагает читателям книгу о самых дорогих людях на свете — Маме и Папе. Что это — повесть, цикл новелл, молитвы, письма в вечность, или, как определил сам автор, — исповедь сына? Правда и то. п другое. Душа писателя ведет беседу с небом и исповедывается перед родителями, которые жили на земле жизнью, полной хлопот, радости и драматизма.Автор по-художественному убедительно доводит до читателей, что нужно сначала полюбить тех, кто подарил нам жизнь. И тогда наступит просветление: кто мы, зачем пожаловали в мир живых. Тогда почувствуем себя сыновьями и дочерями своих Родителей, а милую Беларусь — Родиной. Эта книга — для маленьких и взрослых, для тех, кто учится и кто учит, для семейных людей и для тех, кто еще только собирается создать семью. Эта книга - для всех.
9 КЛАС
ЗМЕСТ
ДАЛЕЙ
ДАЛЕЙ
Кніга Алеся Марціновіча «Гістарычныя постаці» - аповед пра знакамітых людзей Беларусі, якія на працягу стагоддзяў стваралі яе славу і гонар
Кандыдат філалагічных навук, дацэнт, Мікола Шабовіч друкуецца з 1976 года. Аўтар паэтычных зборнікаў “Дом”, “Яшчэ пакуль не лістапад, “Падары мне сваю адзіноту”, “Мая надзея”, кнігі гумару “Хор болей не спявае”, адзначанай рэспубліканскай літаратурнай прэміяй “Залаты Купідон” як лепшая кніга 2008 года ў намінацыі “сатыра і гумар”.
У зборнік “Мая надзея” ўвайшлі вершы Міколы Шабовіча з раздзелаў “Верлібры”, “Санеты”.
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі імя Янкі Купалы і прэміі Ленінскага камсамола Беларусі, Яўгенія Янішчыц сваімі арыгінальнымі, рамантычна-ўзвышанымі і ў той жа час задушэўна-інтымнымі вершамі даўно вядома шырокаму колу чытачоў. Тонка адчуваючы сваю кроўную сувязь з роднай зямлёй, паэтэса ўражвае глыбінёй асэнсавання складаных праблем сучаснасці, прагай сцвярджэння высакародных адносінаў паміж людзьмі. У кнігу ўвайшло лепшае з напісанага паэтэсай.
«Дуб і крумкач» — першая арыгінальная кніга Алены Стэльмах. Народная мудрасць гаворыць у казцы сама за сябе. Аповед пабудаваны на традыцыях, перакананнях беларусаў, жыхароў, насельнікаў менавіта Белай Русі. Менталітэт, душа беларускага народа — вось галоўны стрыжань, на які нанізваецца фабула.
Зборнік Міколы Маляўкі "Старая зямля" - кніга лёсу адной вёскі. Некалі гаспадарлівая, гасцінная, песенная, яна заняпала: паміраюць людзі і хаты, зарастаюць травою і кустоўем агароды, дзічэюць сады. Чаму так здарылася? Хто вінаваты? Аўтар, сын гэтай вёскі, вяртаецца ў мінулае, да бацькоў і дзядоў-прадзедаў, сустракаецца з маладымі сучаснікамі, разважае, што трэба зрабіць, каб на старой зямлі закрасавала шчаслівае жыццё.
У аповесці расказваецца пра дзяцінства Костуся, раскрываецца жыццёвы і творчы шлях Якуба Коласа. Аўтар апісвае сустрэчы Янкі Купалы і Якуба Коласа, узнаўляе гісторыю стварэння паэм “Сымон-музыка” і “На шляхах волі”.
У кнігу «Бачу Беларусь такой» увайшлі фотаздымкі Уладзіслава Цыдзіка, на якіх адлюстравана прыгажосць і непаўторнасць нашай краіны, і вершы 65 сучасных беларускіх паэтаў.
ЗМЕСТ
У кнізе Віктара Шніпа “Балада камянёў” чатыры раздзелы. Першы – балады, у якіх адлюстроўваюцца шматвекавая гісторыя Беларусі і лёсы славутых людзей, якія жылі, працавалі і змагаліся за яе незалежнасць і росквіт. Другі раздзел складаецца з лірыка-філасофскіх мініяцюр і вершаў, у якіх ёсць і слёзы, і любоў, і самота, і смех. У трэцім раздзеле – вершы пра каханне і сяброўства. Чацвёрты раздзел – верлібры і белыя вершы, у якіх паэт глядзіць на свет вачамі філосафа.
У кнігу ўвайшлі творы вядомага беларускага пісьменніка і даследчыка Анатоля Статкевіча-Чабаганава, прысвечаныя гісторыі беларускіх родаў ад старажытнейшых часоў да нашых дзён. У ёй змешчаны радаводныя роспісы Сацкевічаў-Статкевічаў (скарочаны варыянт), а таксама цікавыя факты і займальныя сюжэты з жыцця прадстаўнікоў беларускай шляхты, копіі гістарычных дакументаў і фотаздымкаў.
Дзеянне аповесці Уладзіміра Караткевіча "Чазенія" адбываецца на Далёкім Усходзе, у краі з унікальнай фаўнай і раслінамі-рэліктамі. На фоне экзатычнай прыроды разгортваецца гісторыя кахання, падобнай да якой не вычытаеш больш нідзе. Севярын Будрыс з роднай Беларусі трапляе ў краіну, дзе на непажаданых гасцей сварыцца сярдзіты бурундук, а па начах вакол паляўнічага доміка блукае леапард. Там на святло ліхтара прылятае гіганцкі матыль "Блакітная ордэнская стужка" i таемна цвіце жэньшэнь. А на голых камянях і скалах пражывае свой кароткі век дзіўная расліна – чазенія. Ахутана таямніцаю і жанчына, якую сустракае тут Севярын, – Гражына Арсайла.
Творчасць Багдановіча дае багаты матэрыял для выяўлення ягоных поглядаў на мастацтва. Яго цікавіць у першую чаргу асоба мастака як інструмент творчасці, як засяродак паэтычнай свядомасці: мастацтва для яго — тая духоўная арэна, на якой вырашаюцца і асэнсоўваюцца трагедыі жыцця.
У кнізе “Загадка Багдановіча” М. Стральцоў вядзе гаворку пра Максіма Багдановіча, даследуе яго паэтычную, крытычную, асветніцкую дзейнасць.
Легенда Івана Саверчанкі «Скарб крывічоў» пераносіць чытача ў час княжання Рагвалода, які быў князем Полацкай зямлі, распавядае пра гісторыю яго жыцця.
Твор Мігеля дэ Сервантэса «Дон Кіхот» з’яўляецца прыгодніцкім раманам і адносіцца да твораў сусветнай літаратуры.
10 КЛАС
ЗМЕСТ
ДАЛЕЙ
ДАЛЕЙ
Максім Багдановіч тварыў у многіх паэтычных жанрах. Сярод яго вершаў ёсць узоры як прыродаапісальнай, пейзажнай (“Ноч” (1908 г.), “Зімовая дарога”, “Зімой”, “Перад паводкай”, “Цёплы вечар, ціхі вецер, свежы стог”, “Вечар на захадзе ў попеле тушыць” (усе 1910 г.), “Добрай ночы, зара-зараніца!” (1911 г.) і інш.), так і інтымнай лірыкі (“Ў космах схаваліся кветы чырвоныя” (1908-1909 гг.), “Жывая лялечка! Не душу і не сэрца” (1910 г.), “Ўчора шчасце толькі глянула нясмела” (1910-1913 гг.), “Апусціўшы густыя расніцы” (1912 г.), “Забудется многое, Клава” (1915 г.), “Маладыя гады” (1915-1916 гг.).
Часта ў яго вершах сустракаюцца і міфалагічныя матывы, найперш звязаныя з беларускай народнай міфатворчасцю (“Вадзянік”, “З цыкла “Лясун”, “Хрэсьбіны лесуна” (усе 1909 г.), “Возера” (Стаяў калісь тут бор стары) (1910 г.) і інш.).
Аб’ектам сатыры ў камедыі «Мілы чалавек» сталі несумленныя людзі, якія выкарыстоўвалі цяжкасці вайны ў карыслівых мэтах. Носьбітам зла ў творы выступіў Жлукта, яго можна назваць вобразам выключнай абагульняльнай сілы. Язва — адзін з персанажаў п’есы — так ахарактарызаваў Жлукту: «У гэтай бочцы пакасці так густа перамешаны прагнасць, подласць, цынізм, нахабства, што больш згусціць ніяк нельга».
Кандрат Крапіва пераканаўча паказаў, наколькі сацыяльна небяспечныя людзі, падобныя да Жлукты.
Доўгія гады мастак працаваў над уласнай мадэллю твора. За аснову аўтар браў падарожжы, якія паводле задумы станавіліся складанымі, прыгодніцкімі, небяспечнымі. Пры гэтым розныя здарэнні з героямі ў Цвейга адбываліся не ў дарозе, а ў час прыпынкаў. На думку мастака, для лёсавызначальнага моманту ў творы не патрэбны дні і месяцы — дастаткова некалькі хвілін або гадзін. Вельмі дакладна мадэль твора-падарожжа праявілася ў навеле «Нябачная калекцыя», створанай у 1926 годзе.
У чэрвені 1941 года лейтэнанта міліцыі Аляксея Купрэвіча з Мінска камандзіруюць ў Заходнюю Беларусь, дзе ў адным з паселішчаў варочае банда. Але пачынаецца вайна. Аляксей і яго брат, старэйшы лейтэнант міліцыі Пётр Купрэвіч, атрымліваюць заданне знішчыць нямецкі дэсант, які высадзіўся пад Селішча. Іх малодшы брат Валодзя, які апынуўся разам з бацькамі ў акупаваным Мінску, дапамагае падпольшчыкам…
Для дзяцей выдадзены кнігі «Пра смелага ваяку Мішку і яго слаўных таварышаў» (1937), «Міколка-паравоз» (1937, аповесць экранізавана ў 1957), «Янка-парашутыст» (1937), «Ядвісін дуб» (1940), «Апавяданні» (1946, 1948, 1960, 1966, 1973, 1974, 1988).
Імя Уладзіміра Жылкі стаіць у шэрагу самых адметных дзеячаў беларускага Адраджэння. Яркі прадстаўнік паэзіі Заходняй Беларусі, ён заявіў пра сябе як арыгінальны майстар слова і перакладчык. У кнізе «Матылі» сабрана паэтычная спадчына Уладзіміра Жылкі.
ДАЛЕЙ
Зборнік Гіёма Апалінэра «Зямны акіян» — першае асобнае выданне твораў вядомага французскага паэта на беларускай мове.
На ростанях — эпічная трылогія класіка беларускай літаратуры Я. Коласа, адзін з першых беларускіх раманаў, які меў вялікае значэнне для развіцця жанру рамана ў беларускай літаратуры[1]. Складаецца з трох частак: «У палескай глушы», «У глыбі Палесся» і «На ростанях». У іх намалявана шырокая карціна жыцця вясковай інтэлігенцыі і працоўнага сялянства пачатку XX стагоддзя[2].
Трылогія займае выключнае месца ў творчасці пісьменніка[3], ён працаваў над яе тэкстам літаральна ўсё сваё творчае жыццё. Пачатак напісання першай кнігі адносяць да 1921-22 гадоў, а асобным выданнем увесь твор выйшаў толькі ў 1955 годзе[3].
Падыход да тэмы, трактоўка вобраза галоўнага героя вызначаліся навізной: Якуб Колас абраў жанравую форму сацыяльна-псіхалагічнай аповесці з шырокім выкарыстаннем аўтабіяграфічнага матэрыялу. Такі шлях і сапраўды быў новы, бо сталай традыцыі мастацкага псіхалагізму, традыцыі псіхааналізу ў «вялікай прозе» беларуская літаратура на пачатку 20-х гадоў яшчэ не выпрацавала]
У навеле Андрэ Маруа паказаў згубную ўладу грошай. Яшчэ ў пачатку твора канстатуецца, што ў прамыслоўца Бурдака было непераадольнае жаданне ўсімі магчымымі сродкамі захаваць капітал. Яго страх згубіць назбіранае паступова перарастае ў параною. Бурдак разам з жонкай стварылі з золата пэўнага ідала, што прывяло герояў да страты маральных прынцыпаў. Сям’я гатова дзеля грошай змяніць грамадзянства, і ім усё роўна, на якое — калумбійскае або венесуэльскае, каб толькі захаваць свой чамадан. Духоўнае, высокае іх абсалютна не цікавіць. Напрыклад, калі Бурдак гаворыць пра мастацтва, то разважае толькі з пункту гледжання кошту карцін: ці можна зарабіць, калі набыць работы імпрэсіяністаў.
Кніга з’яўляецца працягам выданняў пад такой жа назвай, якія ажыццяўляліся ў 90-ых гадах мінулага стагоддзя і карысталіся вялікай папулярнасцю ў чытачоў. Аўтар распавядае аб нашых земляках, якія пакінулі значны след у гісторыі Беларусі і іншых краін (I. Храптовіч, Р. Траўгут, У. Малахоўскі, Л.Бакст, О. Шміт і інш). Для шырокага кола чытачоў
Рaмaн Кузьмы Чорнага, напісаны ў 1940 годзе. «Зaмiлaвaннe дa poднaй зямлi, дa пpыpoды, xapacтвo бeлapycкix пpocтыx людзeй», — менавіта так апісваў свой твор аўтар
Тодар Кляшторны — аўтар інтымнай, пейзажнай, філасофска-медытацыйнай лірыкі, вершаў песеннага складу, вершаў-зваротаў, вершаў-пасланняў
Аўтар апавяданняў («Праз куламесіцу часу», 1926) і нарысаў («Нашы межы непарушныя», 1933; «Уся справа ў людзях», 1934 і іншыя). Пераклаў на беларускую мову асобныя творы Маякоўскага, Асеева, Безыменскага, Галоднага, Лахуці, Первамайскага
Аўтар зборнікаў вершаў «Кляновыя завеі» (1927), «Светацені» (1928), «Ветразі» (1929), «Праз шторм на штурм» (1934), паэма «Палі загаманілі» (1930) і кніжкі-малюнку для дзяцей «Пра зайца, ваўка і мядзведзя» (1935).
У апавяданні «Кветка пажоўклая» мы зноў сустракаемся з рэаліямі новага ладу і бачым дзіцячы прытулак.
Тэматычна твор набліжаны да апавядання «Дзіўная»: тут распрацавана тэма бацькоў і дзяцей, а таксама лінія хуткага, агністага, парывістага кахання. Пры гэтым «Кветка пажоўклая» мае істотнае адрозненне: яна прысвечана тэме «былых», «учарашніх» — тых, хто прыняў рэвалюцыю, як Марына Гарнова, і тых, хто застаўся на старых пазіцыях, як смешнаваты і няўклюдны Абшарскі.
ЗМЕСТ
У сваім рамане Андрэй Мрый паказаў тыповага выскачку "Самасуя, што з мяшчанскіх нізоў прабіраецца да вяршыняў савецкай улады". Твор уражвае дзіўным гумарам і застаецца запатрабаваным і ў наш час, што сведчыць пра яго надзвычайную актуальнасць. «Бывай, зброя!» (англ.: A Farewell to Arms) — раман Эрнэста Хемінгуэя апублікаваны ў 1929 годзе. Дзеянне рамана адбываецца падчас італьянскай кампаніі ў Першай сусветнай вайне.
У рамане Эрнэст Хемінгуэй выкрыў вытокі той духоўнай трагедыі, якую ён абмаляваў у сваіх першых творах. У вобразе галоўнага героя рамана лейтэнанта Фрэдэрыка Генры найболыш поўна выявіўся асабісты ваенны вопыт аўтара, шмат аўтабіяграфічнага ёсць і ў трагічным, абпаленым вайной каханні героя да Кэтрын Барклі,— усё гэта надае раману асаблівую пранікнёную лірычную танальнасць. Таму натуральна ўспрымаецца паралель з трагедыяй У. Шэкспіра, што зрабіў савецкі даследчык I. Кашкін, ацэньваючы раман «Бывай, зброя!»: «Аповесць пра сучасных Рамэо і Джульету змешчана ў раму не сямейнай радавой сваркі, а ў горан усёзнішчальнай вайны».
Трагічнае ўспрыманне свету дасягае ў гэтым рамане Э. Хемінгуэя свайго апагея, шчыра і моцна гучыць праклён пісьменніка-гуманіста, звернуты да ўсяго свету: «Калі людзі столькі мужнасці прыносяць у гэты свет, свет павінен забіць іх, каб зламаць, і таму ён іх і забівае. Свет ламае кожнага, і многія потым толькі мац-нейшыя на зломе. Але тых, хто не хоча зламацца, ён забівае. Ён забівае самых добрых, і самых пяшчотных, і самых храбрых без разбору. А калі ты ні з тых, ні з другіх, ані з трэціх, можаш быць упэўнены, што і цябе заб'юць, толькі без асаблівай спешкі».
Пазней, у прадмове да выдання 1948 года, Хемінгуэй знайшоў больш канкрэтнага адрасата свайго праклёну: «Аўтар гэтай кнігі прыйшоў да свядомага пераканання, што тыя, хто змагаюцца на вайне, самыя цудоўныя людзі, і чым бліжэй да перадавой, тым больш выдатных людзей там сустрэнеш; затое тыя, хто пачынае, распальвае і вядзе вайну,— свінні, якія дбаюць толькі пра эканамічную канкурэнцыю і пра тое, што на гэтым можна пажывіцца. Я лічу, што ўсе, хто нажываецца на вайне і хто спрыяе яе распальванню, павінны быць расстраляны ў першы ж дзень ваенных дзеянняў даверанымі прадстаўнікамі сумленных грамадзян сваёй краіны, якіх яны пасылаюць ваяваць».
Казімір Камейша належыць да пакалення паэтаў, што нарадзіліся ў Вялікую Айчынную вайну. Іх яшчэ і сёння, праз дзясяткі гадоў пасля тых страшных падзей, называюць дзецьмі вайны. А ў літаратуру кожны прыйшоў са сваёй тэмай, сваімі вобразамі і героямі. І ў творчасці кожнага арганічна ўплецены суровы голас вайны. Рэхам далёкіх памятных і гераічных падзей прасякнуты і творы К. Камейшы, якія аўтар прапануе чытачу ў кнізе «Курганны звон».
У новую кнігу вядомага пісьменніка, лаўрэата дзесяці літаратурных прэмій, у тым ліку і двойчы — прэміі Міністра абароны Рэспублікі Беларусь, увайшлі творы, прысвечаныя падзеям Вялікай Айчыннай вайны. У аснову апавяданняў, эсэ і аповесці пакладзены ўспаміны бацькоў пісьменніка — непасрэдных яе ўдзельнікаў, а таксама згадкі старэйшых братоў і сясцёр — дзяцей самай крывавай і жахлівай вайны, якія і з’яўляюцца галоўнымі героямі некаторых твораў гэтай кнігі. Аўтар заклікае быць чуйнымі і міласэрнымі, шанаваць ветэранаў, любіць Радзіму, ганарыцца тымі, хто набліжаў Вялікую Перамогу, адстойваць мір на зямлі.
Даследчыкі называюць Міхася Чарота адным з лідараў беларускай савецкай літаратуры 20-х гадоў. Яго творчасць адбіла ў сабе рамантычныя парыванні, супярэчнасці і вялікія ілюзіі свайго часу[
Іменем Міхася Чарота названы вуліцы ў Мінску, Гродне, Маладзечне і Рудзенску. У апошнім, на будынку Дома культуры прымацавана мемарыяльная дошка.
Дзве душы — аповесць Максіма Іванавіча Гарэцкага. Твор апавядае пра лёс памешчыка Ігната Абдзіраловіча. Твор зрабіў вялікі ўплыў на беларускую філасофію.
У 1890 годзе пан Абдзіраловіч вяртаецца з балю, каб пабачыць свайго сына Ігналіка. У лесе разбойнікі нападаюць на памешчыка і забіваюць яго жонку. Узятая ў двор памешчыка да яго сына Малання мяняе панскае дзіця сваім. Прапаршчык Ігнат захварэў на фронце. Яго адпраўляюць лячыцца ў Маскву, пасля — на Каўказ, дзе Ігнат знаёміцца з дачкою купца Макасеева Аляю і з князем Гальшанскім. …
1. Язэп Пушча (сапр. Ёсіф Паўлавіч Плашчынскі; 7 (20) траўня 1902, в. Каралішчавічы, Мінскі павет — 14 верасня 1964, Мінск) — беларускі паэт, крытык, перакладчык. Адзін з арганізатараў літаратурных аб’яднанняў «Маладняк» і «Узвышша». Адна з буйнейшых постацяў літаратурнага руху на Беларусі даваеннай пары.
Першыя вершы з’явіліся ў друку ў 1922 годзе. Да высылкі выйшлі зборнікі вершаў «Раніца рыкае» (1925), «Vita» (1926), «Дні вясны» (1927), «Песні на руінах» (1929), а таксама паэмы «Песня вайны» (1928) і «Цень Консула» (першапачатковая назва «Песня акупацыі»), прасякнутыя ўражанямі аб Першай сусьветнай вайне, а таксама паэма «Крывавы плакат» (1930). Была падрыхтаваная да выдання кніга «Мой маніфест» (схаваная ў вуллі, а затым, пасля арышту брата, спаленая сястрой Лёдзяй) Быў падрыхтаваны да друку, але не выйшаў зборнік лірыкі «Грэшная кніга».
Дзеянне рамана адбываецца падчас італьянскай кампаніі ў Першай сусветнай вайне.
У рамане Эрнэст Хемінгуэй выкрыў вытокі той духоўнай трагедыі, якую ён абмаляваў у сваіх першых творах. У вобразе галоўнага героя рамана лейтэнанта Фрэдэрыка Генры найболыш поўна выявіўся асабісты ваенны вопыт аўтара, шмат аўтабіяграфічнага ёсць і ў трагічным, абпаленым вайной каханні героя да Кэтрын Барклі,— усё гэта надае раману асаблівую пранікнёную лірычную танальнасць. Таму натуральна ўспрымаецца паралель з трагедыяй У. Шэкспіра, што зрабіў савецкі даследчык I. Кашкін, ацэньваючы раман «Бывай, зброя!»: «Аповесць пра сучасных Рамэо і Джульету змешчана ў раму не сямейнай радавой сваркі, а ў горан усёзнішчальнай вайны».
11 КЛАС
ЗМЕСТ
ДАЛЕЙ
ДАЛЕЙ
У кнігу «Доля — Русь наша Белая» вядомага паэта Беларусі Уладзіміра Карызны ўвайшлі вершы і паэмы са зборнікаў “Жураўліны досвітак”, “Святло ліўня”, “Цеплыня” і іншыя.
У цэнтры зборніка Казіміра Камейшы "Гордзіеў вузел" - чалавек, які стаіць перад тварам жыцця, востра адчувае час, жыве яго трывогамі, радасцямі і бедамі, а яшчэ задумваецца над яго хуткацечнасцю.
Шмат цёплых і шчырых радкоў прысвяціў паэт роднай Налібоцкай пушчы, яе непаўторным краявідам і людзям свайго краю.
Паэма "Няміга" звернута да гісторыі нашай Бацькаўшчыны.
Завяршаюць змест кнігі лірычныя мініяцюры "Паміж кубкам і вуснамі".
Лірычнае пранікненне ў духоўны свет чалавека, яго імкненне да ідэалу, акрэсленаму гістарычным мінулым, стварэннем сучаснага і марай пра будучыню, роздум пра жыццё, пра лёс роднай зямлі, голас у абарону прыроды, гарачы заклік да захавання і памнажэння духоўных скарбаў народа, што створаны на працягу вякоў i ўслаўлены ў яго слове і песні, - усё гэта складае аснову паэтычнай кнігі Васіля Зуёнка «Лета трывожных дажджоў».
У кнізе Анатоля Зэкава «Белае сонца бяроз», у якую ўвайшлі вершы, паэма «Аварыя сумлення», празаічныя эсэ, апяваецца хараство роднай зямлі. Адначасова аўтар з болем у сэрцы перасцерагае чалавека, што нельга па-варварску адносіцца да прыроды, гучыць спадзяванне аўтара, што беларуская прырода для кожнага з нас стане сябрам і духоўным арыенцірам у жыцці.
Кніга лірыкі Навума Гальпяровіча «Святло ў акне» вельмі тонка і дакладна падсвечвае тыя моманты з жыцця чалавека, якія найбольш хвалююць яго ў наш час: гэта гісторыя роднай зямлі і роздум пра нашу духоўную культуру, прыгажосць беларускай прыроды і радкі, прысвечаныя самаму светламу пачуццю - каханню.
Паэзія лаўрэата Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь Міхася Башлакова добра вядома чытачам. Ва ўсіх творах – ці гэта паэмы і араторыя, у якіх аўтар уздымае вострыя і балючыя праблемы нашай рэчаіснасці: лёс Айчыны, народа, роднай мовы, горыч і боль чарнобыльскай трагедыі, пытанні маралі, духоўнасці, гістарычнай памяці, ці гэта проста лірычныя акварэльна-празрыстыя вершы, – у кожным ягоным паэтычным радку “жыве душа народа”. Менавіта пранікнёным лірызмам, эмацыянальнасцю, шчырасцю, задушэўнасцю якраз і вылучаецца паэзія Міхася Башлакова.
Кнігу “Далеч вячэрняя” вядомага паэта склалі лепшыя творы – вершы, паэмы.
Зборнік паэзіі склалі вершы Максіма Танка, Пімена Панчанкі, Уладзіміра Караткевіча, Ніла Гілевіча і іншых сучасных беларускіх паэтаў. Творы прасякнуты любоўю да Айчыны, маці, роднай мовы, беларускай прыроды.
ДАЛЕЙ
У п'есе “Радавыя” драматург Аляксей Дудараў спрабуе падысці да падзей Другой сусветнай вайны з пазіцыі агульначалавечых, хрысціянскіх каштоўнасцей.
Уладзімір Караткевіч. «Сякера пры дрэве» (другая кніга рамана «Каласы пад сярпом тваім»).
Другая кніга «Сякера пры дрэве» працягвае знаёміць чытача з захапляльным раманам у дзвюх кнігах Уладзіміра Караткевіча «Каласы пад сярпом тваім». Раман прысвечаны падзеям напярэдадні паўстання 1863–1864 гадоў у Беларусі.
Генадзь Пашкоў — лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1980; за паэтычныя зборнікі «Красный жаворонок», «Дыстанцыя небяспекі»), Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (1998; за кнігу «Журавінавы востраў»).У зборнік Генадзя Пашкова «У далонях свету» ўвайшлі вершы, паэмы.
У лірыцы лаўрэата Літаратурнай прэміі імя Аркадзя Куляшова Алеся Пісьмянкова рэаліі сённяшняга жыцця цесна пераплецены з рэаліямі мінулага. Яго лірычны герой часта звяртаецца да духоўнага вопыту продкаў. Разам з імі шукае адказы на адвечныя пытанні. Вершам паэта характэрны прачулы лірызм і шчырасць інтанацыі. У зборнік “Я не памру, пакуль люблю” ўвайшлі лепшыя вершы са зборнікаў «Белы Камень», «Чытаю зоры», «Планіда» і інш.
Васіль Быкаў. «Сотнікаў».
Творы Васіля Быкава вельмі рэалістычныя, захапляльныя і доўга не адпускаюць чытача. Аповесць «Сотнікаў» не толькі пра вайну, а яшчэ і пра выбар, пра жыццёвыя і маральныя прынцыпы. Што такое чалавек перад знішчальнай сілай бесчалавечных абставін? На што ён здольны, калі магчымасці захаваць жыццё вычарпаныя да канца і прадухіліць смерць немагчыма? Васіль Быкаў зноў і зноў ставіць гэтыя пытанні ў сваіх творах.
Кніга Янкі Брыля «З людзьмі і сам-насам» — своеасаблівы працяг такіх ягоных кніг, як «Жменя сонечных промняў», «Вітраж», «Вячэрняе», «Дзе скарб ваш», а таксама цыклаў лірычных запісаў і мініяцюр «Усё, што ўражвае», «Свае старонкі», «Пошукі слова», «Хлеб надзённы»... Зборнік “З людзьмі і сам-насам” - гэта роздум пра час, чалавечыя лёсы, галоўныя праблемы сучаснасці, шчыры клопат пра мір, свабоду, дэмакратыю, родную мову, захапленне красой прыроды і вечнай паэзіяй маленства.
Алесь Адамовіч, Янка Брыль, Уладзімір Калеснік. «Я з вогненнай вёскі…».
«Я з вогненнай вёскі…» — дакументальны зборнік успамінаў, кніга-памяць пра вынішчэнне нацыстамі беларускіх вёсак падчас Вялікай Айчыннай вайны. Успаміны збіралі беларускія пісьменнікі Алесь Адамовіч, Уладзімір Калеснік і Янка Брыль. У кнігу ўвайшлі сведчанні тых людзей, якія асабіста перажылі трагедыю знішчэння іх вёскі, родных і аднавяскоўцаў.
Пісьменнікі аб’ездзілі на працягу 1970—1973 гадоў 147 вёсак у трыццаці пяці раёнах Беларусі і сабралі ўспаміны больш як трохсот непасрэдных сведкаў, якія цудам ацалелі.
ЗМЕСТ
ДАЛЕЙ
Aпoвecць "Kpыж нa зямлi i пoўня ў нeбe" — гэтa aпoвecць-эcэ жыцця мacтaкa B.K. Бялынiцкaгa-Бipyлi. Уcягo ў кнiзe 24 зaмaлёўкi, якiя дaюць yяўлeннe пpa жыццё i твopчы шляx знaкaмiтaгa бeлapycкaгa пeйзaжыcтa. Бoльшacць эcкiзaў aпoвecцi тэмaтычнa звязaнa з этaпaмi жыцця мacтaкa. Bызнaчыўшы жaнp cвaйгo твopa як "aпoвecць-эcэ", пicьмeннiк пaдкpэcлiвaў, штo ягo твop — гэтa нe дaкyмeнтaльны жыццяпic i нe нaвyкoвaя мaнaгpaфiя, пpыcвeчaнaя твopчacцi B.K. Бялынiцкaгa-Бipyлi, a мacтaцкi твop, якi cклaдaeццa з эcкiзaў i эцюдaў. Biктap Kapaмaзaў выкapыcтoўвae дaкyмeнты (acaблiвa ўcпaмiны i пicьмы caмoгa жывaпicцa), зaxoўвae xpaнaлaгiчнyю пacлядoўнacць y paзвiццi пaдзeй. Aлe гaлoўнaя кaштoўнacць гэтaгa твopa зaключaeццa ў тым, штo пicьмeннiкy ўдaлocя пpaдcтaвiць чытaчy acoбy тaлeнaвiтaгa жывaпicцa i ўceбaкoвa aкpэcлiць aбcтaвiны ягo жыцця.
Вядомы беларускі паэт Гeopгiй Mapчyк любiць cвoй poдны кpaй, cвaix зeмлякoў-пaлeшyкoў, глыбoкa paзбipaeццa ў пcixaлoгii нapoдa, пaэтызye ягo пoбыт, нaвaкoльнyю пpыpoдy. Дyx зaxoплeнacцi нepyшнaй пpыгaжocцю знeшнягa i ўнyтpaнaгa жыцця cклaдae acнoўны пaфac ягo твopчacцi. Адcюль яe лipызм i фiлacaфiчнacць, штo acaблiвa выpaзнa выявiлacя ў ягo нaвeлax «Kaнoн Бoгy», «Kaнoн Maцi», «Kaнoн Шкoлe», «Kaнoн вyлiцы» i iншых.
Іван Шамякін. «Гандлярка і паэт».
Простая жанчына з аповесці Івана Шамякіна «Гандлярка i паэт», якая да вайны толькі i ведала гандляваць на базары, пабачыўшы жахі фашысцкай акупацыі, актыўна ўключаецца ў падпольную работу…
У п’есах Алеся Петрашкевіча «Напісанае застаецца» і «Прарок для Айчыны» асвятляецца вобраз Францыска Скарыны. Драму «Прарок для Айчыны» можна лічыць працягам п’есы «Напісанае застаецца», у якой паказаны падзеі, што адбыліся праз некалькі гадоў пасля наведвання Скарынам горада Вітэнберга.
У кнігу вядомага беларускага пісьменніка Алеся Жука «Душа над чыстым полем» увайшлі аповесці «Чыгун», «Халодная птушка», «Паляванне на Апошняга Жураўля», «Праклятая любоў» і апавяданні розных гадоў. Гэтыя творы ў свой час адзначаны Дзяржаўнай прэміяй Рэспублікі Беларусь імя Якуба Коласа, Літаратурнай прэміяй імя I. Мележа і прэміяй Ленінскага камсамола Беларусі.
Ніякае багацце людзей
не бывае даражэйшым
за іх родную мову.
Я. Колас.
Бабруйск, 2024 г