1 of 60

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

Bartosz Molik

Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie

17.10.2023, Jakuszyce

2 of 60

Bartosz Molik

  • absolwent Wydziału Rehabilitacji AWF Warszawa, fizjoterapeuta,
  • dziekan Wydziału Rehabilitacji, rektor AWF Warszawa,
  • trener koszykówki (II klasa),
  • autor ok. 220 publikacji z zakresu sportu niepełnosprawnych, gier sportowych niepełnosprawnych, aktywnej rehabilitacji oraz rekreacji terapeutycznej; uczestnik ok. 230 konferencji,
  • kierownik lub wykonawca wielu projektów badawczych (m.in. podczas Igrzysk Paraolimpijskich Vancouver 2010, Londyn 2012, czy też w programie „Sport Akademicki” realizowany w PZKosz),
  • były trener koszykówki na wózkach (klubowe MP, PP i IV miejsce w Pucharze Europy Willi Brinkmann Cup); asystent trenera reprezentacji Polski w koszykówce na wózkach i rugby na wózkach,
  • międzynarodowy klasyfikator i instruktor w koszykówce na wózkach; przewodniczący Komisji Klasyfikacyjnej IWBF Europe,
  • Członek Rady ds. Społecznych Narodowej Rady Rozwoju przy Prezydencie RP,
  • Członek Komitetu Rehabilitacji, Kultury Fizycznej i Integracji Społecznej PAN,
  • Koordynator programu WF z AWF „Aktywny dzisiaj dla zdrowia w Przyszłości”

3 of 60

  • PROGRAM WF z AWF �- wprowadzenie
  • DIAGNOZA �– badania, raporty
  • REKOMENDACJE�- piątka dla aktywności i zdrowia

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

4 of 60

  • PROGRAM WF z AWF �- wprowadzenie
  • DIAGNOZA �– badania, raporty
  • REKOMENDACJE�- piątka dla aktywności i zdrowia

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

5 of 60

  • Otyłość i nadwaga

​

  • Wady postawy

​

  • Sprawność fizyczna

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

6 of 60

  • Negatywne skutki rozwoju cywilizacji
  • Hipokinezja

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

7 of 60

OTYŁOŚĆ i NADWAGA

​

Polska – największy w Europie wzrost nadwagi i otyłości wśród młodzieży w okresie wczesnej adolescencji.

​

Od 2014 do 2018 roku wzrost nadmiernej masy ciała o 2%.

​

Co czwarty 11-latek, co piąty 13-latek i co siódmy 15-latek �ma nadmierną masę ciała.

​

[Mazur i Małkowska- Szkutnik, 2018]  

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

8 of 60

Częstość występowania wad postawy w populacji waha się od 30 do 60%

[Wawrzyniak i wsp., 2017].

​

Potwierdzono związek otyłości z częstszym występowaniem wad postawy – u 74% dzieci z otyłością stwierdzono nieprawidłowości w budowie ciała

[Maciałczyk-Paprocka i wsp. 2017]

WADY POSTAWY CIAŁA

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

9 of 60

Tabela 1. Częstość występowania bólu kręgosłupa z uwzględnieniem płci i wieku badanych – woj. podlaskie, lubelskie i podkarpackie (n=11424) [Kędra i wsp. 2020].

 

10-13 lat

(n=2944)

14-16 lat

(n=4040)

17-19 lat

(n=4440)

Razem

(11424)

n

%

n

%

n

%

n

%

Razem

Bez bólu

1126

38.2

1050

26.0

750

16.9

2926

25.6

Z bólem

1818

61.8

2990

74.0

3690

83.1

8498

74.4

Chłopcy

Razem

1494

100

2018

100

1660

100

5172

100

Bez bólu

674

45.1

712

35.3

462

27.8

1848

35.7

Z bólem

820

54.9

1306

64.7

1198

72.2

3324

64.3

Dziewczęta

Razem

1450

100

2022

100

2780

100

6252

100

Bez bólu

452

31.2

338

16.7

288

10.4

1078

17.2

Z bólem

998

68.8

1684

83.3

2492

89.6

5174

82.8

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

10 of 60

[Przewęda, Dobosz 2003]

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

11 of 60

[Przewęda, Dobosz 2003]

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

12 of 60

Odsetek nieaktywnych fizycznie �w Polsce i Unii Europejskiej

[Polski Rynek Sportu 2019]

W okresie od 2014 do 2018 roku odsetek nastolatków ćwiczących (co najmniej 4 razy w tygodniu) zmniejszył się z 40,5% do 33,1%

[Mazur i Małkowska- Szkutnik, 2018]

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

13 of 60

Aktualna ocena poziomu aktywności fizycznej dzieci �i młodzieży w wieku 3-19 lat w Polsce

[Fijałkowska i wsp. 2018]

Raport jednoznacznie wskazuje konieczność podjęcia działań w kierunku:

1 - Zwiększenia udziału wszystkich grup wieku w zorganizowanych zajęciach sportowych pozaszkolnych (przedszkolnych);

2 - Promowania aktywnego transportu do przedszkoli i szkoły;

3 - Poprawy dostępu do infrastruktury sportowej w miejscu zamieszkania dla dzieci i młodzieży;

4 - Promocji aktywności fizycznej wśród rodziców;

5 - Dostępu do nowych technologii monitorujących aktywność fizyczną dla nastolatków, na przykład mobilnych aplikacji.

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

14 of 60

PANDEMIA COVID - 19

​

​

Znacząco niższa aktywność fizyczna dzieci podczas pandemii COVID-19 w porównaniu z okresem sprzed pandemii.

Konieczne jest podjęcie działań w celu promowania aktywności fizycznej.

 

[Dunton i wsp. 2020]

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

15 of 60

430 ekspertów, nauczycieli akademickich, praktyków, pracowników administracji

  • I etap – szkolenia dla nauczycieli (aspekty zdrowotne, psychologiczne i metodyczne)
  • II etap – zajęcia dodatkowe dla uczniów „Sport Kluby”

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

16 of 60

SZKOLENIA DLA NAUCZYCIELI

  • Ponad 31 tys. przeszkolonych nauczycieli,
  • 350 szkoleń w 9 ośrodkach AWF,
  • Ponad 87% wysokich i bardzo wysokich ocen szkoleń,
  • Prawie 90 % nauczycieli widzi potrzebę dalszych szkoleń.

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

17 of 60

„Aktywny powrót do szkoły – WF z AWF”�– szkolenia dla nauczycieli

ASPEKTY ZDROWOTNE

ASPEKTY PSYCHOLOGICZNE

ASPEKTY METODYCZNE

​

Pierwsza oś:

Postawa ciała (klasy 1-3)

Ergonomia ruchu (klasy 4-8)

Ćwiczenia funkcjonalne (szkoły ponadpodstawowe)

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

18 of 60

Budowanie pozytywnego klimatu

DRUGA OŚ

„POZYTYWNY NAUCZYCIEL WF”

TRZECIA OŚ

INNOWACYJNOŚĆ

Budowanie pozytywnych interakcji.

  • Współzawodnictwo
  • Współpraca
  • Indywidualizacja

Szkolenia – część metodyczna

OPRACOWANIE: prof. dr hab. Andrzej Kosmol

ASPEKTY METODYCZNE

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

19 of 60

SPORT KLUBY

  • Ponad 450 tys. uczniów (2021 – 2023),
  • Ponad 31 tys. Sport Klubów (2021 – 2023),
  • Prawie połowa zajęć prowadzona była w klasach 1-3 szkół podstawowych przez nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej.
  • 39% uczniów uczestniczących w programie to uczniowie ze szkół wiejskich.

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

20 of 60

HEALTH BEHAVIOUR IN SCHOOL-AGED CHILDREN

RAPORTY

(diagnoza/ewaluacja/statystyka)

PRAKTYKA

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

21 of 60

  • PROGRAM WF z AWF �- wprowadzenie
  • DIAGNOZA �– badania, raporty
  • REKOMENDACJE�- piątka dla aktywności i zdrowia

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

22 of 60

Zespoły Badawcze

Monitoring kondycji fizycznej

[prof. Paweł Tomaszewski i wsp.]

Fundamentalne umiejętności ruchowe�[prof. Hubert Makaruk i wsp.]

Alfabet ruchowy

[prof. Andrzej Kosmol i wsp.]

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

23 of 60

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

24 of 60

Diagnoza kondycji fizycznej �(n=116914 2021 r.; n=180899 2022 r.).

Wyniki porównywano z rezultatami badań z roku 2010

.

​

​

Pomiary somatyczne �(wysokość i masa ciała oraz obwód talii)

Pomiary sprawności fizycznej �(cztery testy sprawności fizycznej)

Badania ankietowe rodziców i uczniów

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

25 of 60

Pomiary sprawności fizycznej

Próba 1 – Zwis na drążku

Próba 2 – Bieg 10 x 5 m

Próba 3 – Podpór przodem na przedramionach

Próba 4 – Bieg wytrzymałościowy wahadłowy na dystansie 20 metrów

Fot. Grzegorz Bednarczuk

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

26 of 60

Wyniki badań 2021 r. (porównanie z 2010 r.):

​

Zwiększenie wartości wskaźnika masy ciała (BMI) od 2 do 5% (2-4 kg).

​

Problem nadwagi i otyłości dotyczy ponad 15% badanych uczniów (na podstawie BMI).

​

U 20-25% chłopców (8-12 lat) i 15-17% dziewcząt (7-9 lat) zdiagnozowano występowanie otyłości brzusznej.

​

​

​

​

Monitoring kondycji fizycznej

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

27 of 60

Monitoring kondycji fizycznej

Wyniki badań 2021 r. (porównanie z 2010 r.):

​

  • U chłopców kilkuprocentowe obniżenie poziomu siły.

​

  • Próby zwisu na drążku nie było w stanie wykonać 11% chłopców i 14% dziewcząt.

​

​

​

​

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

28 of 60

Monitoring kondycji fizycznej

Wyniki badań 2021 r. (porównanie z 2010 r.):

​

  • Kilkunastoprocentowe obniżenie poziomu wytrzymałości biegowej.
  • Wyniki potwierdzają istotny spadek wydolności krążeniowo-oddechowej.

​

​

​

​

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

29 of 60

Wyniki badań 2022 r.:

Poprawa wyników sprawności fizycznej �dzieci i młodzieży oraz mniejsze przyrosty wskaźnika BMI u osób regularnie uczestniczących w dodatkowych zajęciach („Sport Kluby”)

​

​

​

​

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

30 of 60

Bardzo prawdopodobne, że problem nadmiernej masy ciała i obniżonej sprawności fizycznej dotyczy znacznie większego odsetka dzieci i młodzieży.

W zajęciach Sport Klubów brali udział uczniowie regularnie uczestniczący w zajęciach wf (93%), wykazujący wysoce pozytywne nastawienie do zajęć ruchowych (95%).

Monitoring kondycji fizycznej

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

31 of 60

Wyniki badań

Badania prowadzone wśród 8400 rodziców wskazują że:

​

​

​

​

​

​

u 5% uczestników Sport Klubów zdiagnozowano obecność koronawirusa, charakteryzowała się lekkim (60%) lub bezobjawowym (20%) przebiegiem;

u 15% dzieci wystąpiły w ciągu ostatnich 6 miesięcy objawy, których nie obserwowano przed stwierdzeniem obecności koronawirusa lub przed pandemią Covid-19.

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

32 of 60

Wyniki badań�Najczęstsze objawy w obrębie poszczególnych układów

Ból głowy

(37%)

Ból �mięśni

(32%)

Osłabienie siły mięśni

(22%)

Chroniczne zmęczenie

(12%)

Ból w klatce piersiowej

(69%)

Kaszel

(80%)

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

33 of 60

Podstawowe umiejętności ruchowe w sporcie

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

34 of 60

Opracowanie pierwszego �w Polsce testu do oceny �Fundamentalnych Umiejętności Ruchowych w Sporcie (FUS)

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

35 of 60

FUNDAMENTALNE UMIEJĘTNOŚCI RUCHOWE

- 1 -

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

36 of 60

FUNDAMENTALNE UMIEJĘTNOŚCI RUCHOWE

- 2 -

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

37 of 60

FUNDAMENTALNE UMIEJĘTNOŚCI RUCHOWE

- 3 -

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

38 of 60

FUNDAMENTALNE UMIEJĘTNOŚCI RUCHOWE

- 4 -

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

39 of 60

FUNDAMENTALNE UMIEJĘTNOŚCI RUCHOWE

- 5 -

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

40 of 60

FUNDAMENTALNE UMIEJĘTNOŚCI RUCHOWE

- 6 -

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

41 of 60

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

42 of 60

Podstawowe umiejętności ruchowe w sporcie

94,28%

(n=2605, dzieci 7-14 lat)

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

43 of 60

Zadanie ruchowe

Udział procentowy uczniów, �którzy otrzymali �0 pkt. [%]

Bieg przez płotki

34

Skoki przez skakankę

57

Przewrót w przód

22

Kozłowanie w ruchu

13

Rzut i chwyt piłki

5

Strzał i przyjęcie piłki

8

Tabela 1. Udział procentowy uczniów, którzy uzyskali 0 punktów (całkowity brak wykonania danej czynności ruchowej) - Fundamentalne Umiejętności Ruchowe w Sporcie

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

44 of 60

Alfabet ruchowy

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

45 of 60

ALFABET RUCHOWY

Od alfabetu ruchowego

do społeczeństwa wykształconego fizycznie (ruchowo)

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

46 of 60

Umiem czytać, pisać

A B C …

Słowa

Zdania

Umiem liczyć

1 2 3 …

+ - * /

Równania

Umiem być aktywny

Chód Bieg Skok …

Sekwencje ruchowe

Zadania ruchowe

UMIEJĘTNOŚCI

Kontroli ciała Lokomocyjne Kontroli sprzętu

Zwinność

Równowaga

Koordynacja

Szybkość

Rytm

Bieganie

Skakanie

Pływanie

Jazda na łyżwach

I inne

Podania

Chwytanie

Drybling

Uderzanie

I inne

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

47 of 60

Poziom alfabetyzacji ruchowej (8-12 lat)

na tle kanadyjskich danych referencyjnych

MOTYWACJA I PEWNOŚĆ SIEBIE – 71%

​

ZACHOWANIA CODZIENNE – 37%

UMIEJĘTNOŚCI RUCHOWE – 32%

​

​

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

48 of 60

DEKLARACJA ALFABETU RUCHOWEGO

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

49 of 60

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

50 of 60

KONKLUZJE:

  • Dzieci, które opanowały fundamentalne umiejętności ruchowe, częściej podejmują aktywność fizyczną.
  • Dzieci, które nie nauczyły się tych umiejętności, mogą być wykluczone z udziału w zabawie, a w przyszłości, mogą niechętnie podejmować aktywność fizyczną.
  • Wyższy stopień opanowania fundamentalnych umiejętności ruchowych sprzyja uzyskiwaniu lepszych wyników w szkole.
  • Lekcje WF powinny być celowe, mieć charakter edukacyjny – a NIE wyłącznie spontaniczny.

​

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

51 of 60

WYKSZTAŁCENIE RUCHOWE KIERUNKIEM �DO AKTYWNOŚCI CAŁOŻYCIOWEJ �

Identyfikacja Talentu

ALFABET RUCHOWY

Podstawowe Umiejętności Ruchowe�+

Fundamentalne Umiejętności Ruchowe w Sporcie (FUS)

Aktywność Fizyczna �dla Zdrowia

Aktywność Całożyciowa

Motywacja i pewność siebie

Wiedza i zrozumienie

52 of 60

53 of 60

CELOWOŚĆ

(pusposefulness)

CIĄGŁOŚĆ

(continuation)

​

JAKOŚĆ

(quality)

​

INNOWACYJNOŚĆ

(innovation)

​

POWSZECHNOŚĆ

(commonness)

54 of 60

JAKOŚĆ (QUALITY)

  • Szkolenia dla nauczycieli wychowania fizycznego,
  • Dokształcenie nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej na poziomie studiów podyplomowych,
  • Coroczny Kongres z debatami i praktycznymi rozwiązaniami,
  • Podręcznik (przewodnik do zajęć) - zestawy ćwiczeń, konspekty dla dzieci w różnym wieku
  • Opracowanie programów pozwalających na włączenie do zajęć uczniów z niepełnosprawnościami i specjalnymi potrzebami.

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

55 of 60

INNOWACYJNOŚĆ (INNOVATION)

  • Bateria testów „Fundamentalnych Umiejętności Ruchowych w Sporcie”,
  • Ocena kompetencji zgodnie z koncepcją Alfabetu Ruchowego,
  • Wdrażanie i promowanie przykładów dobrego działania np. aktywne przerwy – strefy ruchu - szkolne przestrzenie aktywizujące,
  • Wykorzystanie nowych technologii np. grywalizacja, aplikacje,
  • Promowanie nowych rozwiązań, dostosowanych do wieku, płci, zainteresowań.

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

56 of 60

CIĄGŁOŚĆ (CONTINUATION)

  • Strategia dla szkół - szkoły z certyfikatem.
  • Proces kształcenia od alfabetu ruchowego do identyfikacji talentu,
  • Stały monitoring kondycji fizycznej,
  • Stały monitoring fundamentalnych umiejętności ruchowych.

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

57 of 60

CELOWOŚĆ (PURPOSEFULNESS)

  • Kształtowanie fundamentalnych umiejętności ruchowych (do 12 r.ż.),
  • Poprawa wskaźników kompetencji ruchowych,
  • Programy interwencyjne dla dzieci wykazujących niezadowalający poziom umiejętności ruchowych,
  • Integracja aktywności szkolnych oraz treści nauczania z zgodnych koncepcją alfabetu ruchowego.

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

58 of 60

POWSZECHNOŚĆ (COMMONNESS)

  • Systemowe działania międzyresortowe – holistyczne podejście do problemu,
  • Kampania społeczna – międzypokoleniowe działania edukacyjne i profilaktyczne mające na celu włączenie do działania członków rodzin i promowanie wspólnej rodzinnej aktywności i kształtowanie świadomości społecznej,
  • Aktywny transport – promowanie aktywnej i bezpiecznej drogi do szkoły,
  • Zwiększenie udziału dzieci i młodzieży w dodatkowych zajęciach ruchowych, m.in. Sport Klubach,
  • Zwiększenie dostępności do sal i obiektów sportowych - stwarzanie możliwości dostępu do zajęć ruchowych w miejscach atrakcyjnych w bezpośredniej okolicy zamieszkania
  • Poprawa infrastruktury szkolnej.

Kondycja fizyczna dzieci i młodzieży w Polsce �– raport i rekomendacje

59 of 60

60 of 60

Dziękuję za uwagę

bartosz.molik@awf.edu.pl

www.wfzawf.pl