1 of 34

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1� สารละลาย

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

2 of 34

แผนผังหัวข้อ�หน่วยการเรียนรู้

  • ความหมายและองค์ประกอบของสารละลาย
  • การละลายของสารในตัวทำละลาย
  • ความเข้มข้นของสารละลาย
  • พลังงานกับการละลายของสาร

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

3 of 34

ความหมายและองค์ประกอบ ของสารละลาย

1

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

4 of 34

สารละลาย คือ สารสองชนิดขึ้นไปมาละลายรวมเป็น เนื้อเดียวกัน โดยไม่สามารถสังเกตด้วยตาเปล่าแล้วบอกว่าส่วนใดเป็นสารใด

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

5 of 34

องค์ประกอบ�ของสารละลาย

สารละลาย ประกอบด้วย ตัวละลาย และตัวทำละลาย อาจมีสถานะเป็นของแข็ง ของเหลว และแก๊ส

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

6 of 34

องค์ประกอบ�ของสารละลาย

ถ้าตัวละลาย และตัวทำละลาย มีสถานะต่างกัน สารที่มีสถานะเหมือนสารละลาย จัดเป็น ตัวทำละลาย และสารที่มีสถานะต่างจากสารละลาย จัดเป็น ตัวละลาย

​

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

7 of 34

องค์ประกอบ�ของสารละลาย

ถ้าตัวละลาย และตัวทำละลาย มีสถานะเหมือนกัน สารที่มีปริมาณน้อยกว่า เรียกว่า ตัวละลาย และสารที่มีประมาณมากกว่า เรียกว่า ตัวทำละลาย

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

8 of 34

การละลายของสารในตัวทำละลาย

2

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

9 of 34

สมบัติในการละลายของสาร

  • ความสามารถในการละลาย ขึ้นอยู่กับชนิดของตัวทำละลาย และตัวละลาย
  • สารชนิดเดียวกันละลายในตัวทำละลายต่างชนิดกันได้ต่างกัน
  • สารต่างชนิดกันละลายในตัวทำละลายชนิดเดียวกันได้ต่างกัน

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

10 of 34

ปัจจัยที่มีผลต่อ�การละลายของสาร

ชนิดของตัวทำละลาย

ตัวละลายชนิดหนึ่งเมื่อนำไปละลายในตัวทำละลายต่างกัน จะมีความสามารถในการละลายต่างกัน

ชนิดของตัวละลาย

สารต่างชนิดกันเมื่อนำไปละลายในตัวละลายชนิดเดียวกัน จะมีความสามารถในการละลายต่างกัน

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

11 of 34

ปัจจัยที่มีผลต่อ�การละลายของสาร

อุณหภูมิ

เมื่ออุณหภูมิต่างกัน สภาพการละลายได้ของสารจะต่างกัน สารส่วนใหญ่เมื่ออุณหภูมิสูงขึ้นจะมีความสามารถในการละลายเพิ่มขึ้น แต่แก๊สจะมีผลตรงกันข้าม

ความดัน

ความดันจะมีผลต่อความสามารถในการละลายของสารที่เป็นแก๊สเท่านั้น ถ้าความดันเพิ่ม แก๊สจะละลายได้มากขึ้น

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

12 of 34

ความเข้มข้น ของสารละลาย

3

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

13 of 34

ความเข้มข้นของสารละลาย

คือ ปริมาณของตัวละลายที่ละลายในสารละลาย

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

14 of 34

การบอกความเข้มข้น�ของสารละลาย

  • บอกเป็นร้อยละโดยมวลต่อปริมาตร นิยมใช้กับสารละลายที่มีตัวละลายเป็นของแข็ง ตัวทำละลายเป็นของเหลว
  • บอกเป็นร้อยละโดยปริมาตรต่อปริมาตร นิยมใช้กับสารละลายที่มีตัวทำละลาย และตัวละลายเป็นของเหลว
  • บอกเป็นร้อยละโดยมวลต่อมวล นิยมใช้กับสารละลายที่มีตัวละลายเป็นของแข็ง ตัวทำละลายเป็นของแข็งหรือของเหลว

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

15 of 34

การระบุความเข้มข้นของสารละลายที่มีตัวละลายน้อย

  • ส่วนในพันส่วน สารละลาย 1,000 ส่วน มีตัวละลาย 1 ส่วน
  • ส่วนในล้านส่วน สารละลาย 1,000,000 ส่วน มีตัวละลาย 1 ส่วน

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

16 of 34

ตัวอย่างการคำนวณความเข้มข้นของสารละลาย

สารละลายโซเดียมคลอไรด์จำนวน 200 ลูกบาศก์เซนติเมตร มีโซเดียมคลอไรด์ละลายอยู่ 30 กรัม สารละลายโซเดียมคลอไรด์มีความเข้มข้นร้อยละเท่าใด

สารละลายโซเดียมคลอไรด์จำนวน 200 ลูกบาศก์เซนติเมตร มีโซเดียมคลอไรด์ละลายอยู่ 30 กรัม

ถ้าสารละลายโซเดียมคลอไรด์จำนวน 100 ลูกบาศก์เซนติเมตร มีโซเดียมคลอไรด์ละลายอยู่

(100 x 30)/200 = 15 กรัม

​

ดังนั้น สารละลายโซเดียมคลอไรด์มีความเข้มข้นร้อยละ 15 โดยมวลต่อปริมาตร

วิธีทำ

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

17 of 34

การระบุความเข้มข้นของสารละลายโดยไม่ระบุตัวเลข กรณีสารละลายมีปริมาตรเท่ากัน

  • สารละลายเจือจาง คือ สารละลายที่มีตัวละลายน้อย
  • สารละลายเข้มข้น คือ สารละลายที่มีตัวละลายมาก

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

18 of 34

สารละลายอิ่มตัว คือ สารละลายที่ตัวละลายไม่สามารถละลายในตัวทำละลายได้อีกแล้วที่อุณหภูมิห้อง เมื่อเพิ่มอุณหภูมิ ตัวละลายบางชนิดจะละลายได้เพิ่มมากขึ้น

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

19 of 34

การตกผลึก เกิดจาก การแยกตัวของตัวละลายออกจากสารละลาย เกิดเป็นผลึกของแข็งรูปทรงเรขาคณิต เมื่ออุณหภูมิของสารละลายอิ่มตัวลดลง

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

20 of 34

ตัวอย่างผลึก

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

21 of 34

พลังงานกับการละลายของสาร

4

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

22 of 34

การละลายแบบดูดความร้อน

คือ การละลายในตัวทำละลายบริสุทธิ์ ที่อุณหภูมิของสารละลายลดลง

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

23 of 34

การละลายแบบคายความร้อน

คือ การละลายในตัวทำละลายบริสุทธิ์ ที่อุณหภูมิของสารละลายเพิ่มขึ้น

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

24 of 34

แบบสอบปรนัยเพื่อพัฒนาทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์�หน่วยการเรียนรู้ที่ 2�สารละลาย

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

25 of 34

1. สารใดเป็นสารละลายที่มีตัวละลายและตัวทำละลายสถานะเดียวกัน

  1. ทองแดง
  2. น้ำปูนใส

3 สเตนเลส

4 น้ำเกลือ

เฉลย 3 เหตุผล สเตนเลส ประกอบด้วยโครเมียม เหล็ก และนิกเกิล ซึ่งทั้ง 3 ชนิดนี้ มีสถานะเดียวกันกับสเตนเลส ซึ่งเป็นของแข็งเหมือนกัน ส่วนทองแดงเป็นสารบริสุทธิ์ คือสารเนื้อเดียวที่มีองค์ประกอบเพียงชนิดเดียว น้ำปูนใส คือ Ca(OH)2 มีอัตราส่วนของตัวละลาย (ปูนขาว) ซึ่งมีชื่อทางเคมีว่า แคลเซียมออกไซด์ (CaO) ในตัวทำละลาย(น้ำ) น้ำเกลือ คือ NaCl มีอัตราส่วนของตัวละลาย (เกลือ) ในตัวทำละลาย (น้ำ)

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

26 of 34

2. ใส่กลูโคส 10 g ลงในน้ำ 500 cm3 สารละลายที่ได้มีความเข้มข้นกี่เปอร์เซ็นต์โดยมวลต่อปริมาตร

  1. 2.0
  2. 2.5
  3. 5.0
  4. 10.0

เฉลย 1 เหตุผล แนวคิดน้ำ 500 cm3 มีกลูโคส 10 g น้ำ 100 cm3 มีกลูโคส (10×100)/200 = 2 g ดังนั้น สารละลายที่ได้มีความเข้มข้น 2.0 % โดยมวลต่อปริมาตร

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

27 of 34

3. น้ำเกลือ 5% โดยมวลต่อปริมาตร ถ้านำน้ำเกลือ 500 cm3 จะมีเกลือละลายอยู่กี่กรัม

  1. 5
  2. 15

3 25

4 35

เฉลย 3 เหตุผล น้ำเกลือ 5% โดยมวลต่อปริมาตร หมายถึง น้ำเกลือ 100 cm3 มีเกลือละลายอยู่ 5 g แนวคิดน้ำเกลือ 100 cm3 มีเกลือละลายอยู่ 5 กรัม น้ำเกลือ 500 cm3 มีเกลือละลายอยู่ (5×500)/100 = 25 g ดังนั้น น้ำเกลือ 500 cm3 มีเกลือละลายอยู่ 25 g

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

28 of 34

4. สารชนิดหนึ่งเมื่อร้อนขึ้นจะละลายน้ำได้น้อยลง ดังนั้นถ้าต้องการเตรียมผลึกสารชนิดนี้ต้องทำอย่างไร

  1. ละลายสารนี้ในน้ำอิ่มตัวที่อุณหภูมิสูงแล้วตั้งทิ้งไว้ให้อุณหภูมิลดลง
  2. ละลายสารนี้ในน้ำให้อิ่มตัวที่อุณหภูมิสูงแล้วเพิ่มอุณหภูมิให้สูงขึ้นอีก
  3. ละลายสารนี้ในน้ำให้อิ่มตัวที่อุณหภูมิต่ำแล้วลดอุณหภูมิให้ต่ำลงอีกแล้วเพิ่มอุณหภูมิให้สูงขึ้น
  4. ละลายสารนี้ในน้ำอิ่มตัวที่อุณหภูมิต่ำแล้วเพิ่มอุณหภูมิให้สูงขึ้น

เฉลย 4 เหตุผล เนื่องจากสารนี้ตกผลึกที่อุณหภูมิสูง ดังนั้นต้องละลายสารนี้ในน้ำให้อิ่มตัวที่อุณหภูมิต่ำแล้วเพิ่มอุณหภูมิให้สูงขึ้น

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

29 of 34

5. ข้อใดกล่าวไม่ถูกต้องเกี่ยวกับสารละลาย

  1. มีทั้งสถานะของแข็ง ของเหลว และแก๊ส
  2. มีองค์ประกอบของสารตั้งแต่ 2 ชนิดขึ้นไปผสมกัน
  3. เป็นสารเนื้อผสมที่มีอุณหภูมิเล็กกว่า 10-7 cm
  4. เมื่อทดสอบสมบัติของสารจะแสดงสมบัติเหมือนกันทุกส่วน

เฉลย 3 เหตุผล สารละลายเป็นสารเนื้อเดียวที่มีขนาดอนุภาคเล็กกว่า 10-7 cm

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

30 of 34

6. นากประกอบด้วยสารชนิดใด

  1. นิกเกิล ทองแดง
  2. ทองคำ ทองแดง
  3. ทองแดง สังกะสี เงิน
  4. ทองคำ ทองแดง เงิน

เฉลย 4 เหตุผล นากเป็นสารผสมเนื้อเดียวมีสถานะของแข็ง ประกอบด้วย ทองคำ ทองแดง เงิน

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

31 of 34

7. ข้อใดไม่ใช่สารละลาย

  1. เหรียญบาท อะลูมิเนียม
  2. นิโครม ทองเหลือง
  3. สำริด แมกนีเลียม
  4. อากาศ น้ำหวานสีแดง

เฉลย 1 เหตุผล อะลูมิเนียม เป็นธาตุซึ่งเป็นสารบริสุทธิ์ไม่ใช่สารละลาย

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

32 of 34

8. สารละลายชนิดหนึ่งประกอบด้วย สาร A B C และ D ปนกันอยู่ในปริมาณตามตาราง และสารทั้ง 4 ชนิดมีสถานะเดียวกันทั้งหมด สารใดเป็นตัวทำละลาย

  1. สาร A
  2. สาร B

3 สาร C

4 สาร D

เฉลย 2 เหตุผล สารผสมเนื้อเดียว (สารละลาย) ที่มีองค์ประกอบสถานะเดียวกันทั้งหมด สารที่มีปริมาณมากที่สุดจะเป็นตัวทำละลาย ส่วนสารที่เหลือจะเป็นตัวละลาย

สาร

ปริมาณสาร (%)

A

6

B

72

C

12

D

10

ตาราง สารประกอบของสารละลายชนิดหนึ่ง

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

33 of 34

9. ตารางแสดงสถานะจากตารางถ้าสาร ก ข ค และ ง ผสมกลมกลืนเป็นสารละลายมีสถานะเป็นของเหลว ดังนั้นสารที่เป็นตัวทำละลายคืออะไร

  1. สาร ก
  2. สาร ข

3 สาร ค

4 สาร ง

เฉลย 1 เหตุผล สารผสมเนื้อเดียว (สารละลาย) ที่สารองค์ประกอบสถานะต่างกัน สารที่มีสถานะเดียวกับสารละลายจะเป็นตัวทำละลาย ส่วนสารที่เหลือเป็นตัวละลาย

สาร

สถานะ

ก

ของเหลว

ข

ของแข็ง

ค

ของแข็ง

ง

แก๊ส

ตาราง แสดงสถานะของสาร

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2

34 of 34

10. น้ำเกลือความเข้มข้นร้อยละ 30 โดยมวลต่อปริมาตร หมายความว่าอย่างไร

  1. ในสารละลาย 100 g มีเกลืออยู่ 30 cm3
  2. ในสารละลาย 100 cm3 มีเกลืออยู่ 30 g

3 ในสารละลาย 80 cm3 มีเกลืออยู่ 30 g

4 ในสารละลาย 100 cm3 มีเกลืออยู่ 30 cm3

เฉลย 2 เหตุผล การบอกความเข้มข้นโดยมวลต่อปริมาตรของสารละลายเป็นการบอกมวลของตัวละลายในสารละลาย 100 cm3

วิทยาศาสตร์ ว 22101 ม.2