Bilgi merkezlerinin en geniş kullanıcı kitlesine ulaşan ve en yaygın kullanılanı kütüphaneler.
Bilgi merkezleri, farklı formatlardaki bilgi ve bu bilgiye ihtiyaç duyan kullanıcı arasında bir köprü görevi görür.
Bilgi merkezlerinde bilgi kaynakları, kullanıcı türleri ve bilgi hizmetleri konusunda uzman kişilerin bulunması önemli.
Uzmanlık, “konu uzmanlığı” biçiminde, özel bir alanı ve bu alandaki bilgi kaynaklarını ayrıntılı olarak kullanabilmek, bunlara ulaşma yollarını ve bunları kullanma yöntemlerini bilmek şeklinde olabileceği gibi genel anlamda bilgi kaynaklarını tanıyan, bunları kullanmayı bilen ve bilgi hizmetleri konusunda bilgili kişiler de bilgi uzmanı ya da uzman kütüphaneci olarak tanımlanabilir.
3 of 13
DERME
seçim ve sağlama
kataloglama
danışma
Diğer
bilgi merkezleri
Üretici/Yayıncı
kullanıcı hizmetleri
Kaynak: Bayram, 2009
4 of 13
“Kullanıcı” kavramı
Okuyucu Kullanıcı Müşteri
Reader User Client/Customer/Consumer Patron
Bilgi merkezinin kaynaklarını ve hizmetlerini kullanan ya da herhangi bir nedenle bilgi merkezinin hizmet sunmak üzere tanımladığı topluluğa dahil kişi.
Herhangi bir bilgi ihtiyacı/talebi ile gelip bilgi kaynağına yönlendirilen kişi.
Kullanıcı kavramı; sadece bilgi merkezini aktif olarak kullanan insanlardan ibaret olarak değil, potansiyel olarak kullanabilecek herkes şeklinde düşünülmelidir.
5 of 13
Bilgi hizmeti: Nasıl ortaya çıktı? ..
İlk ortaya çıktığı ülke olan ABD’de 1800’lerin sonlarına doğru yaygınlaşmaya başladığı dönemde, «Danışma kütüphanecisi» ve «Danışma hizmeti» şeklinde adlandırıldı.
O dönemde hedef: «... if you help them, they will come and provide funding!»
İnsanlara kütüphaneyi ve kaynakları nasıl kullanacaklarını öğret
«Okuyucu»ların sorularını yanıtla
İyi kitap seçmesi için okuyucuya yardımcı ol
Hizmet edilen topluluğa kütüphaneyi tanıt, reklamını yap
6 of 13
.. Bilgi hizmeti: Nasıl ortaya çıktı? ..
Başlangıç:
ABD’de danışma hizmeti havramı ilk ortaya çıktığında hizmet verilen topluluklar İngilizce konuşan insanlardan oluşuyordu.
Zaman içerisinde ABD’ye gerçekleşen göçlerle, hizmet verilen topluluğun özellikleri değişmeye, çok farklı «okuyucu» grupları oluşmaya başladı.
Bu durum, bu yeni toplulukların dil ve kültürlerine yönelik yeni ve daha fazla materyal ihtiyacını ortaya çıkardı.
Zaman ilerledikçe kullanıcı çeşitliliği sadece etnik kökenle ilgili bir kavram olmakla kalmadı.
Örneğin 1880’lerin sonlarında kütüphaneler yalnızca yetişkinlere hizmet veren kurumlarken daha sonra çocuklar, yaşlılar, gaziler, engelliler, öğrenciler, öğretmenler, işletme sahipleri, işsizler ve özellikle toplumdan soyutlanmış ayrık gruplar gibi yeni kullanıcı grupları ve bunların kendilerine has talepleri ortaya çıktı.
Bilgi hizmetleri kullanıcıların demografik özelliklerine ve değişen ihtiyaçlarına uyum sağlayacak şekilde gelişti ve gelişmeye devam ediyor.
7 of 13
.. Bilgi hizmeti: Nasıl ortaya çıktı?
Hizmetin esasları
Information (Bilgi)
Instruction (Eğitim)
Guidance (Rehberlik)
Promotion (Tanıtım)
8 of 13
Bilgi profesyoneli/uzmanı
İzleyin:
Book finders
+
Teachers
Technologists
Expert navigator of information
Bilgi kaynakları ve hizmetleri konusunda uzman olan kişiler, kullanıcı ile direkt iletişim halinde. Bu nedenle kişisel ve mesleki özellikleri çok önemli.
«»
«»
9 of 13
Bilgi uzmanı ~kişisel özellikler~
Üst düzey iletişim becerileri (yazılı ve sözlü)
Sabırlı
Özgüvenli
Saygılı
Güler yüzlü
Araştırmaya ve öğrenmeye meraklı
10 of 13
Bilgi uzmanı ~mesleki özellikler~ ..
11 of 13
.. Bilgi uzmanı ~mesleki özellikler~ ..
Hitap ettiği kullanıcı kitlesini tanımak/anlamak için farklı değerlendirme ve araştırma yöntemlerini kullanabilmeli.
Kullanıcı/kullanım analizi, ihtiyaç analizi, etki değerlendirme gibi konularda bilgi ve beceri sahibi olmalı.
Kritik düşünme ve problem çözme becerileri gelişmiş olmalı.
Takım çalışmasına uygun ve yöneticilik becerilerine sahip olmalı.
Yenilik yönetimi, değişim yönetimi, proje yönetimi gibi konularda bilgi ve tecrübe sahibi olmalı.
Bilgiye farklı kanal ve kaynaklardan erişebilme, bu ortamları keşfedebilme ve kullanabilme becerilerine sahip olmalı.
Her türlü bilgiyi değerlendirebilme, bilgiyi doğrulayabilme becerisine sahip olmalı.
Bilgi ve iletişim teknolojileriyle ilgili yenilikleri takip etmeli, her tür bilgi kullanıcısından, bu anlamda, bir adım önde olmalı.
Hızlı düşünüp karar verebilmeli, hızlı ve doğru şekilde araştırma yapabilmeli.
Eğer belirli bir alanda uzmanlaşmış bir bilgi merkezinde görev yapıyorsa (örn. hukuk, tıp, mimarlık vb.) o alana ait terminolojiye hakim olmalı, terimleri, kavramları doğru telaffuz edebilmeli, yerinde kullanabilmeli.
Stratejik düşünebilmeli, yanıt veremediği kullanıcı talepleri için kullanıcıyı alternatif kaynaklara yönlendirebilecek bir «network»ün parçası olmalı.
12 of 13
.. Bilgi uzmanı ~mesleki özellikler~
Uluslararası bilim dili: İngilizce
bilim = bilgi
Uluslararası iletişim dili: İngilizce
her çeşit kullanıcıya yanıt verebilme becerisi
Hızla değişen “bilgibilim” alanında takip edilecek kaynakların dili İngilizce
gelişmeleri sürekli olarak ve yakından takip etme zorunluluğu
PART I. Information landscapes: What it means to be an information professional today (Chpts. 1, 2, 3, 4)
Tyckoson, D.A. (2011). “History and Functions of Reference Service.” In Reference and Information Services: An Introduction, (pp. 3-27). Bopp, R.E. & Smith, L.C. (Ed.s). California: Libraries Unlimited (tam metin)
Using LibGuides to Enhance Library Services A LITA Guide (tam metin) (proxy ayarı gerekir).
Chpt. 1. A Short History of LibraryGuides and Their Usefulness to Librarians and Patrons
Çeşitli bilgi hizmetleri konusunda geliştirilmiş RUSA standartları’nın ne olduğunu, hangi hizmet türleri için geliştirildiğini öğrenin.