NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN VỚI BÀI HỌC MÔN VẬT LÍ
KHỞI ĐỘNG
Tại sao chúng không tiếp xúc nhưng vẫn tương tác được với nhau?
BÀI 17:KHÁI NIỆM ĐIỆN TRƯỜNG
NỘI DUNG BÀI HỌC
01
03
02
Điện phổ
Khái niệm điện trường
Cường độ điện trường
I.
KHÁI NIỆM ĐIỆN TRƯỜNG
Hoạt động (SGK – tr65)
Đặt điện tích q cách điện tích Q một khoảng r.
1. Có phải không khí đã truyền tương tác điện từ điện tích Q tới điện tích q hay không?
2. Vùng không gian bao quanh một nam châm có từ trường. Tương tự như vậy, vùng không gian bao quanh một điện tích có điện trường. Ta có thể phát hiện sự tồn tại của điện trường bằng cách nào?
1. Không phải không khí đã truyền tương tác điện từ điện tích Q tới điện tích q vì khi đặt hai điện tích trong chân không vẫn có tương tác này.
2. Có thể phát hiện ra điện trường bằng cách đặt một điện tích vào trong đó. Nếu có lực tác dụng lên điện tích thì tồn tại điện trường. Nếu không có lực tác dụng lên điện tích thì không tồn tại điện trường.
TRẢ LỜI
Hãy đưa ra nhận xét về tương tác giữa chúng.
Tương tác giữa hai nam châm
Điện trường là gì?
I. Khái niệm điện trường
Điện trường được tạo ra bởi điện tích, là dạng vật chất tồn tại xung quanh điện tích và truyền tương tác giữa các điện tích.
II.
CƯỜNG ĐỘ ĐIỆN TRƯỜNG
THẢO LUẬN NHÓM
II. Cường độ điện trường
Hoạt động (SGK – tr66)
Trả lời
Trả lời
Hoạt động (SGK – tr66)
Trả lời
Câu hỏi (SGK – tr67)
Một điện tích điểm Q = 6.10−13 C đặt trong chân không.
a) Xác định phương, chiều, độ lớn của cường độ điện trường do điện tích điểm Q gây ra tại một điểm cách nó một khoảng 1 cm, 2 cm, 3 cm.
b) Nhận xét về cường độ điện trường ở những điểm gần điện tích Q và ở những điểm cách xa điện tích Q.
c) Từ các nhận xét trên, em hãy mô tả cường độ điện trường do một điện tích điểm dương Q đặt trong chân không gây ra tại một điểm cách nó một khoảng r. Vẽ hình minh hoạ.
c) + Cường độ điện trường do một điện tích điểm Q đặt trong chân không gây ra tại một điểm M cách nó một khoảng r có phương QM, có chiều từ Q đến M nếu Q > 0 và có chiều từ M đến Q nếu Q < 0.
Trả lời Câu hỏi (SGK – tr67)
Cường độ điện trường của hệ điện tích
Hoạt động (SGK – tr67)
Nếu trong không gian có hai điện tích điểm dương Q1 = Q2 được đặt ở hai điểm B và C, một điện tích thử q được đặt tại một điểm A như Hình 17.4. Hãy mô tả bằng hình vẽ lực điện tổng hợp do Q1 và Q2 tác dụng lên điện tích thử q.
+
+
+
A
B
C
q
Q1
Q2
Cường độ điện trường của hệ điện tích
Hoạt động (SGK – tr67)
Lực điện tổng hợp do Q1 và Q2 tác dụng lên điện tích thử q.
Câu hỏi (SGK – tr68)
Câu 1. Đặt điện tích điểm Q1 = 6.10−8 C tại điểm A và điện tích điểm Q2 = −2.10−8C tại điểm B cách A một khoảng bằng 3 cm (Hình 17.5). Hãy xác định những điểm mà cường độ điện trường tại đó bằng 0.
Trả lời
Trả lời
A
B
M
Câu hỏi (SGK – tr68)
Một hạt bụi mịn loại pm2.5 có điện tích bằng 1,6.10−19 C lơ lửng trong không khí ở nơi có điện trường của Trái Đất bằng 120 V/m. Bỏ qua trọng lực, tính lực điện của Trái Đất tác dụng lên hạt bụi mịn và từ đó giải thích lí do hạt bụi loại này thường lơ lửng trong không khí.
Trả lời Câu hỏi (SGK – tr68)
F = qE = 1,6.10-19.120 = 192.10-19 N
III.
ĐIỆN PHỔ
Cho vào bể chứa dầu một ít hạt mịn, cách điện rồi khuấy đều để các hạt lơ lửng trong dầu. Đặt một hoặc hai quả cầu kim loại tích điện trong bể chứa dầu, ta thu được hình 17.6.
Hình ảnh các đường như trên được gọi là điện phổ.
III. Điện phổ
Đường sức điện xuất phát ở điện tích dương và kết thúc ở điện tích âm.
Đường sức điện là các đường được vẽ trong điện trường sao cho hướng của vecto cường độ điện trường tại mỗi điểm trên đường sức điện trùng với hướng của vecto tiếp tuyến của đường sức điện tại điểm đó.
Mật độ đường sức điện được vẽ theo quy ước sau: một diện tích nhất định đặt vuông góc với vecto cường độ điện trường tại điểm ta xét có số đường sức điện đi qua tỉ lệ với độ lớn của cường độ điện trường tại điểm đó.
Câu 1. Em hãy quan sát Hình 17.6 và đưa ra nhận xét về đặc điểm của điện phổ:
a) Ở những vùng có điện trường mạnh hơn tức là ở gần điện tích hơn.
b) Ở những vùng có điện trường yếu hơn tức là ở xa điện tích hơn.
c) Ở điện trường có một điện tích và điện trường có nhiều diện tích.
Trả lời
a) Điện phổ ở những vùng có diện trường mạnh hơn tức là ở gần điện tích hơn có mật độ đường sức dày hơn.
b) Điện phổ ở những vùng có điện trường yếu hơn tức là ở xa điện tích hơn có mật độ đường sức thưa hơn.
Trả lời
c) Điện phổ ở điện trường có một điện tích có các đường sức có dạng là các đường thẳng. Điện phổ của điện trường có nhiều điện tích có các đường sức có dạng là các đường cong.
Câu 2. Quan sát Hình 17.7 và các nhận xét trên, em hãy vẽ các đường sức điện của một điện tích âm; các đường sức điện của hai điện tích âm Q1 = Q2 < 0 đặt gần nhau.
Điện phổ ở vùng gần điện tích âm có chiều đi ra vào điện tích âm
Điện phổ ở gần vùng điện tích âm có chiều đi hướng vào điện tích âm.
Trả lời
_
NGÔI SAO MAY MẮN
Câu 1: Điện trường được tạo ra bởi điện tích, là dạng vật chất tồn tại quanh điện tích và
A. tác dụng lực lên mọi vật đặt trong nó.
C. truyền lực cho các điện tích.
B. tác dụng lực điện lên mọi vật đặt trong nó
D. truyền tương tác giữa các điện tích.
D. truyền tương tác giữa các điện tích.
Câu 2: Đơn vị của cường độ điện trường là
A. N
C. V/m
B. N/m
D. V
C. V/m
Câu 3: Trong chân không đặt cố định một điện tích điểm Q = 2.10-13 C. Cường độ điện trường tại một điểm M cách Q một khoảng 2 cm có giá trị bằng
A. 2,25 V/m
C. 2,25.10-4 V/m.
B. 4,5 V/m.
D. 4,5.10-4 V/m.
B. 4,5 V/m.
Câu 4: Cường độ điện trường tại một điểm M trong điện trường bất kì là đại lượng
A. vecto, có phương, chiều và độ lớn phụ thuộc vào vị trí của điểm M.
C. vô hướng, có giá trị luôn dương.
B. vecto, chỉ có độ lớn phụ thuộc vào vị trí của điểm M
D. vô hướng, có thể có giá trị âm hoặc dương
A. vecto, có phương, chiều và độ lớn phụ thuộc vào vị trí của điểm M.
Câu 5: Đường sức điện cho chúng ta biết
A. độ lớn của cường độ điện trường của các điểm trên đường sức điện.
C. độ lớn của lực điện tác dụng lên điện tích thử q.
B. phương và chiều của cường độ điện trường tại mỗi điểm trên đường sức điện.
D. độ mạnh yếu của điện trường.
B. phương và chiều của cường độ điện trường tại mỗi điểm trên đường sức điện.
Câu 1: Khi làm thực nghiệm xác định tại một điểm M gần mặt đất, người ta dùng điện tích thử q = 4.10-16 C xác định được lực điện tác dụng lên điện tích q có giá trị bằng 5.10-14 N, có phương thẳng đứng hướng từ trên xuống dưới. Hãy tính độ lớn cường độ điện trường tại điểm M.
VẬN DỤNG
Câu 2: Vào một ngày đẹp trời đo đạc thực nghiệm cho thấy gần bề mặt Trái Đất ở một khu vực tại Hà Nội tồn tại điện trường theo phương thẳng đứng, hướng từ trên xuống dưới, có độ lớn cường độ điện trường không đổi trong khu vực khảo sát và bằng 114 V/m.
a) Hãy vẽ hệ đường sức điện của điện trường Trái Đất ở khu vực đó.
b) Một hạt bụi mịn có điện tích 6,4.10-19 C sẽ chịu tác dụng của lực điện có phương, chiều và độ lớn như thế nào?
VẬN DỤNG
VẬN DỤNG
Trả lời câu 2
a) Vẽ hệ đường sức điện của điện trường Trái Đất
b) Lực điện sẽ có phương thẳng đứng, chiều hướng xuống dưới theo phương và chiều của điện trường. Độ lớn của lực điện bằng:
F = qE = 6,4.10-19.114 = 729,6.10-19 N
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Xem lại kiến thức đã học ở bài 17.
Hoàn thành các bài tập trong SBT Vật lí 11.
Xem trước nội dung Bài 18. Điện trường đều.
HẸN GẶP LẠI CÁC EM TRONG TIẾT HỌC SAU!