1 of 18

Internationaal Klimaatbeleid

Aviel Verbruggen

Universiteit Antwerpen

www.avielverbruggen.be

Biografische noot:

Opleiding: energietechnologie – economie – politiek (KULeuven, UA, Stanford University, praktijk)�
Domeinen: energie, milieu, afval, water, klimaat (IPCC wetenschapper 1998-2014)�
Impact: inperken bouw atoomcentrales in België (1981-1989); sluiten Kempense koolmijnen (1989); milieubeleidsplanning & rapportering (1988-1998); waterzuivering in Vlaanderen (1999-2001). Na 2001: internationaal (IPCC), EU en Vlaams energie- en klimaatbeleid�
Ervaring: Could it be that stock-stakeholders rule transition arenas?

Groen Jong Groen

Cogelshof Schoten

18 mei 2022

De website www.avielverbruggen.be bevat onderbouwing van bevindingen, conclusies en stellingen die in deze lezing enkel kort worden vermeld. Maw: de hier aangebrachte bevindingen en voorstellen zijn gebaseerd op gepubliceerd wetenschappelijk onderzoek.

Mijn bevindingen zijn dikwijls heel verschillend of tegengestelden van de maatschappelijk dominante verhalen, beweringen en overtuigingen die het paradigma van de onbeperkte economisch-materiële groei schragen. Enerzijds schept dit onprettige omstandigheden voor jullie als toehoorders en voor mezelf als wetenschapper. Anderzijds geeft het kracht, voldoening en trots dat de meeste bevindingen en vooruitzichten overeenkomen met de feitelijke ontwikkelingen (in een 45-jarige loopbaan van studie en praktijk als technisch – economisch – politiek multidisciplinair onderzoeker). Bijvoorbeeld: begin jaren 1980 aangeven dat nucleaire stroomproductie geen juiste economische optie is, werd toen als ‘extreem’ bestempeld; Anno 2022 evalueert de grote meerderheid van energiedeskundigen de nucleaire optie als onrendabel, ondanks de continu uitgezonden propaganda van het Nucleair Forum. Bedrijven die geen onuitputtelijke geldmiddelen van een overheid ontvangen investeren niet meer in atoomkernenergie.

Mijn motto is een leidraad bij het trouw volgen van een levenspad als academisch onderzoeker.

Prefer to speak true words receiving blame, above deceiving advice in soliciting praise.

[Standvastigheid in waarheid ontmoet tegenstand, te verkiezen boven misleidend advies onthaald op applaus]

2 of 18

Overzicht lezing

Klimaatprobleem typeren: fysisch, beleidsmatig�
Historische kadering�
Opdracht: Energiesysteem & Maatschappij transformaties�
COP-verhaal en Parijs Overeenkomst�
Mondiaal zelfbestuur op wetenschappelijke leest (Ostrom)�
Concluderende Consideraties

De radicale eisen van jongeren zijn terecht, want menselijk leven op de aarde is bedreigd door klimaatverandering, door (een deel van) de mensheid veroorzaakt.

Maar alleen radicale eisen gaan weinig feitelijk resultaat opleveren. Deze lezing put uit inzicht, kennis en ervaringen in het zoeken naar, nastreven van duurzame ontwikkeling en duurzaam energiegebruik. Onze aandacht gaat naar denkbeelden, kaders, feiten, belangen, visies… om te verstaan hoe individuen en organisaties handelen. Dit brengt ons in contact met een veelvoud en veelzijdigheid van aandachtspunten en visies.

Te mijden: “Warm Water opnieuw uitvinden” 🡺 minimum inzicht in wat al bestaat en al is ervaren (bv. gemiste kans op ‘soft energy path’ begin jaren 1980; bv. het in 1992 unaniem aanvaarde, mondiale klimaatverdrag UNFCCC met eensgezinde intenties; en in 2015 een herhaling hiervan in het Parijs Akkoord met weer intenties tonen hoe moeilijk een werkbaar inhoudelijk akkoord te bereiken is. Volstaan intenties om de nodige ommekeer te brengen? Dit is relevant voor individueel gedrag, en voor lokaal, nationaal en mondiaal beleid.

Te mijden: Geloof dat ‘gewoon-voortdoen’ (BaU Business-as-Usual) – ook met een tandje bij te steken – OMMEKEER kan brengen 🡺 noodzaak om “alles” in vraag te stellen, zoals denkkaders, aangenomen waarheden, de bedenkers & leiders van de toestand waarin we ons bevinden, gevoerd beleid (bv. de economische welvaartsgroei – American Dream; bv. EU energie- en klimaat beleid, bv. de emissiehandel). (“We kunnen onze problemen niet oplossen met hetzelfde denken dat deze problemen heeft veroorzaakt” - Albert Einstein).

3 of 18

BRON

STORT

Consumptie

groei / evenwicht

Productie

NATUUR

Klimaatprobleem fysisch typeren:

Systeem en Omgeving: Metabolisme Bron – Stort
Thermodynamica: behoud massa/energie & stijgende entropie

4 of 18

UITPUTTING

VERVUILING

Consumptie

ECONOMIE

Productie

Welzijn

Life-support

Welvaart

DEGRADATIE

Klimaatprobleem fysisch typeren:

Afwenteling: Uitputting, Vervuiling, Degradatie - Vernietiging
Terugslag: Welvaart, Welzijn, Life-support

5 of 18

Klimaatprobleem beleidsmatig typeren: 3 cruciale kenmerken

1. Gemeenschapsgoed (commons)

Geen privé eigendomsrechten
Gebruik ervan is gratis en vrij
Gebruikers uitsluiten is onmogelijk/onwenselijk
Misbruik, overgebruik leidt tot ontwaarding, degradatie, vernietiging

2. Mondiaal

Aanpak en oplossingen moeten mondiaal in balans zijn
Verenigde Naties (VN) beleid is noodzakelijk
VN is een collectief van soevereine Naties, zonder hogere authoriteit
Mondiaal beleid komt via conventies, akkoorden, overeenkomsten

3. Uniek

De aarde heeft maar één atmosfeer en één klimaat
Hun functionaliteit is een onmisbare voorwaarde voor menselijk leven
Emissies van toxische stoffen en van teveel BKG verstoort de functionaliteit
De verstoring kan accumuleren tot onomkeerbaar verlies = collaps

6 of 18

Historische kadering

20e eeuw nalatenschap: problemen & oplossingen

Fossiele brandstoffen: veel verstoringen + CO₂

Continue stijging gebruik steenkolen, aardolie, aardgas
Geopolitieke conflicten, oorlogen

1953 ‘Atoms for Peace’: atoomtechnologie voor elektriciteit productie

Beloofde het energieparadijs ⬄ vandaag <2% energiegebruik
Risico’s (accidenten, atoomwapens), eeuwig afval, stijgende kosten�

Wetenschap & technologie

Exponentiële toename en verscheidenheid van technieken
Surfplank voor globalizering, nieuwe media, hernieuwbare energie, efficiënt gebruik van energie, …�

1987 Duurzame Ontwikkeling (DO): ‘Our Common Future’

Milieu & Ontwikkeling samen aanpakken

1992 Rio de Janeiro wereldtop

Wereldleiders aanvaarden DO als mondiaal toekomstparadigma
UNFCCC: gevaarlijke klimaatverandering voorkomen – gedeelde verantwoordelijkheid van alle landen (herhaald in Parijs, 2015)

Bevolking, welvaart groeit ongebreideld, ongelijk, ondoordacht

Van 2,5 miljard [in 1950] naar 8 miljard [in 2022] mensen
Ongelijke welvaart tussen landen ✜ in rijke en arme landen
Milieu & Natuur roofbouw: uitputting, vervuiling, vernietiging, …

We moeten het verleden verbinden met de toekomst om richting te geven aan het heden.

De vermelde hoofdthema’s zijn vooral na WO II ontwikkeld en bepalen mee de context van het klimaatbeleid vandaag: sommige zijn positief, andere negatief.

Bevolkingsgroei. In de jaren 1960 werd een levendig wetenschappelijk debat gevoerd over de ‘population bomb’ (Ehrlich, 1968). Behalve China, hebben weinige landen de bevolkingsexplosie afgeremd. Een groei tot 9 à 10 miljard mensen tegen 2050 lijkt het meest waarschijnlijk scenario, met impact op landgebruik, milieu, e.d.

Duurzame Ontwikkeling (WCED World Commission on Environment & Development; Brundtland et al. 1987: Our Common Future). Dit was het UN antwoord op twee grote crisissen die zich ontrolden na WOII: ongelijke welvaartsontwikkeling met groeiende kloof tussen de rijke en de arme wereld, en milieuverstoringen gepaard gaande met de wegwerp consumptie economie. Veel basisgroepen en ontwikkelingslanden hebben hard gestreden om DO als radicaal nieuw paradigma op de kaart te zetten. Al even snel hebben gevestigde belangen DO geknuffeld en afgezwakt tot woordkramerij zonder impact op de globalisering van de jaren 1990. In de correcte lezing van het 1987 OCF rapport, blijft het een zeer terecht kader voor het nodige klimaatbeleid. Zie https://www.avielverbruggen.be/en/docman/climate-energy-nexus/202-20181009-clime-addressing-climate-change-challenges-from-despair-to-hope-as/file

Wetenschap & technologie: de rol ervan in het ‘maken’ van de wereld is ongeëvenaard groot. Ze brengen gevaren, risico’s, rampen en catastrofes, maar zijn ook de bron van oplossingen, mogelijkheden, kansen, … Duidelijke politieke keuzen contra de catastrofale en pro de DO brengende technologie dient het publieke belang (⬄ de slogan ‘laat de markten de technologie kiezen’; of ‘technologie is neutraal’).

7 of 18

Historische kadering: 2 scheve groeiprocessen

Inzicht en Aanpak

Groei rijkdom Noord/Zuid ongelijk

‘Trickle down’ vergroot ongelijkheid

1964 UNCTAD Conference on Trade And Development (intergovermental)

1966 UNDP Development Programme (UN agency)

Roofbouw op milieu & natuur

uitputting, vervuiling, degradatie

1972 ‘Grenzen aan de Groei’

1972 Stockholm Conferentie

1972 UNEP Environmental Programme

UN World Commission on Environment & Development (22 experts)

1987 Our Common Future – Sustainable Development

4 P’s: Politics, Planet, People, Prosperity ⬄ 3P reductie Planet, People, Profit

Inhoud:

Rechtvaardige verdeling, ongelijkheid verkleinen
Beheersen groei: bevolking, rijkdom v/d rijken, groei voor de arme landen
Veranderen op de 4P dimensies, klemtoon op instituties (Politiek)

1992 Rio World Summit

UNFCCC Framework Convention on Climate Change

‘gevaarlijke klimaatverandering voorkomen’
‘landen zijn gemeenschappelijk, doch verschillend verantwoordelijk en capabel’
COPs Conferences of Parties (naties) moeten de conventie operationeel maken

8 of 18

Heden: Neoliberalisme

Obscene,

Overmatige

Rijkdom

Welvaart

🡹

Corporate

Geldmacht

🡻

Arm

Bezitloos

Kansloos

Fossiele

brandstoffen

&

Atoomkernenergie

100%

Herniewbare

Energie

Efficiëntie &

energiebehoud

Verweven

Maatschappij

Transformaties

Vooroplopende

Energiesysteem

Transformaties

Gemeenschappelijke Toekomst

Duurzame Ontwikkeling

Intense

Interactie

OPDRACHT

Maatschappelijke en Energietransformaties voor het publieke belang: Duurzame Ontwikkeling op 100% hernieuwbare energie

9 of 18

COP21 Sterkten

Toegenomen besef van de risico’s van klimaatverandering (acties van burgers, NGOs, enz.)
Top-down, mondiale controle (Kyoto) verdwijnt in het vage Art.6 over emissiehandel, offsets
Focus op lokale & nationale mitigatie/adaptatie inspanningen
Annex1/non-Annex1 opsplitsing eindigt: alle landen in hetzelfde bad

COP21 Zwakten

Het publieke belang leidt niet, sterke invloed van corporaties [⬄ missie van DO]
Acties en resultaten verwacht van (Intended) Nationally Determined Contributions
Afdwingbaarheid van resultaten is miniem; ‘naming & shaming’ is weinig effectief
2°C emissiebudget gezien als target, niet als riskante limiet te mijden met alle middelen
Geen dynamische aanpak: 2020 plannen indienen, 2023 controle of plannen voldoen

Tijdlijn tot COP21 (Parijs)

COP1 tot COP21

1995 Berlijn COP1: Duitsland verwijst dan naar +2°C als maximum opwarming

1997 Kyoto COP3 Protocol: rijke naties (Annex 1) beloven BKG emissive-reducties van 5% (EU 8%) voor [2008-2012]; emissiehandel, offsets CDM Clean Development Mechanism

2009 Kopenhagen COP15 Akkoord: max.2°C (1.5°C), Green Climate Fund US$100bn transfers van rijk naar arm, door belangrijkste politieke leiders: ⬄ COP-habitués, EU buiten spel

2015 Parijs COP21: Overeenkomst: Unanieme goedkeuring van Kopenhagen inhoud

10 of 18

Mysterieuze Steun voor Parijs Overeenkomst

Parijs overeenkomst

Tekst is onduidelijk, vaag: essentiële woorden afwezig, iedereen ‘tevreden’

+3°C indien alle intenties realiteit zouden worden

Negeert wetenschap & praxis

ivm commons (Ostrom), publiek bestuur

Politieke zombies blijven:

• energie drieluik mantra <HE, nucleair, CO2 opvang>

• emissiehandel / offsets

Mythen

. Unanimiteit is nodig

. Samen verantwoordelijk, doch multinationals leiden

. Voluntarisme van landen voor emissiereducties

. Paternalisme zorgt voor $100bn/jaar hulp

Discours

Propaganda

11 of 18

Positieve effecten van unanimiteit� • Meer bereidheid tot engagement, afhankelijk van wederkerigheid (ik doe als jij doet)

• Belangrijk, nodig voor breed draagvlak van nieuwe visie, paradigma zoals op Rio top in 1992

Unanimiteit is soms positief, soms negatief

Negatieve effecten van unanimiteit ten alle prijze

• Disproportionele macht voor elke afzonderlijke partij

• Vage, onduidelijke uitkomst als de intersectie van divergente belangen, doeleinden gering is

• Minderheid standpunten onzichtbaar door assimilatie

• Doeltreffende actie vereist speerpunten, geen middelmatige unanimiteit

• Hoofdverantwoordelijke naties ontduiken aansprakelijkheid voor ‘dringende & drastische’ actie

• Verbreken van unanimiteit werkt verstorend, zoals VSA Parijs Overeenkomst opzegt

Unanimiteit is wenselijk, nodig bij opmaak van nieuwe visie, paradigma,

UNFCCC 1992 klimaatverdrag

In de fase van uitvoering – na 1992 – is unanimitiet contraproductief

12 of 18

COP werkwijze en betere aanpak

Nationaal Bepaalde Contributies	Beter is:
Zero-som spel (Jij wint = Ik verlies; Ik win = Jij verliest) negatieve spiraal, weinig samenwerking, wantrouwen, wederzijdse verwijten.	Gezamenlijke aanpak: team spirit, wederzijds leren, verbeteren. Cooperatie voor hernieuwbare energie systemen, veerkrachtig bij klimaatverandering

Onduidelijke contributies: moeilijk vergelijk-bare acties, factoren, context van emissies; Monitoring Reporting Verification (MRV) is problematisch	Indicatoren: helder, toepasbaar in alle landen (b.v.. koolstof intensiteit v/h energie gebruik); MRV doenbaar (zoals in reusachtige bedrijven: bestuur via KPIs (Key Performance Indicators)

Tegen 2030: lage urgentie, actie uitstel, verantwoordelijkheid afgewenteld naar later - nieuwe bestuurders	Onmiddellijke stappen: jaar-na-jaar vooruitgang op cruciale indicatoren; beloften hechten aan rollende posities

Vrijwillig - Bedoeld: onduidelijk; over de tijd veranderlijk; weinig echte verandering; onrechtvaardig (vrijbuiters winnen)	Overeengekomen afdwinging: mondiaal, licht regime nuttig voor soevereine naties met gemene, verschillende verantwoorde-lijkheden

Further considerations (non-exhaustive):

Goal directions are more helpful than Goal settings (numerical targets at first sight look very clear and fixed, but in practice are shaky and variable)
Practices are more effective than projects (the stop&go aspect of projects is often wasteful; practices change activities in a more robust way)

* Apply Contraction & Convergence ceilings over the period 2010-2050 (2010-2020 is now history)

* End the present format and functioning of the COPs as yearly circus moving over fancy places. Instead: select for the UNCCC COP meetings one or a few proper locations, e.g. Addis Ababa, Bangkok, Rio de Janeiro, Bonn

Limit UNFCCC to Climate Issues, covering climate change, energy transformation, impacts of climate change, adaptation, …
Improve coordination and cooperation with all other international organisations and their specific mission and expertise in a transparent way (more specific and selective than the PA article 16§8). For example, the IEA (International Energy Agency), created by OECD, has a limited membership but the necessary data on energy balances for monitoring the global energy transition. The IMF suprvise the countries’ national accounts.
Increase UN initiatives on other major issues, for example:

Refresh debate on population, demography, migration,…

Technology transfers (property rights; patents)

ETHICS commission on wealth accumulation, redistribution, equity,

…

13 of 18

Voorwaarden zodat mensen een gecoördineerde aanpak verkiezen boven de eigen individuele aanpak

Gemeenschappelijk begrijpen van het probleem� Erkenning is niet genoeg: de commons moet van groot belang zijn … in termen van de eigen economische en sociale overleving

Gemeenschappelijk begrijpen van de alternatieven voor coördinatie

Gemeenschappelijke perceptie van wederzijds vertrouwen en wederkerigheid� Rechtszekerheid kan ook komen door beroep te doen op bestaand formeel politiek toezicht, onderzoek, en rechtbanken

Gemeenschappelijke perceptie dat besluitvorming niet meer kost dan het opbrengt,

of: het eigenbelang is beter vervuld via het gemeenschappelijk belang

Zelfbestuur van commons volgens Elinor Ostrom

Zelfbestuur instituties voor de klimaat commons hebben drie essentiële bestanddelen

Schep een nieuw geheel van zelfbestuur structuren en regels
Betrouwbare engagementen van deelnemers

- versterkt door wederkerigheid, vertrouwen en faire verdeling

- groeien stap voor stap (jaar na jaar)

Opvolging (monitoring) wederzijds: nauwkeurig, transparant en regelmatig

- jaarlijks mogelijk voor enkele, cruciale indicatoren, toegepast in alle landen

Elinor Ostrom (Nobel prize economics 2009) is the lead author of scholars studying the commons issues from broader perspectives than mainstream economics. She studied many real-world cases how commons were developed and operated by communities (for example: fisheries, irrigation systems), for understanding why some commons flourish and others decay. She found that ‘one size fits all’ solutions do not function, because of the huge diversity in contexts and cases rooted in history, customs, natural and institutional circumstances. From the research she distilled the Institutional Analysis and Development (IAD) framework, not as a rigid model but as a frame for structuring specific studies of specific Common Pool Resources (CPR) that were self-governed by the communities ‘owning’ the CPR.

Being a realist economist, the core of her IAD is the individual cost/benefit trade-off by the participants in the CPR. In most situations individuals can choose between a personal private approach and a cooperation in the CPR. The slide lists the conditions that all should be fulfilled for people preferring coordinated strategies above indvidual ones. Eventual reliance on institutions beyond the CPR shows that a CPR is not isolated from the broader societal context. When the conditions are fulfilled, it makes sense to establish a specific self-governance for the specific CPR.

Ostrom and her colleagues work focused mainly on local CPRs. The climate crisis challenged her to consider the applicability of the IAD framework on global climate policy; unfortunately, Elinor passed away in June, 2012. The three indispensable components for establishing a self-governance structure are listed in the slide. Additional comments are: ad 1. Supply new set of rules: this in itsef is the shaping of a public good, labeled as a ‘2^nd order collective dilemma’; ad 2. Credible commitment: this is highly preferable above the set up of penalty systems with tedious monitoring and nasty sanctions, creating suspicion and burning the pleasure of cooperation; ad 3. Mutual monitoring: tricky to realize, especially in personal confrontations because punishment is almost invariably costly to the punisher, while benefits are diffusely distributed over members. In the UNFCCC context, mutual monitoring can be organized in a depersonalized way.

Further reading: Ostrom, E. (1990). Governing the Commons. Cambridge University Press; Ostrom, E. (2009). Beyond Markets and States: Polycentric Governance of Complex Economic Systems. Nobel Prize Lecture, December 8, 2009

14 of 18

Klimaatbeleid is ingewikkeld, verstrengeld, controversieel, … �maar niet complex want beheerbaar met

(1) Probleem decompositie

 Mitigatie per BKG bron: energie-verbonden, landgebruik, industriële gassen; per sociaal-economische sector; per regio; per groep activititeiten & verbonden actoren

 Adaptatie: per gevaar (droogte, overstroming, orkanen,…), sector, regio, blootstelling, …

(2) Tijd-sequentiële beslissingen

 Jaarlijks voortschrijdende stand van zaken (= referentie voor volgende stap)

 Jaarlijkse beloften & controle op verbetering indicatoren, b.v. daling Cpp en componenten

(3) Politieke economie van energie en industriële corporate belangen

 Prioriteit voor neoliberale economische groei (die al te rijken nog rijker maakt)

 Perverse invloed van energie corporates op klimaatbeleid (EU ETS; COP21 Parijs Overeenkomst)

Structurele politiek door decompositie en politieke economie

IPCC 2014 WG3 rapport, Hfd. 6: studie van emissies per land met decompositie van energie-verbonden CO₂ emissies per persoon (C_pp):

C_pp = {€BBP_pp}*{kWh energie/€BBP}*{kg CO₂ uitstoot/kWh}

welvaart energie intensiteit CO₂ emissie intensiteit

per persoon van welvaart van gebruikte energie

Deze jaarlijks beschikbare kennis+data worden niet gebruikt in mondiaal beleid (wel als SDG)

Nochtans meest geschikt en noodzakleijk voor een mondiaal klimaat zelfbestuur

15 of 18

195 landen / UNFCCC Parties, met

“gemeenschappelijke, doch verschillende,

verantwoordelijkheden en respectievelijke

mogelijkheden”

Atmosfeer & Klimaat

Ultieme

mondiale

COMMONS

5.

BELOFTE

&

CONTROLE

4.

PARTICIPATIE

&

NALEVING

🗹 Uiterst divers [RIJK - - - - ARM]

🗹 Soeverein

2.

SPEERPUNT STRATEGIE

elimineer CO₂ emissies van energiegebruik

7. Toezicht

Meten

Rapporteren

Verifiëren

Verslechtering

Vernieling

ONOMKEERBAAR

1.

URGENTIE van bescherming

3.

TRANSFERS

Financiën

Technologie

Beheer

6. Jaarlijks bindende voortschrijdende engagementen op gemeten indicatoren door/voor elk land

Soevereine landen: zelfbestuur in mondiaal klimaatbeleid [Ostrom-aanpak]

Ostrom aanpak

Klare regels 1-5
Geloofwaardige�inzet 6
Toezicht 7 �& stimuli via 3

16 of 18

Concluderende Consideraties

Maatschappelijke wil & actie ≠ Parijs Overeenkomst; COP-club

. Burgers, NGOs, actiegroepen ⬄ corporate invloed op COPs, Parijs COP-21

. Zullen corporates slagen waarin regeringen fallen: het behoud van de meest essentiële commons, atmosfeer & klimaat?

2. Misleidende mythen paraliseren dringende & drastische verandering

. Zoals EU ETS, Fit-for-55, COP Kopenhagen mislukt, Parijs succes

. Onderzoek van en kritiek op zulke myths is moeilijk & taai werk

. Cassandra werd gehoond, het paard van Troje binnengehaald

3. Mondiaal klimaatbeleid

. Veel woorden, intenties, voluntarisme, paternalisme: “talk without walk”

. Negeert beleid gebouwd op decompositie, bestuurskunde, wetenschap

. Technologie ontwikkeling-ontplooiing: GEEN neutralE processen�

. Hernieuwbare energie technologie bepaalt duurzame energie transformatie

. Leer uit corporate strategie methoden, theorie & praxis

. Zelfbestuur is een geheel van strak gestructureeerde processen, multi-level, divers, polycentric (Ostrom): nodig in mondiaal beleid.

Ad1. The role of corporations: many are highly responsible in causing CC – in particular the energy corporations in fossil fuels and thermal power generation. Will the actors that created the CC problem, solve it without enforcement by public authority?

On the one hand, the creators of a particular problem are best placed to address and solve this problem: > via prevention (just stop emitting GHG); > via reduction of the size and negative impacts of their emissions; > via taking the responsibility for cleaning the mess caused so far (CC adaptation, etc.)

On the other hand, the solutions corporations will provide will be conditional on safeguarding their core interests, i.e. maintaining dominant market shares in the supply of goods & services of their trade; for energy corporations it will be the delivery of power (also nuclear) and of fuels (biofuels + the reduced quantities of fossil fuels). The next question is whether this obeys the basic criteria of SD (sustainable development), for example concerning equity.

Ad 2. Discourse, narratives, myths, … are powerful in politics, also in climate politics. They may be functional, promoting good policies and activities. Often they are dysfunctional, for example: the framing of ‘when reducing GHG emissions, present generations bringing offers for future generations’, while the present generations (certainly the wealthy part) are littering the atmosphere with GHG; or the triptych mantra ‘renewables-nuclear-CCS’ as way to solve the energy-related GHG emissions, while only renewable energy (mainly solar, wind, and water currents) is the sustainable option. Addressing dysfunctional myths is tedious, and requires multidisciplinary expertise. Findings are opposed, for example by ‘merchants of doubt’. Largely, our societies still prefer believing in the Trojan horse victory above Cassandra’s warnings.

Ad 3. The six text lines are explicit, and hopefully clear as such.

17 of 18

Annex: Emissies per persoon volgens rijkdom. Bron: Tim Gore, Institute for European Environmental Policy

18 of 18

Annex: Groei van Emissies per persoon volgens rijkdom. Bron: Tim Gore, Institute for European Environmental Policy