1 of 23

KYNFERÐISLEGT OFBELDI OG SAMÞYKKI

Fræðsla í viku 6 í Stapaskóla 2023

2 of 23

Í þessari vinnustofu

Tölum um kynferðislega áreitni og ofbeldi.
Tölum um samtal og samþykki í kynlífi.
Tölum um hvað sé í lagi í kynlífi.
Horfum á fræðslumyndbönd og gerum samræðu verkefni.
Tökum þátt í baráttu gegn kynferðislegu ofbeldi.

3 of 23

HVAÐ ER KYNFERÐISLEG ÁREITNI OG OFBELDI?��NEFNIÐ DÆMI…

?

4 of 23

HVAÐ ER KYNFERÐISLEG ÁREITNI OG OFBELDI?��FLEIRI DÆMI

Kossar eða snerting gegn vilja þínum.
Kynferðisleg orð eða látbragð gegn vilja þínum.
Kynlíf þegar þú getur ekki sagt nei. Til dæmis af því að þú ert undir áhrifum, þér hefur verið byrlað eða þú ert sofandi.
Að taka smokk af án þess að láta þig vita.
Að hæðast að þér eða ógna ef þú vilt ekki gera eitthvað tengt kynlífi. Til dæmis að horfa á klám eða bjóða öðrum með.
Að hóta að sýna öðrum nektar- eða kynlífsmyndir af þér.
Að þrýsta á þig að senda sér nektarmyndir af þér.
Að senda nektarmyndir til þín þótt þú viljir það ekki.
Nauðgun eða tilraun til nauðgunar.

5 of 23

HVAÐ ER KYNFERÐISLEG ÁREITNI OG OFBELDI?

6 of 23

HVAÐ ER KYNFERÐISLEG ÁREITNI OG OFBELDI?

Kynferðisofbeldi er það þegar einhver fær þig til að gera eitthvað kynferðislegt sem þú vilt ekki gera, káfar á þér eða áreitir þig á kynferðislegan hátt.
Ef þú hefur ekki samþykkt það sem er gert í kynlífi þá verður þú fyrir áreitni eða ofbeldi.

Kynferðisleg þvingun eða áreiti

Ef einhver þvingar þig til að gera eitthvað kynferðislegt er það kynferðisofbeldi. Það getur til dæmis verið kynmök, innsetning eða snerting á líkamshluta. Þegar kynmök eru höfð við manneskju án samþykkis er það nauðgun. Ef einhver áreitir þig kynferðislega með orðum, í persónu eða stafrænt, er það líka kynferðisofbeldi. Það skiptir engu þótt sá sem beitir ofbeldinu sé maki þinn, vinur eða kærasti, þetta er samt ofbeldi. Flestir sem verða fyrir kynferðislegu ofbeldi þekkja þann sem beitti því.

Kynferðisofbeldi getur leitt til áfallastreituröskunar, kvíða og þunglyndis. Fólk sem verður fyrir kynferðisofbeldi er líklegra til að finna fyrir skömm, sektarkennd, reiði, ótta, einangrun og lélegri sjálfsmynd. Stundum koma afleiðingar fram strax en stundum ekki fyrr en síðar.

7 of 23

Samþykki

Að gefa samþykki af frjálsum vilja er nauðsynlegt í kynlífi og kynferðislegum athöfnum. Annað er kynferðislegt ofbeldi

Samþykki þýðir að gefa samþykki fyrir kynlífi eða kynferðislegum hlutum af frjálsum vilja.
Ef einhver gerir eitthvað kynferðislegt við þig án þíns samþykkis er það kynferðisofbeldi.
Þótt þú sért í sambandi þarf samt að gefa samþykki í hvert sinn.
https://sjukast.is/kynlif/samthykki/

Hvað felst í samþykki?

Ef þú gefur samþykki þýðir það að þú vilt stunda kynlíf á þeim tíma með þeirri manneskju. Samþykki þýðir ekki endilega „já“ eða „nei“. Samþykki getur líka verið veitt með öðrum orðum eða líkamlegri tjáningu. Þögn, óvissa eða að segja „kannski“ er ekki samþykki

Samþykkið þarf að vera með frjálsum vilja. Ef einhver neyðir þig til kynlífs eða einhverja kynferðislegra hluta hefur þú ekki veitt samþykki.

Að veita samþykki

Það þarf að veita samþykki í hvert einasta skipti. Þótt þú veittir samþykki einu sinni þýðir það ekki að þú hafir veitt samþykki fyrir öðru skipti.

Samþykki þarft alltaf að vera til staðar. Þú mátt alltaf breyta um skoðun og draga samþykki til baka. Það þarf líka samþykki þótt þú sért í sambandi.

Að sýna einhverjum áhuga er ekki sama og samþykki. Að fara á deit með einhverjum, daðra eða sýna athygli er ekki samþykki.

Fáðu samþykki

Samþykki fyrir kossum, kynlífi og kynferðislegum hlutum er gríðarlega mikilvægt og nauðsynlegt til að öllum líði vel. Það er því aldrei í lagi að suða um eða þvinga fram kynlíf, hvort sem við erum í sambandi eða ekki. Til að vera viss um að samþykki sé til staðar er mikilvægt að:

Tala opinskátt um hlutina og finna í sameiningu út úr því hvernig athöfnum þið viljið taka þátt í.
Spyrja leyfis í staðinn fyrir að gera ráð fyrir að mega gera eitthvað.
Halda áfram að spyrja hvað sé gott og hvað hinn aðilinn vill gera, þrátt fyrir að þið hafið sofið saman áður. Fólki langar ekki alltaf að gera það sama.
Ef hin manneskjan vill ekki láta snerta sig eða tala við sig á vissan hátt, er óviss, hljóð eða dauf í dálkinn þarf að virða að þá er ekki um samþykki að ræða.

8 of 23

Það er ekki hægt að gefa samþykki af frjálsum vilja ef :

Þú ert sofandi.
Þú ert ekki með meðvitund vegna drykkju, vímuefna eða líkamsárásar.
Þú ert með meðvitund en undir miklum áhrifum áfengis, vímuefna eða annarra lyfja þannig að þú getir ekki sagt hvað þú vilt.
Þú ert með andlega fötlun eða geðræn vandamál sem valda því að þú skilur ekki hvað er verið að biðja um.
Hin manneskjan hefur logið til um hver hún sé eða beitt blekkingum.
Hin manneskjan beitir ofbeldi, innilokun eða hótunum þannig að þú óttast að segja nei.

Það er mjög mikilvægt að muna að þótt manneskjan hafi ekki sagt „nei“ þýðir það ekki að viðkomandi sé að segja „já“ eða hafi veitt samþykki með öðrum hætti. Þótt maður veiti ekki viðnám gagnvart kynferðislegum athöfnum sem maður vill ekki taka þátt í felst ekki sjálfkrafa í því samþykki. Allskonar kringumstæður geta valdið því að fólk upplifir sig ekki öruggt til að segja „nei” eða er hreinlega ekki í aðstöðu til að gefa samþykki, t.d. vegna ölvunar. Því er alltaf lykilatriði að vera fullviss um að meðvitað og einlægt samþykki sé fyrir öllum kynferðislegum athöfnum, líka þær sem eiga sér stað á netinu.

Stundum geta ógnandi aðstæður orðið til þess að fólk frýs og getur lítið hreyft sig og stundum getur það sett brotaþola í ennþá meiri hættu að veita viðnám. Sumir halda að ef brotaþoli streitist ekki á móti teljist atvikið ekki til ofbeldis. Það er ekki satt. Þetta er skemmandi mýta því hún ýtir undir sektarkennd og gerir brotaþolum erfiðara fyrir að segja frá og leita sér hjálpar. Það skiptir ekki máli hvort manneskjan var undir áhrifum, fann fyrir þrýstingi, ógnun eða fannst henni bera skylda til að láta undan – kynferðislegt ofbeldi er alltaf á ábyrgð gerandans.

9 of 23

Fáðu já!

10 of 23

HVAÐ ER Í LAGI?

11 of 23

Er til rétt og rangt kynlíf?

Nei

Ef báðir aðilar eru sammála.
Ef báðir gefa samþykki.
Ef báðum finnst þetta spennandi eða gott.

Já

Ef öðrum aðilanum finnst eitthvað óþægilegt, ósmekklegt, vandræðalegt...
Ef það er of mikil pressa...
Ef markmiðið er að kynlífið líti út eins og í klámi...

12 of 23

Óraunverulegt kynlíf

,,Ég hvíslaði í eyrað á henni ,,skítuga litla hóran þín". ��Þar með endaði það kynlíf. Eitthvað sem ég hélt að yrði sexí í mómentinu varð það ekki. Shit hvað ég skammaðist mín."

13 of 23

Óraunverulegar hugmyndir um kynlíf

Mikill munur á kynlífi og klámi
Klám hentar ekki fyrir kynfræðslu
Mismunandi klám í boði
Klám (klámvæðing) getur ýtt undir :

Áhyggjur varðandi útlit og líkamlegt útlit
Áhyggjur varðandi frammistöðu í kynlífi
Neikvæð áhrif á kynlíf með bólfélaga
Óheilbrigð klámnotkun ? – hvað er óheilbrigð klámnotkun ?

Klám er myndefni, texti eða annað sem er gert í þeim tilgangi að veita kynferðislega örvun. Sumir horfa á klám til þess að fræðast um kynlíf eða til þess að sækja í kynferðislega örvun. Það verðu að hafa í huga að atriði í klámmyndun er leikið efni sem er sett upp í óraunverulegum aðstæðum og gefur því ekki raunsæja mynd af kynlífi og er því ekki góð kynfræðsla.

Grundvallarmunur á klámi og kynlífi er að klám er leikið efni, það fer oftast fram í aðstæðum þar sem samskipti einstaklinga eru lítil sem engin því allir þáttakendur eru að fylgja einhverju handriti eða leikstjóra.

Klám getur ýtt undir óraunhæfar hugmyndir og pressu varðandi framistöðu, hugsun og atburðarrás. Ef einstaklingur sér eitthvað í klámi sem honum langar til að prófa þá verður hann að vera fullviss um að bólfélagi sé samþykkur og tilbúin að prófa en það má alls ekki pressa bólfélagan til að gera eitthvað sem hann er óviss um. Ef bólfélagi samþykkir að prófa þá verður að hafa í huga að hann má hætta við/skipta um skoðun þegar hann vill.

Hvernig klám þú horfir á þarf ekkert að segja til um þína kynhneigð. Gagnkynhneigðir einstaklingar geta alveg eins viljað horfa á hinsegin klám og samkynhneigðir jafnvel á gagnkynhneigt klám. Mörgum finnst jafnvel hinsegin klám innihalda minna ofbeldi og betri framkomu við leikarana og velja það þess vegna fram yfir "mainstream" klám.

Áhrif kláms (klámvæðing) getur ýtt undir:

Áhyggjur varðandi útlit og sjálfsmynd t.d. líkamlegt útlit og útlit kynfæra.

Flestir leikarar í mainstream klámi eru valdir út frá útliti kynfæra og eru oft vel snyrt, með brjóstafyllingu eða nota töflur til að viðhalda stinningu á typpi

Áhyggjur varðandi frammistöðu í kynlífi.

Í klámi er hægt að ýta á pásu eða klippa út allt sem fer úrskeiðis. Í alvöru kynlífi getur allskonar komið upp á t.d. einhver prumpar eða fær fullnægingu fyrr en þeir vildu -- það er það sem gerir kynlíf svo spennandi! Þú veist aldrei hverju þú átt von á.

Neikvæð áhrif á kynlíf með bólfélaga með því að yfirfæra hugmyndir úr klámi á eigið kynlíf án þess að gera sér grein fyrir því að virða mörk og samþykki.
Óheilbrigða klámnotkun.

En hvað telst vera óheilbrigð klámnotkun?

Þegar einstaklingur er sífellt að horfa á klám sem hann sér eftir að horfa á.
Þegar fólk þarf stöðugt að sækjast í grófara og grófara klám (jafnvel sem það sér síðan eftir að horfa á) til að ná kynferðislegri örvun.
Þegar kynlíf við bólfélaga er farið að vera neikvætt því þú tekur hugmyndir úr klámi og yfirfærir þær á eigið kynlíf án þess að virða mörk og samþykki bólfélaga.

-Þegar klámnotkun er farin að hafa neikvæð áhrif á daglegt líf t.d. skóla, vinnu, félagslíf o.fl.

-Ef þú finnur fyrir einangrun vegna klámnotkunnar

-Þegar maður er orðinn háður klámi til þess að finna fyrir kynferðislegri örvun

14 of 23

Heilbrigt kynferðislegt samband og mörkin okkar

Samkomulag
Samskipti
Skuldbinding
Öryggi
Virðing
Mörk

Í góðu sambandi þurfum við að geta treyst hinum aðilanum og að trúnaður okkar sé virtur. Það þarf einnig að vera vissa fyrir því að um gagnkvæman vilja og sameiginlega ábyrgð sé að ræða. Auk þess þurfum við að kunna að setja sjálfum sér og öðrum mörk í kynferðislegu sambandi. Mörk eru skilaboð sem einstaklingur gefur öðrum um hvaða hegðun honum finnst vera rétt eða röng. Í uppvextinum lærir fólk smám saman að setja öðrum mörk. Þau breytast smátt og smátt samhliða því að við eldumst, öðlumst nýja reynslu og nýja vini. Það er mikilvægt fyrir einstakling að bregðast við ef hann finnur að einhver er að fara yfir mörkin sem viðkomandi hefur sett sér í sambandi við kynlíf.

Heilbrigt kynferðislegt samband byggist á því að einstaklingar geta deilt gildismati sínu. Það einkennist af heiðarleika, samþykki beggja og er báðum til ánægju.

Myndun góðs kynferðislegs sambands Það getur verið mjög misjafnt hvaða skilning fólk leggur í gott samband. Jafnvel innan sama sambands hafa einstaklingar misjafnar skoðanir á því. Það eru viss atriði sem gera sambönd heilbrigð og sterk. Þessi atriði eru: Samkomulag: Geta leyst úr ágreiningi.

Samskipti: Læra að hlusta vel og tjá sig skýrt.

Skuldbinding: Það ríkir gagnkvæmur skilningur á nauðsyn þess að hlúa að sambandinu.

Öryggi: Báðir aðilar finna fyrir andlegu, tilfinningalegu og líkamlegu öryggi.

Virðing: Einstaklingurinn er viðurkenndur eins og hann er.

Mörk: Geta sett sjálfum sér og öðrum mörk. Það gerir fólki kleift að vera sjálfstætt og tengjast um leið annarri manneskju á heilbrigðan hátt.

15 of 23

Fáðu já!

Að setja mörk

16 of 23

Meira um málið á Sjúk ást:

17 of 23

Ræðið setninguna og myndið ykkur skoðun: Eruð þið sammála, ósammála eða “bæði og”?��Þið þurfið að vera tilbúin að útskýra ykkar skoðun og ræða við aðra í bekknum:

Sammála

Bæði og

Ósammála

Verkefni: Ræðið umdeilanlega skoðun

18 of 23

Verkefni: Leysið úr klípunni

Saga 1: �Stebbi og Stína	Saga 2: �Guðni og Guðlaug	Saga 3: �Hjörtur og Heiður

19 of 23

Mundu

Allir eiga rétt á því að ákveða hvaða kynferðislegu athafnir þeir samþykkja eða samþykkja ekki.
Kynferðisofbeldi þarf ekki að fela í sér árás eða líkamlegt ofbeldi.
Flestir þolendur kynferðisofbeldis þekkja gerandann.
Fólk af öllum kynjum getur orðið fyrir kynferðisofbeldi.
Fólk af öllum kynjum geta beitt kynferðisofbeldi.
Kynferðisofbeldi getur átt sér stað í hinsegin samböndum, gagnkynhneigðum samböndum og hvaða sambandi sem er.
Kynferðisofbeldi getur átt sér stað á milli einstaklinga sem hafa áður átt í samþykktu kynferðislegu sambandi, t.d. í hjónabandi og langtímasambandi.

20 of 23

Dönsum gegn kynferðisofbeldi

21 of 23

Heimildir

22 of 23

Umdeilanlegar skoðanir

Stelpur sem eru klæddar eins og „hórur“ geta bara sjálfum sér�um kennt ef þær verða fyrir kynferðislegri áreitni.
Strákar verða aldrei fyrir kynferðislegri áreitni.
Ef einhver er að áreita mann þá eru mjög miklar líkur á að hann/hún sé hrifin(n) af mnni.
Kærasti á að stunda kynlíf með kærustunni sinni ef hún vill það.
Ef eitthvað á að teljast ofbeldi gagnvart annarri manneskju þá verður að sjá á henni líkamlega.

Það er ekki alltaf rangt að beita ofbeldi.
Strákar eru ofbeldisfyllri en stelpur.
Það er slæmt að vera ósammála einhverjum.
Það er í lagi að dreifa myndum af fólki.
Það er alltaf í lagi að faðma fólk.
Það er vandræðalegt að tala saman um hvernig maður vill láta snerta sig og þess vegna þarf maður ekki gera það.

23 of 23

Klípusögurnar

Saga 1: �Stebbi og Stína	Saga 2: �Guðni og Guðlaug	Saga 3: �Hjörtur og Heiður
Stebbi og Stína eru búin að vera lengi í sambandi og eru mjög ástfangin. Eina helgina eru þau ein heima og eru upp í rúmi að kela. Þegar þau eru búin að vera kela í nokkra stund þá segir Stebbi að hann sé ekki í stuði til að gera neitt meira og er orðin þreyttur og vill fara að sofa. Stína er ekki alveg til í að stoppa og fara að sofa. Hvað á Stebbi að gera? Hvað á Stína að gera?	Guðni og Guðlaug eru búin að vera lengi í sambandi og eru mjög ástfangin. Eina helgina eru þau ein heima og eru upp í rúmi að kela. Guðni stingur upp á að þau fari lengra og taki það upp á myndband. Guðlaugu finnst tilhugsunin um það að taka upp kynlífsmyndband óþægileg en veit ekki hvernig hún á að segja það. Hvað á Guðlaug að gera? Hvað á Guðni að gera?	Hjörtur og Heiður eru mjög góðir vinir. Eina helgina er Hjörtur að skemmta sér í miðbænum og lendir í vandræðum með að redda sér fari heim. Honum dettur þá í hug að hringja í Heiði sem er nýkomin með bílprófið sitt. Heiður er til í að sækja hann og er komin eftir örfáar mínútur. En í staðinn fyrir að keyra Hjört heim keyrir Heiður heim til sín og spyr hvort Hjörtur sé ekki til í að koma með sér inn, hún sé ein heima. Hirti líst ekki á hugmyndina og hefur áhyggjur af því að Heiður sé að reyna við sig. Hann vill ekki særa vinkonu sína en hann vill heldur ekki fara inn að kela. Hvað á Hjörtur að gera? Hvað á Heiður að gera?