HAYVAN GRUPLARININ EVRİMİ�VE ÇEŞİTLERİ

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Hayvanların genel özellikleri

• Hayvanlar çok hücreli , heterotrof , ökaryot canlılardır.

​

• Hayvanların çok hücreli vücutları , yoğun olarak bulunan kollagen gibi yapısal proteinler

sayesinde bir arada tutulur.

​

• Hayvanlara özgü , impuls iletiminden hareketden sorumlu iki tip doku vardır, sinir doku

ve kas doku.

​

• Çoğu hayvan eşeyli ürer ve diployit evre genellikle yaşam döngüsünde baskındır.Çoğu

türde, kamçılı olan küçük sperm , daha büyük ve hareketsiz olan yumurtayı dölleyerek

diployit zigotu meydana getirir.

​

• Çoğu hayvanın gelişimi süresince segmentasyon , blastula adı verilen çok hücreli

bir evrenin oluşumuna yol açar,çoğu hayvanda blastula içi boş bir top şeklini alır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Blastula evresini gastrulasyon adı verilen ve embriyo tabakalarının oluştuğu evre izler.Bazı

hayvanlar kısa bir olgunlaşma evresinden sonra ergin forma dönüşürken bazıları larva

evresine geçer.

​

• Larva eşeysel olarak olgunlaşmamış formdur.Ergin bireyden farklıdır ve farklı beslenebilir.

Hayvan larvaları sonunda metamorfoz (Başkalaşım) geçirerek ergin bireylere dönüşür.

​

• Zigotun , kendisine özgü bir yapısı olan hayvana dönüşmesi olayı , Hox genleri adı verilen

genlerin embriyoda kontrollü olarak ifade edilmesine bağlıdır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Hayvanlar alemi büyük bir olasılıkla 700 milyon yıl

önce Prekambriyen döneminde yaşamış koloni

oluşturabilen kamçılı bir hücrelilerden köken almıştır.

​

• Bu bir hücreli günümüzden 1 milyar yıl önce

ortaya çıkmış bir grup olan yakalıkamçılılarla

akrabaydı.

​

• Günümüzde yakalıkamçılılar , sığ gölcüklerde

göllerde ve deniz ortamlarında yaşayan oldukça

küçük saplı canlılardır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Yakalıkamçılı bir hücreli atadan , özelleşmiş hücrelerin iki ya da daha fazla tabaka

şeklinde düzenlenmesiyle basit bir hayvanın nasıl ortaya çıkabileceği en önemli araştırma

konusudur.

İlk hayvan

benzeri

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Hayvanların filogenetik dallanması

• Hayvanların filogenetik ağacı , hayvan şubeleri arasındaki akrabalık , vücut planının ve

embriyonik gelişimin anahtar , özelliklerine dayandırılarak düzenlenmiştir.

​

• İlk dallanma noktası , gerçek dokusu olmayan hayvanları (Parazoa) gerçek dokuya

sahip olan hayvanlardan (Eumetazoa) ayırmaktadır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Parazoa-Eumetazoa dallanması.Süngerler hayvan

lar aleminin ilk dalını temsil eder.Süngerler gerçek

dokuya sahip değildir ve Parazoa olarak

adlandırılır.

​

• Doku , Eumetazoa olarak adlandırılan hemen

hemen diğer tüm hayvan şubelerinin temel

özelliğidir.

(Sölomatlar)

(Asölomat)

(Pseudosölomat)

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Cnidaria(Hidralar ve deniz

anaları, deniz şakayıkları)

şubeleri radyal simetriye sahip

tir.Işınsal simetrili bir hayvan

üst ve alt ya da oral ve aboral

(Ağızın zıt tarafı) taraflara

sahiptir.

​

• Eumetazoa üyelerinin evrimin

de bir diğer büyük dal , bilateral

hayvanlara gider.Dorsal (Üst)

ve ventral (alt) tarafa ve aynı

zamanda anteriyor(baş) uca ve

posteriyor(kuyruk) uca , sağ ve

sol tarafa da sahiptir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Gelişim ilerledikçe , üst üste dairesel olarak dizilmiş olan ve germ tabakaları adı verilen

tabakalar vücuttaki değişik dokuları ve organları meydana getirir.Embriyonun yüzeyini

kaplayan Ektoderm, hayvanın dış örtüsünü ve bazı şubelerde merkezi sinir sistemini

meydana getirir.

​

• En içte yer alan germ tabakası olan ekdoderm , gelişen sindirim borusunun ya da

archenteronun iç yüzünü astarlar ve karaciğer gibi organları meydana getirir.

​

• Cnidaria ve Ctenophora dışında kalan Eumetazoa üyelerinin hepsi mezoderm adı

verilen ve ektoderm ile endoderm arasında yer alan üçüncü bir tabakaya sahiptir.

• Grup olarak Radiata , diploblastikdir (İki germ tabakasına sahip).Bilateria olarak

bilinen diğer tüm Eumetazoa üyeleri ise triploblastiktir(Üç germ tabakası)

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Sölomatlar , mezodermden köken almış

dokularla tamamen astarlanmış bir vücut

boşluğu olan gerçek sölom boşluğuna sahiptir.

(Örn.Halkalı solucan)

​

• Psudosölomatlar , mezodermden köken

almış dokularla kısmen astarlanmış olan

vücut boşluğuna sahiptir.Örnek , Yuvarlak

solucanlar.

​

• Asölomatlar ise sindirim boşluğu ile dış

vücut duvarı arasında vücut boşluğu

taşımaz.Örnek Yassı solucanlar.

​

Vücut boşluğundaki sıvı

askıdaki organlara yastık görevi yaparak

içten incinmeleri önlemeye yardım eder.

Hidrostatik iskelet olarak görev yapar.İç

organların büyümesine olanak sağlar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Sölomat şubeler Protostomia ve Deu

terostomia olmak üzere iki büyük dala

ayrılır.Yumuşakçalar , halkalı solucanlar

eklembacaklılar , protostom adı verilen

dalı oluşturur.Derisidikenliler ve Omurgalı

lar ise deuterostom olarak adlandırılan

grubu oluşturur.

​

• Gelişimin erken dönemlerinde yumurtanın

bölünme tarzı iki sölomat arasında

farklı şekilde gerçekleşir.Protostomlar

spiral segmentasyon geçirir, yani hücrenin

bölünme düzlemi , embriyonun dikey

eksenine eğik geçer.Küçük hücreler

üstte bulunurken alttaki hücreler daha

büyüktür.Determinate tipte segmentas

yonda hücrenin gelişim çizgisi çok erken

evrede belli olur.

​

• Deuterostom tipte ise radiyal segmentas

yon gerçekleşir.Bölünme düzlemi yumur

tanın dikey eksenine ya paralel ya da dik

tir.Bölünme sonucu ortaya çıkan her bir

hücre tek başına bir embriyo verme yete

neğine sahiptir.(İndeterminate)

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Gastrulasyon evresinde , embriyonun gelişen sindirim borusu ya da arkenteron kör bir cep

meydana getirir.Protostomlarda arkenteron oluştuğunda , mezodermden oluşmuş başlangıçta

katı olan kitle , sölom noşluklarını meydana getirmek üzere yarılır , bu şizosöl tipte sölom

gelişimi olarak adlandırılır.Deuterostomların vücut boşluklarının gelişimi enterosöl sölom

oluşumu olarak adlandırılır, arkenteronun duvarından ayrılan mezodermal tomurcuklar ve

boşluklar , sölom boşluklarını meydana getirir.

​

• Arkenteron geliştikten sonra , gastrulanın karşı ucundaikinci bir delik meydana gelir.Burası

prosotomlarda anüsü oluştururken ilk oluşan blastopor deliği ağzı meydana getirir.Deuteros

tomlarda ise ilk ağız anüsü oluştururken , sonradan oluşan delik ağızı meydana getirir.

​

• Hayvan şubelerinin çoğu , jeolojik zamanın kısa bir evresinde ortaya çıkmıştır.Kambriyen

dönemi patlamasına , ekolojik değişiklikler , jeolojik değişiklikler ya da Hox genlerinin

evrimiyle bağlantılı genetik değişikliklerin sadece bir tanesi ya da bazı kombinasyonları

neden olmuş olabilir.

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

OMURGASIZLAR

• Tüm omurgasızlar hayvanlar aleminin

%95’inden daha fazlasını meydana

getirirler.

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

PARAZOA

• Süngerler(Porifera) Parazoa bölümü

içinde bulunan şubedir.Zemine bağlı

olarak yaşayan , vücudunda delikler

ve koanosit adı verilen hücreler

taşıyan hayvanlardır.

• Süngerler gerçek doku ve organdan yoksundurlar.Süngerler , porlardan suyu geçirerek , süz

dükleri sudaki süzüntü ile beslenirler, koanositler(yakalı kamçılı hücreler) bakterileri ve özellikle

su içerisindeki askıda duran yiyecekleri sindirir.

​

• Süngerlerin çoğu hermafrodittir.Gametler koanosit ve amoebosit hücrelerden gelişir.Çapraz

döllenme mezofil içinde olur , zigot kamçılı yüzücü larvaya gelişerek ana bireyden ayrılır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

RADIATA

• Cnidaria şubesi üyeleri , ışınsal simetriye , gastrovasküler boşluğa ve knidosit hücrelerine

sahiptir.(Hidralar , deniz anaları, deniz şakayıkları , mercanlar)Karnivor canlılar olup avı yaka

lamada görev gören knidositlere sahiptirler.

​

• Sesil polip ve yüzücü medüz olmak üzere iki vücut formları vardır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Knidositin bu tipi , nematosit adı verilen iğneleyici kapsül içerir. Nematositin kendisi , içi dışına

dönebilen iplik içermektedir.Tetik dokunma ile ya da belirli kimyasal maddelerle uyarıldığı

zaman iplik nematositden dışarı fırlayarak avı yaralar ve zehir enjekte eder.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Obelianın yaşam dnögüsünde polip evresi eşeysiz , medüz evresi eşeyli çoğalır , bu iki evre

birbirini izler ve biri diğerini meydana getirir.Hem medüz hem de polip diploittir.Sadece

gametleri haploittir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

PROTOSTOMİA

• Planthelminthesler (Yassı solucanlar) , Rotifera,Nemertea(Hortumlu solucanlar, Bryozoa

Mollusca(Yumuşakçalar) ,Annelida(Halkalı solucanlar) şubeleri bu grup içinde değerlendirilir.

​

• Planthelminthesler , gastrovasküler boşluğu olan asölomat hayvanlardır.En tanınmış örneği

planaryadır.Gaz değişimi ve dolaşım için özelleşmiş organlardan yoksundurlar.Boşaltım

sistemleri alev hücreleri adı verilen basit bir sistemden oluşmuştur.

​

• Turbellaria, Trematodlar(Karaciğer kelebeği) , Cestoidea(Şerit solucanlar) ve Monogenea

sınıflarına ayrılırlar.

​

• Denizlerde , tatlısularda ve nemli karasal ortamlarda yaşayan 20.000 civarında yassı

solucan türü vardır.

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Salgıladıkları mukus tabakası üzerinde hareket ederler.Sinir sistemleri merkezileşmeye başla

mıştır.Planaryalar , uyarılara karşı cevaplarını değiştirmeyi öğrenebilirler.

​

• Rejenerasyon yoluyla eşeysiz olarak çoğalabilirler.Eşeyli üreme yetenekleride vardır.Hermafrodit

olmalarına karşın çiftleşerek karşılıklı döllenme gerçekleştirirler.

PLANARYA

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Kankelebekleri insanları

enfekte eder, vücut ağrıla

rına , kansızlığa ve dizan

teriye neden olurlar.

​

• Son konak olan insanı

enfekte etmeden önce

içinde larvaların geliştiği

ara konağa gereksinim

duyar, son konakta

ergin solucan olarak

yaşar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Şerit solucanlar omurgalı canlılarda parazitik

olarak yaşarlar.

​

• Baş bölgelerinde vantuzlar vardır ve konağın

bağırsak duvarına kenetlenmelerini sağlarlar.

​

• Proglottid adı verilen birimler , eşey organlarının

yer aldığı keselerdir.Bu keseler serbest bırakılarak

konağın dışkısı ile dışarı atılırlar.

​

• Şerit solucanların yumurtaları iyi pişmemiş

etlerle , kist halinde insana geçerler.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Rotifera

• Rotiferler yalancı vücut

boşluğuna sahip , çeneleri , sillerden

oluşmuş tacı ve tam sindirim kanalı

olan hayvanlardır.

​

• Sindirim kanallarının ayrı ağız ve

anüsü vardır.İç organlar , mezoderm

le tamamıyla astarlanmış bir vücut

boşluğu olan pseudosölom

içerisinde uzanır.

• Pseudosölom içerisindeki sıvı hidrostatik iskelet

olarak görev görür.Vücut hareketleri , burdaki

sıvıyı yayar , böylece vücut boşluğu ve onun

sıvısı dolaşım sistemi olarak işlev görür.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Lofofor taşıyan şubeler

• Brtozoa,Phoronida ve Brachiopoda, sölom

boşluğuna sahip , ağızlarının çevresinde silli

tentaküller taşıyan hayvanlardır.

​

• Lophophore , ağız çevresini kuşatan sili

tentaküller taşıyan vücut duvarının halka şeklinde

ya da atnalı şeklinde kıverımıdır.

​

• Koloni halinde yaşayabildikleri gibi , midyelere

ya da iki kabuklu diğer yumuşakçalara benzerlik

gösteren gruplarıda vardır.

​

• Paleozoik ve Mesozoik dönemlere ait 30.000

kadar fosil türü vardır.Geçmişle bir bağ olan

Lingula günümüzde yaşayan brakiopod cinsi olup

400 milyon yıl içerisinde çok az değişmiştir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Nemertea

• Hortumlu solucanlar , isimlerini avlarını yakalamada

kullandıkları aygıtdan alır.Uzunlukları 1 mm den daha

küçük olabildikleri gibi 30 m den daha büyük de

olabilirler.

​

• Sindirim kanalları tamdır ve kapalı dolaşım sistemlerine

sahiptirler.Kalpleri yokdur , kasları kasılarak damarları

sıkıştırması sayesinde kanı ileriye doğru iterler.

​

• Daha çok denizlerde olmak üzere , az sayıda tatlı

sularda ve nemli bölgelerde de bulunabilirler.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

MOLLUSCA

• Yumuşakçalar kaslı ayağa , iç kitleye ve mantoya sahiptir.Bazılarının tatlı sularda yaşamasına

karşın çoğu denizseldir.Vücutları genelde kaslı ayak, iç organları içine alan visseral kitle ,

visseral kitleyi öreten ve kabuğu salgılayan doku kıvrımı olan mantodan oluşmuştur.

​

• Yumuşakçaların çoğu , radula adı verilen , şerit şeklindeki törpüleyici organlarını

kullanarak yiyeceklerini törpülemek suretiyle beslenirler.

​

• Yaşam döngülerinde genelde trochophore adı verilen silli larva yer alır.

​

• Polyplacophora(çitonlar) , Gastropoda (salyangoz ve sümüklüböcekler),Bivalvia(midyeler

istiridyeler ve diğer iki kabuklular) ve cephalopoda (Mürekkepbalığı , ahtopot ve nautilus)

gibi grupları vardır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Açık dolaşım sistemlerine sahiptir.Sırtda yer alan kalp dolaşım sıvısını arterlerle sinüsler

içerisine pompalar.Boşaltım organı olan nefridyumlar , metabolik atıkları hemolenften alarak

vücuttan uzaklaştırır.

​

• Sinir sistemi , yemek borusunu saran halka sinir ve bu sisnirden çıkarak uzanan sinir

şeritlerinden meydana gelmiştir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Ağız

Manto boşluğu

​

Anüs

Mide Bağırsak

• Torsiyon(iç kitlenin büzülmesi) nedeniyle embriyonik gelişim sırasında , sindirim kanalı kıvrılır

ve anüs , hayvanın başının üst kısmında olmak üzere ağıza yaklaşır.Karasal salyangozlar

sucul salyangozlarda bulunan solungaçlara sahip değildir.Manto boşluğunun duvarı akciğer

olarak iş görür ve hava ile gaz değişimini yapar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Kalp

Adductor kas

​

Anüs

​

​

​

​

Su sifon

çıkışı

Su akışı

​

​

Su giriş sifonu

Solungaç

Manto

boşluğu

Palpus

​

Ayak

Manto

Kabuk

​

​

Ağız

Sölom

Mide ve

bağırsak

• Midyelerde su giriş sifonundan geçen su içerisinde asılı durumda bulunan besin partikülleri

solungaç tarafından toplanır , sillerin ve kanat şeklinde uzamış bir yapı olan palpuslar

aracılığıyla bu besinler ağıza iletilir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

ANNELİDA

• Halkalı sollucanlar segmentli vücuda sahiptirler.Denizlerde , tatlı sularda ve nemli ortamlarda

yaşarlar.Sindirim sistemlerinde farinks , özofagus , kursak , kaslı mide ve bağırsak

bulunur.

​

• Kapalı dolaşım sistemi , oksijen taşıyan hemoglobine sahip kan içeren damar ağından

meydana gelmiştir.Sırt ve karın damarlar segmental olarak olarak yer alan damar

çiftleriyle birbirine bağlanmıştır.Yemek borusunun etrafını saran beş çift damar kas

yapısındadır ve kanı pompalar.Deride solunum organı görevi gören küçük kan damarları

vardır.

​

• Her bir segmentde metanefridyum adını alan bir çift boşaltım organı vardır.Ventral sinir

kordonu segmental olarak dizilmiş olan gangliyonlarla birbiriyle kaynaşmıştır.

​

• Hermafrodit canlılardır fakat karşılıklı döllenme ile ürerler.Rejenerasyon yetenekleri

yüksektir.

​

• Oligochaeta(Toprak solucanları) , Polychaeta ve Hirudinea (Sülükler) olmak üzere üç

gruba ayrılırlar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

NEMATODA

• Yuvarlak solucanlar , yalancı vücut boşluğuna sahip segmentsiz hayvanlardır , vücutları

dayanıklı kütikula tabakası ile örtülüdür.Sindirim kanalı tamdır , dolaşım sistemleri ise

yokdur.Besinler yalancı vücut boşluğunda yer alan sıvı vasıtasıyla taşınır.

• Genellikle eşeyli çoğalırlar.İç döllenme

görülür.Nemli topraklarda , göller ve

denizlerde yaşarlar.

​

• Bazı türleri parazitdir, kıl kurdu ve kancalı

kurt en çok bilinen türleridir.Yeterince

pişmemiş etlerle birlikte yenerek insan

vücuduna bulaşırlar.

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

ARTHROPODA

• Eklembacaklılar bilinen en büyük canlı türünü kapsayan grupdur.Her üç canlıdan ikisi bu

gruba girer.Vücutları baş, thoraks ve abdomen olmak üzere genelde üç bölüme ayrılır, ser

bir kitin kabuğa sahiptirler.

​

• Açık dolaşım sistemlerine sahiptir.Karasal eklembacaklılar , gaz değişimi için özelleşmiş

ve genellikle içeride yer alan yüzeylere sahiptir.Dört dala ayrılırlar bunlar Trilobita (Hepsinin

soyu tükenmiştir), Chelicerata(At nalı yengeci, akrepler,keneler , örümcekler, soyu tükenmiş

su akrepleri), Uniramia(Çiyanlar , kırkayaklar , böcekler) ve Crustacea(Yengeçler, ,stakozlar

karidesler) dir.

​

• Büyüyebilmek için deri değiştirme olayları görülür.Duyu antenlerine birçok üye sahiptir.

​

• Gelişimlerinde başkalaşım olayları vardır.Çekirgelerde tam olmayan başkalaşım görülür,

ergin birey yavrulara benzerlik gösterir.Tam başkalaşım geçiren böceklerde ise yumurtadan

gelişen larva , ergin bireyden farklı görünüme (Tırtıl) sahiptir.Larval evreden ergine değişim

pupa evresi süresince gerçekleşir.

​

• Örümceğin karın bölgesinde bulunan özel bezler , kendi türüne özgü ağ örmesini sağlar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Yürüme bacakları

Ağız parçaları

Makas

Yüzme üyeleri

Abdomen

Sefalothoraks

Baş Thoraks

Antenler

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

İpek bezi Yumurtaların çıkış deliği Pedipalpus

Ovaryum

• Örümcekler , zehir bezleriyle donatılmış tırnak şeklindeki keliserlerini ava saldırmada kullanırlar.

Örümcek sindirici sıvıyı yaralanmış dokunun üzerine boşaltır.Yiyecek yumuşar ve örümcek

sıvı hale gelen yiyeceği emer.

​

• Gaz değişimleri kitapsı akciğerler yardımıyla gerçekleşir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Abdomen Thoraks Baş

Antenler

​

​

Bileşik göz

Kalp Sırt aortu Sindirim sistemi Beyin

gangliyonu

Anüs

​

Vajina

Malpighi Ovaryum Trake Sinir Mandibula

Tübülleri boruları şeridi (Çene)

• Metabolik atıklar,sindirim kanalının dışarıya doğru cep oluşturması yoluyla meydana gelen

malpighi tübülleri adı verilen organlarla dışarıya atılır.Böceklerdeki gaz değişimi vücudun içine

doğru uzanan dallanmış kitin ile astarlanmış trake sistemi ile gerçekleştirilir.

​

• Böceklerin sinir sistemi , segmental olarak dizilmiş birçok gangliyon taşıyan , bir çift ventral

sinir şeridinden oluşmuştur.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

DEUTEROSTOMIA

• Zigotun radyal segmentasyon geçirmesi , sölomun arkenteron denen ,şl bağırsakdan

gelişmesi ve embriyoda blastoporun zıt taraftaki uçta ağız oluşması gibi özellikler , derisidiken

lilerin ve omurgalıların bu grup içinde değerlendirilmesine neden olur.

Echinodermeta:Derisidikenliler su-damar sistemine ve ikincil olarak ışınsal simetriye sahip

hayvanlardır.

• Derisidikenlilerin çoğunda bulunansu-damar sisteminden oluşan tüpler hareketde, beslenmede

ve gaz değişiminde görev alırlar.

​

• Eşeyli yolla ürerler ve gametler suya bırakılır.Deniz yıldızları,yılan yıldızları, deniz kestaneleri

deniz zambakları ve deniz hıyarları bu bölüme girer.

​

• Kendilerini yenileme yetenekleri deniz yıldızlarında yüksekdir.İnce deri sert kalker plakalardan

meydana gelen iç iskeleti örter.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Spin

Solungaçlar

Merkezi disk

Ampulla

​

​

Radial sinir

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Chordata

• Chordata(Omurgalılar) şubesi Urochordata ve Cephalochordata adı verilen , omurgası

olmayan iki hayvan grubunu da içerir.Kordalıların emvriyosunda bulunan iskelet yapısında

bir notokorda sahiptirler.Sindirim borusu ve sinir sistemi arasında yer alan esnek bir çubukdur.

Erginlerdebu yapı kaybolur.

​

• Sinir kordonu omurgalılarda kıvrılmış ektodermden oluşur.Bu yapıdan beyin ve omurilik

oluşur.

​

• Ağzın gerisinde kalan farinks birkaç çift yarıkla hayvandan dışarı açılır.Yarıklar ve onları

destekleyen yapılar omurgalıların evrimleşme süreci boyunca , gaz değişimi , çeneleri

destekleyen yapılar , işitme ve diğer işlevleri yapmak için uyum sağlamışlardır.

​

• Birçok omurgalı , anüse posteriyor olarak uzanan bir kuyruğa sahiptir.Kuyruk iskelet

elemanları ve kas içerir ve sucul birçok türde itici kuvvetin çoğunu sağlar.

Notokord

İçi boş

Sinir kordonu

Beyin

Ağız

Farinjeyal

yarıklar

Anüs

Postanal

kuyruk

Kas

segmentleri

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Urochordata

• Tunicat olarakda adlandırılan tulumlular omurgası olmayan ilkel kordalılardır denizlerde sabit

olarak yaşarlar.Su akımını süzerek beslenir , larva dönemlerinde omurgalılara benzerken

ergin formları çok az omurgalıya benzer.Sadece farinjeyal yarıklar omurgalılara benzer.

​

• Serbest olarak yüzen larva , baş kısmı ile bir yüzeye tutunarak metamorfoz geçirir ve bu

esnada omurgalı özelliklerinin bir çoğunu kaybeder.

Ergin Larva

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Cephalochordata

• Amfiyoksuslar , notokord , sinir kordonu

solungaç yarıklar ve kuyruk gibi omurgalı

canlı özelliklerinin birçoğunu ergin

halde de bulundururlar.

​

• Su farinjeyel yarıklardan geçerken

salgılanan mukus bir ağ tarafından

tutulur.Balıklara benzer yüzme özelliği

gösterirler.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

OMURGALILARA GİRİŞ

• Nöral krest , belirgin bir baş oluşumu

bir omurga sütunu ve kapalı dolaşım

sistemi vertebrata alt şubesini tanımlar.

​

• Kafatasının , beynin ve çeşitli duyusal

yapıların oluşması omurgalıların en

önemli özellikleridir.

​

• Omurgalıların iç iskeleti kemik ve

kıkırdaktan meydana gelmiştir.

​

• Kapalı bir dolaşım sistemlerine

sahiptir.Kan akciğer ya da

solungaçlardan geçerek

oksijen oranı arttırılır.

​

• Sindirim sistemi boyunca bulunan kaslar yiyeceklerin

organdan organa hareket ettirilmesini sağlar.Bu oluşumlar

omurgalıların aktif bir yaşam tarzına geçmesini kolaylaştırmıştır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

AGNATHA (Çenesiz omurgalılar)

• Bu sınıfın üyeleri en ilkel omurgalılardır.Denizlerde yaşarlar

diplerde hasta ya da ölü balıklarla beslenen canlılardır.

İskeletleri kıkrıdaktan meydana gelmiştir.Omurları bulunmaz.

​

• Bazı üyeleri canlı bir balığını vücudunun yan tarafına

yuvarlak ağızları ile mengene gibi tutunur

ve hayvanın kanı ile beslenir.

​

• Kambriyen periyodunun erken

dönemlerinde omurgalı soy hattından

yaklaşık 530 milyon yıl önce ayrılmış

yaşayan en ilkel omurgalılar olduklarına

inanılmaktadır.

​

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Chondrichthyes(Kıkırdaklı balıklar)

• Köpekbalıkları ve vatozlar kıkırdak iskelete sahiptir.Karnizor

beslenen canlılardır.Sürekli yüzerek ağza alınan su solungaç

yarıklarından geçerek oksijen kazanılır.

​

• Köpekbalıklarının ince bağırsakları spiral kıvrımlardan

oluşmuştur.Emilim yüzeyinin arttırlmasını sağlar.Görme

yetenekleri gslişmiştir.Su basıncını algılayan yanal çizgilere

sahiptirler.

​

• Yumurtalarını dış ortama bırakıp üreyen üyeleri olmakla

birlikde bazı üyelerinde döllenmiş yumurtalar anne karnında

gelişir.

​

• Köpekbalıklarında üreme kanalı , sindirim ve boşaltım

sistemlerinin açıldığı , dışarıya tek bir delikle açılan ortak

bir oda şeklindeki kloaka açılır.

​

• Vatozların vücudu yassılaşmıştır.Kuyrukları kamçı şeklin

dedir.Zehirli dikenleri savunmayı sağlar.

Çenenin evrimsel gelişimi

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Osteichthyes:Kemikli balıklar

• Kemikli balıkların günümüzde yaşayan sınıfları ; ışın yüzgeçli balıklar, lob yüzgeçli

balıklar ve akciğerli balıklardır.Hemen hepsi kalsiyum-fosfat birikimi ile sertleşen

kemikleşmiş bir iç iskelete sahiptirler.

​

• Köpekbalıklarında bulunmayan yüzme keselerine sahiptirler.Kan damarları ile yüzme

kesesi arasındaki gaz alışverişi kesenin şişkinliğini değiştirir ve balığın yoğunluğunu

ayarlar.

​

• Operkulum adı verilen koruyucu kapakla örtülmüş bir odacık içerisinde yer alan dört ya da

beş çift solungaç üzerinden suyu geçirmek süretiyle solunum yaparlar.

​

• Bildiğimiz birçok balık familyası ışın yüzgeçli balıklar sınıfına girer.Genellikle uzu esnek

ışınlarla desteklenen yüzgeçleri , manevra , savunma ve diğer işlevler için değişikliğe

uğramıştır.

​

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Işın yüzgeçli balıkların temsilcisi olarak bir alabalığın anatomisi.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Lob yüzgeçli balıklar , kemik iskeletin genişlemesi ile desteklenmiş olan kaslı göğüs

ve karın yüzgeçlerine sahiptirler.Günümüzde latimeria denen tek bir cinsle temsil

edilmektedirler.Bu kaslı yapılar dipte sürünemek amacıyla kullanıldıklarına işaret etmektedir.

Paleontologların ilk omurgalılardan biri olduğu düşündükleri bu balık, balıklar ve karadaki

dört ayaklı omurgalıların arasında bir köprü oluşturuyordu

Latimeria

• Akciğerli balıkların (Dipnoi) üç cinsi günümüzde Güney

Yarımkürede yaşamaktadır.Genellikle durgun göl ve bataklık

sularda yaşayan bu hayvanlar , yüzeyden yuttukları havayı

sindirim kanalının farinksiyle bağlantılı olan akciğerlerinin

içerisine alırlar.Kurak mevsim boyunca göller kuruduğunda

bazı akciğerli balıklar çamur içerisine girerek hareketsiz

kalırlar.

​

• Bu hayvanlar omurgalıların evriminde büyük öneme

sahiptirler karaya geçen omurgalıların atalarını oluşturmuşlardır.

• Fosil kanıtlar , dörtüyelilerin şimdi temel olarak karada yürümek için kullandıkları üyelerin

ilk olarak su içerisinde yürümek için ortaya çıktığını desteklemektedir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Amphibia (İki yaşamlılar)

• Günümüzde iki yaşamlılar , semenderler(Urodela) , kurbağalar(Anura) ve üyesiz(Apoda) ler

olmak üzere 3 takıma ayrılırlar.

​

• Gaz değişiminde akciğein tamamlayıcısı olan nemli bir deriye sahiptirler.Çoğu tür kabuksuz

olan yumurtalarını ıslak ortamlara bırakır.Sucul larval evrenin karasal ergin evreye dönüştüğü

başkalaşım olayı geçirirler.

Urodela

Apoda

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

AMNİYOTA

• Amniyotik yumurtanın evrimleş

mesi omurgalıların karada

başarılı olmasını sağlamıştır.

​

• Sürüngenlerin , kuşların ve

memelilerin yumurtası dört

ekstraembriyonik zarla

çevrilmiştir.

• Kabuk , su geçirmez , bu embriyo ve onu saran sıvının karasal ortamda kurumasını engellemek

için ortaya çıkmış bir uyumdur.Memeliler , dört ekstraembriyonik zara sahiptir , fakat memeli

türlerinin çoğunda embriyo annenin üreme kanalında kabuksuz gelişir.

​

• Koriyon ve allantoyis zarı gaz değişimini sağlar.Amniyon , içi sıvı dolu kese içindeki embriyoyu

mekanik çarpmalara ve su kaybına karşı korur.Allantoyis , embriyo tarafından meydana

getirilen belirli atıklar için düzenleyici kese işlevini görür.Vitellüs kesesi yumurtada

besinlerin depolandığı yumurta sarısıdır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

SÜRÜNGENLER

• Keratin proteini içeren pullar, sürüngen derisini suya geçirimsiz kılar ve kuru havada

su kaybını önlemeye yardım eder.Oksijen ihtiyaçlarının tümünü akciğerlerden sağlarlar.

​

• Reptillerde döllenme yumurtaların dişinin üreme kanalından geçerken salgılanan kabuğun

oluşumundan önce , iç ortamda gerçekleşmesi gerekir.Kertenkelelerin ve yılanların bazıları

vivipardır.Plasenta , embriyoya anasından besinleri elde etme yeteneği verir.

​

• Dış ortamdan absorbladıkları ısı kendi oluşturdukları ısıdan fazla olduğundan, sürüngenler

için ectotherm terimi soğukkanlı teriminden daha uygundur.

​

• Günümüzde kertenkeleler, timsahlar , kaplumbağalar , yılanlar olmak üzere genelde 4

takıma ayrılırlar.Dinazorlar geçmişte yaşayan sürüngenler takımıydı.Kertenkeleler

günümüzde yaşayan en fazla türe ve bireye sahip sürüngenlerdir.

​

• Yılanlar büyük bir olasılıkla kertenkelelerin soyundan gelmektedirler.İlkel yılanlardaki üye

kemikleri ve pelvis kalıntısı bu görüşü desteklemektedir.

​

• Timsahlar , dinazorların en yakın akrabasıdır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

KUŞLAR

• Kuşlar endotermiktir.Tüyler ve yağ tabakası

vücut sıcaklığının korunmasını sağlar.

​

• Kuşların dişi yokdur,Yiyecekler kursakda

biriktirilir.Kemikleri hafifleten bal peteği

şeklindeki boşluklar uçmayı kolaylaştırır.

• Etkin solunum ve dört odacıklı kalp sistemleri uçmak için gerekli yüksek metabolizma hızını

sağlar.Çiftleşme , çiftlerin kloaklarının dışarıya açılan delikleri arasında teması gerektirir.

• Tüyler keratinden yapılmıştır.Aynı protein sürüngenlerin pullarını ve memelilerin saç ve

tırnaklarını oluşturur.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Kanat tırnağı

(Sürüngen özelliği)

• Archaeopteyx, jura döneminde

yaşamış kuş-sürüngen karışımı

özellik gösteren bir fosil canlıdır.

​

• Kuşlar dinazorlardan türemiş

canlılardır.Günümüzde yaşayan

kuşlardan daha çok sürüngene

benzeyen Archa. Tırnak taşıyan

ön üyelere , dişlere ve omurga

içeren uzun bir kuyruğa sahipti.

​

• Bu canlı zayıf bir uçma özelliği

göstermesine karşın, aşağı

doğru süzülme ve yerden havaya

doğru zıplama hareketlerini

yapabilmesi uçmanın habercisi

olarak algılanmaktadır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

MEMELİLER

• Memelilerde ana olan dişiler yavrularını sütle beslerler, kıllar keratinden yapılmıştır.

Memeliler endotermiktir ve çoğu aktif bir metabolizmaya sahiptir.Dört odacıklı kalpleri

vardır.Kastan yapılmış diyafram akciğerlerin havalandırılmasına yardım eder.

​

• İç döllenme görülür ve embriyo dişi üreme sistemi içerisinde gelişir.Plasenta embriyo

ile anne arasındaki madde alışverişini kontrol eder.

​

• Memeli olduğuna inanılan en eski fosiller 220 milyon yıl öncesine aittir ve Triyas dönemin

de ortaya çıkmıştırlar.Gececi canlılar olan ilk memeliler soreks boyunda böcekçil

canlılardı.Sürüngenlerin yok olması ile birlikde memelilerin adaptasyon yetenekleri

artmıştır.

​

• Günümüzde üç memeli ana grubu vardır.

​

• Monotremata(Yumurtlayan memeliler)

​

• Marsupialia(Keseli memeliler)

​

• Eutheria(Plasentalı memeliler)

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Monotremata(Yumurtlayan memeliler)

Kısa gagalı ekidna

Ornitorenk

• Yaşayan memeliler arasında yumurta bırakan yegane memelilerdir.Yumurta embriyonun

gelişimi için yeterli besin depo eder.Kılları ve yavrularını sütle beslemeleri ise memeli

özelliğine sahip olduklarını gösterir.Sütleri annenin kürkündeki kıllar tarafından salgılanır.

​

• Bugün yumurtlayan memeliler sadece Avustralya ve Yeni ginede bulunmaktadır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Marsupialia (Keseli memeliler)

Opossum

Kanguru

• Opossumlar , kangurular , bandikotlar ve koalalar keseli memeli

örnekleridir.Keseli memeliler gelişimlerinin çok erken evrelesinde

doğar ve emzirilmek süretiyle embriyonik gelişimini tamamlarlar.

​

• Birçok türde emzirilen genç birey , marsupiyum olarak adlandırılan anaya ait kese içinde

tutulur.

​

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Keseli Plasentalı

Plantigale Geyik faresi

​

​

Keseli köstebek Köstebek

​

​

Şeker planör

Uçan sincap

​

​

​

​

Wombat

Marmot

​

​

​

​

Tasmanya şeytanı

​

​

Obur

​

Kanguru

​

​

Patagonya

kobayı

• Keseli ve plasentalı memelilerin daralan(Konvergent)

evrimi.

​

• Keseli memeliler , dünyanın diğer bölgelerindeki plasentalı

memeliler tarafından işgal edilmiş olan nişleri Avustralya

da doldurarak işgal etmiştir.

​

• Plasentalı partnerlerine benzerlik gösteren çeşitli keseli

türlerinin , aynı nişleri işgal etmesi sonucu onlara benzerlik

gösteren görünüşler ortaya çıkarmalarına sebp olmuştur.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Keseli memelilere göre daha

uzun gebelik dönemine sahiptirler.

​

• Gelişimlerini rahim içerisinde

tamamlarlar.Denizlerde , karada

ve havada uçabilen türlere

sahiptirler.

​

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI