​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Zielona Góra, 18 maja 2026 r.

prof. dr hab. Bronisław Sitek

Przewodniczący

Rady Doskonałości Naukowej

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

„Prawa natykają się zawsze na namiętności i na przesądy prawodawcy. Czasem przechodzą przez nie i barwią się od nich; czasem utkwią w nich i wrosną w nie.”

​

(— Monteskiusz, O duchu praw, księga XXIX, rozdz. 19)

​

​

Już w XVIII wieku Monteskiusz wskazywał, że jakość prawa zależy nie tylko od procedury legislacyjnej, lecz także od rozwagi, wiedzy i bezstronności prawodawcy. Co jednak w przypadku, gdy za jakość prawa nie odpowiada wyłącznie prawodawca, lecz setki podmiotów, które jednocześnie są odpowiedzialne za jego stosowanie?

​

Z takim dylematem mamy do czynienia w przypadku awansów naukowych, gdzie ciężar stanowienia „dobrego prawa”, regulującego w dużej mierze te postępowania, został nałożony na podmioty doktoryzujące oraz podmioty habilitujące, które jednocześnie są zobowiązane prawo to stosować i na jego podstawie podejmować rozstrzygnięcia w indywidualnych sprawach osób ubiegających się o awanse naukowe.

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Art. 192 ust. 2 i 3 p.s.w.n.

Na podstawie tych przepisów senaty uczelni albo rady naukowe instytutów są zobowiązane uregulować sposób postępowania w sprawie nadania stopnia doktora oraz mogą uregulować dodatkowe warunki dopuszczenia do obrony lub dodatkowe wymagania dotyczące nadania stopnia doktora

Art. 221 ust. 14 p.s.w.n.

Na podstawie tych przepisów senaty uczelni albo rady naukowe instytutów są zobowiązane określić szczegółowy tryb postępowania w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego; zasady ustalania wysokości opłaty za to postępowanie oraz zwalniania z niej; a także sposób wyznaczania członków komisji habilitacyjnej

Podstawy prawne decentralizacji

kompetencji prawodawczych

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Charakter prawny przepisów stanowionych przez podmioty doktoryzujące oraz podmioty habilitujące

• W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że konstytucyjny system źródeł prawa dzieli akty normatywne na dwie kategorie: akty prawa powszechnie obowiązującego i akty prawa wewnętrznego (art. 87 i art. 93 Konstytucji RP).

​

• Nie istnieje żadna trzecia, pośrednia kategoria źródeł prawa – każdy akt normatywny będący źródłem prawa w znaczeniu konstytucyjnym ma charakter albo powszechnie obowiązujący, albo wewnętrznie obowiązujący. 

​

• W aspekcie podmiotowym zamknięcie systemu źródeł prawa powszechnie obowiązującego wyraża się tym, że akty normatywne zaliczone do tej kategorii mogą tworzyć jedynie podmioty wskazane w Konstytucji. Podmioty, które nie zostały upoważnione konstytucyjnie, mogą stanowić wyłącznie prawo wewnętrznie obowiązujące.

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Charakter prawny przepisów stanowionych przez podmioty doktoryzujące oraz podmioty habilitujące

W tym kontekście kształtuje się już pierwszy dylemat dotyczący przepisów regulujących postępowania awansowe, które stanowione są przez podmioty doktoryzujące oraz podmioty habilitujące. Nie są to akty prawa powszechnie obowiązującego. Jednocześnie w sposób wyraźny kształtują i wpływają na sytuację prawną osób, które nie podlegają organizacyjnie organom, które je ustanowiły. Czy w takim przypadku zabieg legislacyjny przewidziany w art. 192 ust. 2 i 3 oraz art. 221 ust. 14 p.s.w.n. nie narusza konstytucyjnej zasady tworzenia prawa?

​

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Dane dotyczące podmiotów stanowiących przepisy

w postępowaniach awansowych

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Dane dotyczące podmiotów stanowiących przepisy

w postępowaniach awansowych

Z przedstawionych danych wynika, że w postępowaniach awansowych występują potencjalnie 524 akty (niektóre podmioty regulują jednak tryb i zasady przeprowadzania postępowań w sprawie nadania stopnia doktora oraz w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego w jednym akcie), które mogą w sposób odmienny regulować procedury związane z nadawaniem stopni doktora i doktora habilitowanego, w tym warunki dopuszczenia do obrony rozprawy doktorskiej oraz wymogi nadania stopnia doktora. Czy zatem taka sytuacja może być uznana za wpisującą się w konstytucyjne standardy tworzenia prawa, a także równości wobec prawa, w szczególności jeżeli przyjmiemy, że z publicznoprawnego punktu widzenia stopnie doktora i doktora habilitowanego tworzą takie same uprawnienia i obowiązki, niezależnie od podmiotu, który je nadał?

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Nadzór nad przepisami tworzonymi przez

podmioty doktoryzujące oraz podmioty habilitujące

• Zgodnie z art. 238 ust. 1 pkt 6 lit. a p.s.w.n. do zadań RDN należy sprawowanie nadzoru nad podmiotami doktoryzującymi i podmiotami habilitującymi w zakresie zgodności z prawem uchwał w sprawach, o których mowa w art. 192 ust. 2 i 3 oraz art. 221 ust. 14.

​

• Z kolei stosownie do art. 239 pkt 2 p.s.w.n. w ramach nadzoru, o którym mowa w art. 238 ust. 1 pkt 6, RDN może stwierdzać nieważność tych uchwał.

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Nadzór nad przepisami tworzonymi przez

podmioty doktoryzujące oraz podmioty habilitujące

Istotą nadzoru jest wyciąganie konsekwencji z zachowania organu podporządkowanego, obserwowanego przez organ nadzorczy, z punktu widzenia określonego, wybranego kryterium nadzoru, czyli pewnego wzorca, do którego porównuje się dane zachowanie. RDN w ramach wykonywanej działalności nadzorczej musi stosować kryterium zgodności z prawem. Celem przyjęcia tego kryterium jest przeciwdziałanie dowolności i arbitralności działania podmiotów uprawnionych do stanowienia przepisów w postępowaniach awansowych oraz poddanie tego działania kontroli na podstawie kryterium zgodności z obowiązującym prawem.

​

Pojęcie „zgodności z prawem” należy przy tym pojmować jako działania niesprzeczne z całym porządkiem prawnym, podjęte na podstawie konkretnej normy prawnej oraz będące następstwem właściwego zinterpretowania i zrozumienia tej normy.

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Nadzór nad przepisami tworzonymi przez

podmioty doktoryzujące oraz podmioty habilitujące

W tym kontekście kryterium nadzoru, które stosowane musi być przez RDN nad podmiotami doktoryzującymi oraz podmiotami habilitującymi w obszarze stanowienia przez te podmioty uchwał, o których mowa w art. 192 ust. 2 i 3 oraz art. 221 ust. 14 p.s.w.n., będzie odnosiło się do oceny zgodności tych aktów z normami wynikającymi przede wszystkim z przepisów ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz odpowiednio stosowanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, przy czym nie tylko – obejmuje ono bowiem także inne akty prawa powszechnie obowiązującego, które w jakimkolwiek aspekcie będą normowały zagadnienia dotyczące systemu awansów naukowych.

�

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Nadzór nad przepisami tworzonymi przez

podmioty doktoryzujące oraz podmioty habilitujące

Zadania nadzorcze, które wykonywane są przez RDN względem przepisów stanowionych przez podmioty doktoryzujące oraz podmioty habilitujące, mają m. in. to doniosłe znaczenie, iż pośrednio powinny chronić osoby ubiegające się o awanse naukowe przed regulowaniem zagadnień dotyczących tych osób w sposób niezgodny z prawem. W tym kontekście powstaje jednak zasadnicza wątpliwość o efektywność takiego działania. Wynika to z przyjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny poglądu, zgodnie z którym akty nadzoru RDN w sprawie uchwał, o których mowa w art. 192 ust. 2 i 3 oraz art. 221 ust. 14 p.s.w.n. podlegają kontroli sądowej. W konsekwencji proces eliminowania przepisów mogących pozostawać w sprzeczności z prawem, a zarazem potencjalnie negatywnie wpływać na sytuację jednostki, może trwać wiele lat.

�

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Najczęstsze nieprawidłowości w przepisach

stanowionych przez podmioty doktoryzujące

oraz podmioty habilitujące

Jednocześnie wspomniane zadania nadzorcze, które zostały nałożone na RDN, ale także wykonywanie kompetencji organu wyższego stopnia względem podmiotów doktoryzujących oraz podmiotów habilitujących dają możliwość ustawicznego badania uchwał, o których mowa w art. 192 ust. 2 i 3 oraz art. 221 ust. 14 p.s.w.n., a także – a być może przede wszystkim – wyciągnięcia wniosków dotyczących jakości przepisów stanowionych przez te podmioty.

​

W tym kontekście możliwe jest przedstawienie zaobserwowanych najczęściej występujących nieprawidłowości w tworzonym przez podmioty doktoryzujące oraz podmioty habilitujące prawie.

�

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Klasyfikacja najczęstszych nieprawidłowości w przepisach stanowionych

przez podmioty doktoryzujące oraz podmioty habilitujące

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Nadregulacje

Z nadregulacją w przepisach dotyczących postępowań awansowych mamy do czynienia w sytuacji, w której podmiot doktoryzujący oraz podmiot habilitujący wprowadzają przepisy wykraczające poza rzeczywistą potrzebę normatywną.

​

Zjawisko to dotyczy przede wszystkim przypadków, gdy w przepisach wewnętrznych tych podmiotów powiela się zagadnienia i instytucje prawne, które uregulowane zostały w przepisach prawa powszechnie obowiązującego, np. przesłanki warunkujące nadanie danego stopnia, tryb i zasady wglądu do akt sprawy, tryb składania podań, czy też przesłanki warunkujące możliwość pełnienia danej funkcji w postępowaniach awansowych.

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Nadregulacje

Nadregulacje mogą prowadzić do następujących niepożądanych zjawisk:

​

• Wybiórcze powielanie przepisów prawa powszechnie obowiązującego, co może prowadzić do niewłaściwego odczytywania przez adresatów tych przepisów pełnych norm regulujących dane instytucje prawne.

​

• Błędne powielanie przepisów prawa powszechnie obowiązującego, co może skutkować uznaniem takich regulacji za niezgodne z prawem.

​

• Zbytnie skomplikowanie określonych zagadnień procesowych i ich kazuistyczne ujęcie, czego konsekwencją mogą być problemy praktyczne w stosowaniu przepisów.

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Deficyt regulacji

Z kolei z deficytem regulacji mamy do czynienia z sytuacją zgoła odmienną, tzn. taką, w której dana materia została uregulowana w sposób niewystarczający, niepełny albo nazbyt ogólny, przez co przepisy nie zapewniają jasnych, kompletnych i skutecznych podstaw działania.

​

Należy mieć na uwadze, że art. 192 ust. 2 p.s.w.n. zawiera jedynie podstawowy katalog zagadnień, które powinny być uregulowane w przepisach wewnętrznych podmiotu doktoryzującego, z kolei art. 221 ust. 14 p.s.w.n. w sposób ogólny traktuje o „szczegółowym trybie postępowania w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego”. Tym samym podmioty doktoryzujące oraz podmioty habilitujące winny uregulować w przepisach wewnętrznych wszystkie te zagadnienia, które są niezbędne dla podejmowania określonych czynności w postępowaniach awansowych, a które nie wynikają z przepisów prawa powszechnie obowiązującego.

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Deficyt regulacji

Z deficytem regulacji w przepisach wewnętrznych dotyczących awansów naukowych mamy najczęściej do czynienia w sprawach:

​

• Określenia wymaganego kworum dla ważności podejmowania określonych czynności przez gremia uczestniczące w postępowaniach awansowych (np. komisja doktorska, komisja habilitacyjna).

​

• Określenia trybu i zasad przeprowadzania obrony rozprawy doktorskiej oraz kolokwium habilitacyjnego.

​

​

• Określenia trybu podejmowania danych uchwał,

​

- a także wielu innych zagadnień procesowych.

​

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Regulacje niezgodne z prawem

Przez regulacje niezgodne z prawem, które są stanowione przez podmioty doktoryzujące oraz podmioty habilitujące, należy rozumieć takie przepisy, które pozostają w sprzeczności z prawem powszechnie obowiązującym. Będą to zatem niezgodności przede wszystkim z przepisami:

​

• ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce;
• ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego;
• ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim.

​

Podmioty doktoryzujące oraz podmioty habilitujące nie są uprawnione do odmiennego określenia tych elementów postępowań awansowych, które zostały już rozstrzygnięte przepisami rangi ustawy.

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Regulacje niezgodne z prawem

Z regulacjami niezgodnymi z prawem, zawartymi w przepisach wewnętrznych podmiotów doktoryzujących oraz podmiotów habilitujących, mamy najczęściej do czynienia w sprawach:

​

• stanowienia dodatkowych kryteriów oceny wniosków albo dodatkowych wymagań dotyczących nadania stopnia doktora habilitowanego (w przypadku stopnia doktora jest to możliwe).

​

Upoważnienie zawarte w art. 192 ust. 2 i art. 221 ust. 14 p.s.w.n. dotyczy zagadnień procesowych, ukierunkowanych przede wszystkim na organy i gremia prowadzące postępowania awansowe. Upoważnienia te – z wyjątkiem wspomnianego postępowania doktorskiego – nie dotyczą zagadnień materialnoprawnych, które mogłyby stanowić podstawę wydania określonego rozstrzygnięcia w sprawie (pozytywnego, czy też negatywnego). W szczególności niedozwolone jest określanie minimalnych współczynników naukometrycznych warunkujących nadanie stopnia doktora habilitowanego, w tym kierowanie ich do recenzentów i komisji habilitacyjnej z obowiązkiem ich stosowania przy dokonywanej ocenie wniosku.

​

​

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Regulacje niezgodne z prawem

• stanowienia odmiennych regulacji, niż wynikających z przepisów ustawy, dotyczących wszczęcia postępowania.

​

Z tego typu przypadkiem najczęściej mamy do czynienia w przypadku postępowania w sprawie nadania stopnia doktora. Wskazania wymaga, że instytucję wszczęcia tego postępowania reguluje kompleksowo art. 189 p.s.w.n. Przepisy tego artykułu regulują, jakie warunki muszą zostać spełnione, aby postępowanie to mogło zostać skutecznie wszczęte. Brak ich spełnienia w momencie składania wniosku przez osobę ubiegającą się o nadanie stopnia doktora, zgodnie z art. 189 ust. 2 p.s.w.n., skutkować musi odmową wszczęcia postępowania. W konsekwencji pojawiające się regulacje, związane z możliwością np. uzyskania efektów uczenia się dla kwalifikacji na poziomie 8 PRK już po złożeniu wniosku stanowią rażące naruszenie prawa, a prowadzenie takiego postępowania – pomimo obowiązku odmowy jego wszczęcia – może być uznane za bezprzedmiotowe.

​

​

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Regulacje niezgodne z prawem

Ponadto w punkcie tym należy zwrócić uwagę, że datą wszczęcia postępowania w sprawie nadania stopnia doktora, jak i w sprawie nadania stopnia doktora – co wynika z art. 63 § 3 k.p.a. – jest dzień doręczenia prawidłowego podania odpowiednio do podmiotu doktoryzującego albo podmiotu habilitującego. Tym samym stanowienie przepisów związanych z podjęciem uchwały w sprawie wszczęcia postępowania, a w konsekwencji odmienne określenie daty wszczęcia postępowania, jest także niezgodne z prawem.

​

​

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Regulacje niezgodne z prawem

• stanowienie przepisów upoważniających nieuprawnione osoby do głosowania w sprawach awansów naukowych.

​

Spostrzeżenie to dotyczy przede wszystkim tych regulacji, które przewidują możliwość głosowania promotora rozprawy doktorskiej, recenzentów, a także członków komisji habilitacyjnej nad uchwałami podejmowanymi przez właściwy organ podmiotu doktoryzującego, czy też podmiotu habilitującego. Należy mieć na uwadze, że osoby pełniące wskazane funkcje podlegają wyłączeniu od udziału w postępowaniach awansowych, jeżeli jednocześnie są członkami tych organów (art. 24 k.p.a.). Ponadto katalog osób uprawnionych do głosowania w sprawach awansów naukowych został określony w art. 31 ust. 4 p.s.w.n. Recenzenci zatem z definicji nie są osobami uprawnionymi do głosowania, gdyż nie są członkami senatu uczelni (względnie innego organu określonego w statucie uczelni), czy też rady naukowej instytutu.

​

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Regulacje niezgodne z prawem

• stanowienie przepisów wyłączających prawo wglądu osób ubiegających się o awans naukowy do akta sprawy.

​

Kolejnym przypadkiem, nierzadko pojawiającym się w przepisach wewnętrznych podmiotów doktoryzujących oraz podmiotów habilitujących, jest uchwalanie przepisów ograniczających możliwość wglądu osób ubiegających się o nadanie stopnia doktora, jak i stopnia doktora habilitowanego do całości akt sprawy, w każdym momencie postępowania. Należy pamiętać, że instytucja ta regulowana jest przez art. 73 k.p.a. Przepisy tego artykułu nie przewidują żadnych ograniczeń co do możliwości zapoznania się strony postępowania z aktami sprawy, w tym wyłączania jawności niektórych z dokumentów, np. części protokołów posiedzeń, w których strona postępowania nie uczestniczyła. Ponadto odmowa udostępnienia akt sprawy musi nastąpić w drodze postanowienia, na które służy prawo złożenia zażalenia do RDN.

​

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Regulacje niezgodne z prawem

• stanowienie przepisów zmieniających niezbędne elementy wydawanych decyzji administracyjnych oraz postanowień.

​

​

Co do zasady – z zastrzeżeniem art. 178 ust. 2 p.s.w.n., który dotyczy wyłącznie decyzji o nadaniu albo o odmowie nadania danego stopnia – elementy konstytutywne wydawanych w postępowaniach awansowych decyzji administracyjnych oraz postanowień, w szczególności tych, na które służy zażalenie, regulują przepisy k.p.a. W konsekwencji zaobserwowane przypadki, dotyczące wprowadzania odmiennych regulacji w tej materii, np. co do osób uprawnionych do podpisywania tych decyzji i postanowień, pozostają sprzeczne z prawem.

​

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Wnioski końcowe

Przedstawione spostrzeżenia dotyczące najczęstszych nieprawidłowości w przepisach stanowionych przez podmioty doktoryzujące oraz podmioty habilitujące nie wyczerpują oczywiście tego zagadnienia. Obrazują one jednak pewną problematykę, z którą Rada Doskonałości Naukowej spotyka się na co dzień w swojej praktyce.

​

Na gruncie poruszonych zagadnień możliwe jest sformułowanie następujących wniosków:

​

• zjawisko decentralizacji kompetencji prawodawcy do stanowienia przepisów dotyczących awansów naukowych wzbudza wątpliwości nie tylko z punktu widzenia konstytucyjnego, ale przede wszystkim z punktu widzenia stabilności prawa;

​

• podmioty doktoryzujące oraz podmioty habilitujące, nie dysponując profesjonalnym aparatem legislacyjnym, właściwym dla administracji rządowej, są nadmiernie obciążane obowiązkiem stanowienia prawa;

​

Problematyka decentralizacji kompetencji prawodawczych

w sprawach awansów naukowych

Wnioski końcowe

• decentralizacja kompetencji prawodawczych na podmioty doktoryzujące oraz podmioty habilitujące skutkuje pominięciem procesu legislacyjnego, właściwego dla stanowienia prawa, czego konsekwencją jest możliwość dynamicznej i częstej zmiany regulacji dotyczących awansów naukowych;

​

• znaczna liczba aktów regulujących te same postępowania skutkuje praktycznymi problemami z ich właściwym rozpoznaniem, w szczególności przez recenzentów, jak i członków komisji habilitacyjnych;

​

• odmienne regulacje, które obowiązują w poszczególnych podmiotach doktoryzujących i podmiotach habilitujących, mogą powodować daleko idące wątpliwości odnośnie do procedowania spraw, w których nastąpiła zmiana organu prowadzącego (np. w wyniku pozytywnego rozpatrzenia odwołania, utraty uprawnień, czy też odmowy zgody na przeprowadzenie postępowania przez dany podmiot habilitujący), w szczególności w odniesieniu do możliwości spełnienia dodatkowych warunków dopuszczenia do obrony rozprawy doktorskiej oraz wymogów nadania stopnia doktora.

​

Dziękuję za uwagę!

Zielona Góra, 18 maja 2026 r.

prof. dr hab. Bronisław Sitek

Przewodniczący

Rady Doskonałości Naukowej