EKLER

Çekim Ekleri

Özgür KAYA

Türkçe Öğretmeni

EK NEDİR?

Sözcüklere gelerek onlardan yeni sözcükler türeten veya geldiği sözcükle diğer sözcükler arasında anlam ilişkisi kuran seslere ek denir.

• Ekler, tek başlarına anlamsızdır.

Eklerin Özellikleri

• Ekler, bir veya birden çok sesten oluşabilir.

• Ekler, ses olaylarına uğrayarak farklı şekillerde yazılabilir.

• Türkçede «Kök + Yapım Eki + Çekim Eki» sırası vardır.

Türkçede ekleri 2 başlık altında inceleyebiliriz:

Geçen yıl…

• Eklendiği sözcüklerden yeni sözcükler türeten eklere yapım eki denir.

• Yapım ekleri, eklendiği sözcüğün anlamını değiştirir.

• Yapım eki alan sözcükleri, yeni bir sözcük olarak sözlükte bulabiliriz.

KİTAP

KİTAP + LIK

SU

SU + CU

VATAN

VATAN + DAŞ

TUZ

TUZ + LUK

KİTAP

KİTAP + ÇIK

ÇEKİM EKLERİ

ÇEKİM EKLERİ

• Sözcüklerin çekimlenerek yeni yer ve görevlerde kullanılmasını sağlayan eklere çekim eki denir.

• Çekim ekleri, eklendiği sözcüğün anlamını değiştirmez.

• Çekim ekleri, her zaman yapım eklerinden sonra yazılır.

Çekim ekleri kendi içinde 4 alt başlığa ayrılır:

ÇOĞUL EKİ

• İsimlere çokluk anlamı katan, o ismin sayı bakımından birden fazla olduğunu belirten eklere çoğul eki denir.

• Çoğul eki sözcüklere «–lar/-ler» şeklinde eklenebilir.

​

Örnek:

​

Masa - lar

Sınıf - lar

İnsan - lar

Arkadaş - lar

Kitap - lar

​

​

Kalem - ler

Ev - ler

Kardeş - ler

Güvercin - ler

Göz - ler

Çoğul Eki

KİTAP

KİTAP - LAR

Çoğul Eki

KUŞ

KUŞ - LAR

Çoğul Eki

KALEM

KALEM - LER

Çoğul Eki

KÖPEK

KÖPEK - LER

Not:

• Çoğul eki, bazı durumlarda cümleye farklı anlamlar da katabilir:

Millet anlamı katabilir: Türkler, Almanlar, Fransızlar…

Yaklaşıklık anlamı katabilir: Beş yaşlarında bir çocukları var.

Aile anlamı katabilir: Bu akşamlar Bülent Beyler bize gelecek.

«Her» anlamı katabilir: Sabahları mutlaka spor yaparım.

Abartma anlamı katabilir: Ateşler içinde yatıyordu.

Benzerlik anlamı katabilir: Bu memlekette Mustafa Kemaller tükenmez.

ÇOĞUL EKİ BİTTİ.

ANA SAYFAYA DÖNELİM.

KONUYU TEKRAR EDELİM.

HÂL (DURUM) EKLERİ

• İsimlere belirtme, yönelme, bulunma ve ayrılma anlamı katan eklere hâl (durum) ekleri denir.

• İsmin 5 hâli vardır:

Etkinlik

• Birazdan ekrana 10 tane sözcük gelecek. Bu sözcüklere uygun hâl eklerini getirelim.

​

• Önce 10 sözcüklük bir tablo hazırlayalım.

İşte böyle bir tablo istiyorum. 5 sütun ve 11 satır var.

DOĞRU YANITLARI GÖSTER.

Ve işte yanıtlar…

Etkinlik

• Verilen cümlelerdeki altı çizili sözcüklerin hangi hâl ekini aldıklarını yazalım.

Çocuklar sınıfa giriyor.

Televizyonu kapattım

Yorgunluktan uyuyakalmış.

Saat dörtte geleceğim.

Her yerde güzel çiçekler var.

Kitabı kitaplığa koydum.

Dolaptan sütü çıkarır mısın?

Bu akşam konserde olacağız.

İzmir’den ne zaman döneceksin?

Tekli koltuğa oturmuş.

Yönelme Hâli

Belirtme Hâli

Çıkma - Ayrılma Hâli

Bulunma Hâli

Bulunma Hâli

Bulunma Hâli

Çıkma - Ayrılma Hâli

Çıkma - Ayrılma Hâli

Belirtme Hâli

Yönelme Hâli

HÂL EKLERİ BİTTİ.

ANA SAYFAYA DÖNELİM.

KONUYU TEKRAR EDELİM.

İYELİK (AİTLİK) EKLERİ

• İsimlere gelerek onların kime veya neye ait olduğunu belirten eklere iyelik (aitlik) ekleri denir.
• İye sözcüğü «sahip» demektir. İyelik, sahiplik bildirir.

• Türkçedeki 6 kişiye göre çekimlenir:

Not:

3. kişi iyelik eki «–ı/-i/-u/-ü» ile

Belirtme hâli eki «–ı/-i/-u/-ü»

İkisini sakın karıştırma!

• Ayırt edebilmek için eki alan sözcüğe «kimin?» sorusunu sormalıyız.

• Soruya «onun, onların» yanıtını veriyorsa iyelik ekidir, vermiyorsa belirtme hâli ekidir.

«Onun evi» ve «onun sesi» cevabını verdiği için 3. tekil kişi iyelik eki

Cevap vermediği için belirtme hâli eki

Evi yeni almışlar.

Evi çok güzelmiş.

KİMİN?

Sesi biraz açar mısın?

Konser öncesi sesi kısılmış.

Etkinlik

• Birazdan ekrana 10 tane sözcük gelecek. Bu sözcüklere uygun iyelik eklerini getirelim.

​

• Önce 10 sözcüklük bir tablo hazırlayalım.

İşte böyle bir tablo istiyorum. 7 sütun ve 11 satır var.

DOĞRU YANITLARI GÖSTER.

Ve işte yanıtlar…

Ve işte yanıtlar…

Etkinlik

• Verilen cümlelerdeki altı çizili sözcükler iyelik eki mi, belirtme hâli eki mi almıştır?

Gözleri ışıl ışıl parlıyor.

Sütü dolaba koyar mısın?

Kitabı rafa bırakıyorum.

Boyu epey uzunmuş.

Bardağı içeride unuttum.

Keki fırında unutmuşum.

Ayakkabısı çok eskimiş.

Ödevleri çok kolaymış.

Yaprakları erken dökülmüş.

Torbayı masaya koy.

İyelik Eki

Belirtme Hâli

İyelik Eki

Belirtme Hâli

İyelik Eki

Belirtme Hâli

Belirtme Hâli

Belirtme Hâli

İyelik Eki

İyelik Eki

İYELİK EKLERİ BİTTİ.

ANA SAYFAYA DÖNELİM.

KONUYU TEKRAR EDELİM.

EŞİTLİK EKİ

• İsimlere gelerek çeşitli anlamlar katan bir ektir.

• Eşitlik eki sözcüklere «–ca/-ce/-ça/-çe» şeklinde eklenebilir.

​

EŞİTLİK EKİ

Yaptığın çok akıllıca bir hareketti. (Benzerlik)

Akşamları ailece kitap okuruz. (Birliktelik)

Yaşça büyük arkadaşlarım var. (Karşılaştırma)

Sence de öyle değil mi? (Görelik)

İhtiyaçlarımız devletçe karşılandı. (Tarafından)

EŞİTLİK EKİ BİTTİ.

ANA SAYFAYA DÖNELİM.

KONUYU TEKRAR EDELİM.