SKPP 1212�Topik 7. �KETERANGAN SAKSI

MAZLAN BIN MANSOR

ILKKM SULTAN AZLAN SHAH, PERAK

​

OBJEKTIF PEMBELAJARAN

1. Menerangkan tujuan pemeriksaan saksi.
2. Menyatakan jenis-jenis saksi.
3. Menerangkan bentuk-bentuk soalan yang dibenarkan dalam pemeriksaan saksi.
4. Menerangkan cara-cara pemeriksaan saksi.
5. Menerangkan cara pengendalian saksi.

​

KEDUDUKAN DALAM MAHKAMAH

SITUASI DALAM KAMAR MAHKAMAH

KEDUDUKAN DALAM MAHKAMAH

ILUSTRASI KAMAR MAHKAMAH MAJISTRET

SITUASI MOCK TRAIL DI INSTITUTSI

PEMERIKSAAN SAKSI

SAKSI

PENDAKWA

DEFINISI

• Perkataan keterangan berasal daripada terma Latin, evidencs dan evidere yang bermaksud “to show clearly, to make clear to the sight, to discover clearly, to make plainly certain, to ascertain, to prove” (Hamid Ibrahim & Maimoonah Hamid, 1993, hlm 1).
• Untuk menunjukkan dengan jelas,
• untuk membuat jelas kepada penglihatan,
• untuk menemui dengan jelas,
• untuk memastikan dengan jelas,
• untuk memastikan, untuk membuktikan

DEFINISI

• Menurut bahasa, KETERANGAN bermaksud penjelasan atau hal yang yang menjadikan sesuatu perkara dan lain-lain terang atau jelas (Kamus Dewan, 2007, hlm 1665).
• Keterangan ialah “which makes evident something to someone, as when a person who heard a disputed remark says that he relies on the evidence of his own ears.” (yang menjelaskan sesuatu kepada seseorang, seperti apabila seseorang yang mendengar ucapan yang dipertikaikan mengatakan bahawa dia bergantung pada keterangan pendengarannya sendiri.”)
• Menurut undang-undang, keterangan ialah “which makes evident a fact to a judicial tribunal” (G.D Noakaes, 1967, hlm 3). - yang membuktikan fakta kepada Badan Kehakiman
• Justice Y V Chandrachud dan V R Manohar dalam bukunya, Ratanlal & Dhirajlal’s The Law of Evidence menyatakan definisi keterangan meliputi keterangan saksi-saksi, dan keterangan dokumentari.

​

TUJUAN PEMERIKSAAN SAKSI

Untuk mendapatkan keterangan

1. Di mahkamah apa jua fakta yang diketahui, lihat, dengar atau perhatikan tentang sesuatu kes semasa perbicaraan diadakan.
2. Mengukuhkan bukti perbicaraan.
3. Diperlukan semasa OKT tidak mengaku salah.
4. Membuktikan kes melalui keterangan.
5. Keterangan sebenar apa yang dilakukan.
6. Pembuktikan keterangan bukti sejelas-jelasnya.
7. Pembuktian keterangan saksi supaya tidak bercanggah semasa pemeriksaan balas peguambela.
8. Membuktikan kesahihan kes.
9. Membolehkan perjalanan bicara berjalan lancar.

Sistem Keterangan

​

“Seseorang adalah dianggap tidak bersalah melainkan dibuktikan BERSALAH.”

KETERANGAN

• Seksyen 3, Akta Keterangan 1950 pula menyatakan “keterangan” termasuklah

(a) segala pernyataan yang dibenarkan atau dikehendaki oleh mahkamah dibuat di hadapannya oleh saksi berhubung dengan perkara fakta yang disiasat: pernyataan sedemikian disebut keterangan lisan;

(b) segala dokumen yang dikemukakan bagi pemeriksaan mahkamah: dokumen sedemikian disebut keterangan dokumentar.

• Berdasarkan kepada sumber-sumber di atas, dapatlah disimpulkan bahawa keterangan merupakan apa-apa fakta, informasi atau kenyataan yang diberikan kepada mahkamah untuk membuktikan ataupun menyangkal sesuatu isu atau fakta sama ada melalui saksi, dokumen ataupun objek material.

• Seorang yang memberi keterangan selepas mengambil sumpah di mahkamah apa jua fakta yang beliau ketahui, lihat, dengar atau perhatikan tentang sesuatu kes semasa perbicaraan diadakan.
• Keterangan penting untuk mengukuhkan bukti perbicaraan diperlukan semasa OKT tidak mengaku salah.
• Orang utama dalam perbicaraan di mahkamah.
• Dipanggil ke mahkamah melalui satu sepina (subpoena).
• Enggan hadir – waran tangkap (Sek. 47, KAJ)
• Akta keterangan 1950 – saksi adalah mana-mana orang yang dipaksa untuk menjawab soalan yang dipaksakan kepadanya.

Siapa Saksi ?

SIAPA LAYAK MENJADI SAKSI?�SEKSYEN 118, AK 1950.

• Seorang yang kompeten – iaitu BOLEH memberi keterangan dan menjawab semua soalan yang relevan.
• Saksi yang tidak kompeten atau tidak memahami soalan yang dikemukan kepada mereka atau tidak memberi jawapan yang rasional kepada soalan sebab :
• Umur terlalu Muda
• Umur terlalu Tua
• Berpenyakit sama ada tubuh atau otak
• Sebab-sebab lain seumpamanya.

LAFAZ SUMPAH..

Sesungguhnya saya,

​

.................................................... (sebut nama)

BERSUMPAH, saya akan bercakap benar,

tiada apa-apa yang tidak benar melainkan yang benar belaka.

​

Bilangan Saksi

Tiada apa-apa bilangan tertentu mengenai saksi dikehendaki dalam sesuatu kes untuk membuktikan sesuatu fakta.

​

- Seksyen 134, AK.1950

​

• Siapa saksi kes tersebut ?
• Saksi Pendakwa?
• Saksi Pembela ?

Pathmanabhan serta tiga pekerja ladang iaitu T. Thilaiyalagan, R. Matan dan R. Kathavarayan didakwa membunuh Sosilawati, 47, pegawai bank Noorhisham Mohamad, 38, peguam Ahmad Kamil Abdul Karim, 32, dan pemandu Sosilawati, Kamaruddin Shamsuddin, 44.

Sebanyak 108 saksi pihak pendakwaan dan 30 saksi pihak pembelaan memberikan keterangan pada perbicaraan yang bermula 4 Julai, 2011, dan membabitkan 742 eksibit, dengan nota prosiding mencecah hampir 6,000 muka surat.

JENIS-JENIS SAKSI

Secara Amnya:

1. Saksi Yang Kompeten, S.118 AK 1950
2. Saksi Gila, S.118 AK 1950
3. Saksi Bisu, S.119 AK 1950
4. Saksi Kanak-kanak, S.133a AK 1950
5. Saksi Belot
6. Rakan Sejenayah, S.133 AK 1950
7. Saksi Dipanggil Semula
8. Saksi Pakar (Expert Evidence)

SAKSI PAKAR�(EXPERT WITNESS)

• Saksi Pakar –
• Saksi yang mempunyai pengetahuan atau kemahiran istimewa yang diperolehi dengan pelajaran, latihan atau pengalaman dan mungkin disaman ke mahkamah untuk memberi keterangan pendapat atau pakar semasa bicara berdasarkan bidang kepakaran seseorang itu, termasuk:
• Doktor, Ahli Kimia, Pemeriksa Dokumen, AKS, Inspektor Timbang dan Sukat, Pakar Senjatapi, Pakar Judi, Pakar Cap Jari atau lain-lain orang yang diwartakan.

​

PERANAN SAKSI

• Kunci untuk penyiasatan yang berjaya
• Memberi keterangan tentang kejadian yang dipersoalkan
• Kerana beliau mempunyai pengetahuan penting tentang kes yang dibicarakan
• Mempunyai maklumat tentang apa yang terjadi boleh dipanggil untuk memberi keterangan
• Saksi yang tidak melihat kejadian juga boleh dipanggil untuk memberi keterangan kerana mereka mempunyai maklumat lain yang penting tentang kes
• Penting untuk sistem pengadilan semasa memberi keterangan di mahkamah
• Pengadilan tidak dapat dilakukan tanpa saksi yang memberi keterangan untuk mahkamah bertindak.

​

TANGGUNGJAWAB SAKSI

• Bercakap benar semasa memberi keterangan
• Jika palsu - boleh didakwa bawah Sek 193 Kanun Keseksaan dan Sek 153 Akta Keterangan
• Sek 193, Kanun Keseksaan : Peringkat perbicaraan kehakiman – 7(tujuh) tahun penjara dan bolehlah dikenakan denda.
• Peringkat Penyiasatan – 3(tiga) tahun penjara dan bolehlah dikenakan denda
• Sek 153 Akta Keterangan ; penyingkiran keterangan bagi menyangkal jawapan kepada soalan menguji kebenaran boleh dipertuduhkan sebagai memberi keterangan palsu.

​

CARA PEMERIKSAAN SAKSI

3 CARA PEMERIKSAAN SAKSI :

1. PEMERIKSAAN UTAMA (EXAMINATION-IN-CHIEF)
2. PEMERIKSAAN BALAS (CROSS EXAMINATION)
3. PEMERIKSAAN SEMULA (RE-EXAMINATION)

1

2

3

Berlaku apabila Mahkamah memutuskan kebolehterimaan keterangan. Pihak bercadang hendak memberi keterangan mengenai sesuatu fakta.

Proses Pemeriksaan Saksi

1. Pemeriksaan utama - pemeriksaan seseorang saksi oleh pihak yang memanggil. – S.137(1) AK.1950
2. Pemeriksaan balas - pemeriksaan seseorang saksi oleh pihak lawan - S.137(2) AK.1950
3. Pemeriksaan semula - Telah diperiksa balas dan kemudian telah diperiksa oleh pihak memanggilnya - S.137(3) AK.1950

(Sek. 137, Akta Keterangan 1950)

Susunan pemeriksaan dan ARAHAN bagi pemeriksaan semula

• Saksi-saksi hendaklah mula-mulanya diperiksa utama, kemudiannya;
• Diperiksa balas jika dikehendaki sedemikian oleh pihak lawan, kemudiannya;
• Diperiksa semula jika dikehendaki sedemikian oleh pihak yang telah memanggil mereka [Sek. 138(1) Akta Keterangan]

• Pemeriksaan Utama dan pemeriksaan balas mesti berhubungan dengan fakta relevan, tetapi pemeriksaan balas tidak perlu dihadkan kepada fakta-fakta yang telah diberi sebagai keterangan oleh saksi itu dalam pemeriksaan utamanya.

​

- [Sek 138 (2) Akta Keterangan 1956]

• Pemeriksaan semula hendaklah diarahkan kepada penghuraian perkara-perkara yang disebut di dalam pemeriksaan balas;
• dan jika, dengan kebenaran mahkamah, suatu perkara baru dikemukakan di dalam pemeriksaan semula, maka pihak lawan boleh selanjutnya memeriksa balas atas perkara itu.

​

- [Sek. 138(3), Akta Keterangan]

• Mahkamah BOLEH dalam segala hal membenarkan seseorang saksi dipanggil semula sama ada untuk pemeriksaan utama selanjutnya atau untuk pemeriksaan balas selanjutnya,

​

• Dan jika mahkamah membenarkan demikian itu, maka pihak-pihak berkenaan adalah berhak memeriksa balas selanjutnya dan memeriksa semula selanjutnya, mengikut mana yang berkenaan

​

- [Sek 138(4) Akta Keterangan]

1) PEMERIKSAAN UTAMA

• Merupakan keterangan pertama yang disoal oleh pihak yang memanggilnya - [Sek 137(1)] Akta keterangan]
• Satu proses mendapatkan keterangan
• Tujuan – mengeluarkan keterangan yang menyokong kes pihak tersebut (fakta relevan) - [Sek.138(2) AK 1950]
• Ia mesti tumpu dengan nyata relevan kepada isu dalam kes dan soalan yang dikaitkan hanya kepada kepujian saksi adalah tidak dibenar.

SOALAN KEPADA SAKSI

• SOALAN TERBUKA (OPEN END QUESTIONS)
• Soalan yang memberi peluang kepada saksi untuk memberi jawapan secara naratif atau bercerita di mana subjek keterangan ditentukan oleh pendakwa atau pihak yang mengemukakan soalan.

​

• Contoh : “Boleh kamu ceritakan apa yang kamu lakukan apabila sampai di premis berkenaan?”

​

SOALAN MEMIMPIN (LEADING QUESTIONS)..

• Soalan menyarankan jawapan yang hendak atau yang dijangka akan didapati oleh orang yang mengemukakannya atau apa-apa soalan yang menyarankan fakta-fakta pertikaian yang mengenainya saksi itu dipanggil untuk memberi keterangan (Sek 141, Akta Keterangan)
• Soalan yang mencadangkan jawapan-jawapan yang akan diberikan dan biasaanya saksi hanya diperlukan untuk menjawab “YA”.

Contoh :

• Adakah Ali membeli sampel dari Ah Seng di 2020, jalan wawasan?

• Soalan memimpin tidak boleh ditanya
• Soalan tidak boleh ditanya jika dibantah kecuali dibenarkan mahkamah - [Sek 142(1) Akta Keterangan]

​

Contoh…

• Nama kamu ialah …
• Kamu Tinggal di No. …

​

RATIONALE (TIDAK MEMBENARKAN SOALAN MEMIMPIN)

• Saksi biasanya menguntungkan pihak yang memanggilnya,
• Membenarkan soalan memimpin serupa mengajarnya
• Akan memesongkan atau mensasarkan daripada kebenaran.

PENGECUALIAN TENTANG PERTANYAAN SOALAN MEMIMPIN

• Mahkamah membenarkan soalan memimpin mengenai;
• Perkara pengenalan atau perkara yang tidak dipertikaikan atau
• Perkara yang pada pendapatnya telah terbukti dengan secukupnya [Sek. 142(2) Akta Keterangan]

Contoh;

Kamu adalah PPKP? ‘Ya’/’tidak’

Kamu tinggal di alamat No. 121..

BILA SOALAN MEMIMPIN BOLEH DITANYA ? � �- (SEK 143 AKTA KETERANGAN)

• Soalan memimpin boleh ditanya dalam pemeriksaan balas, tertakluk kepada syarat berikut:
• [Sek. 143 (1)]
• Soalan itu tidak boleh mengandungi perkataan yang saksi itu dikehendaki memperkatakan balik dan [Sek 143 (1)(a)]
• Soalan itu tidak boleh menganggap fakta-fakta yang belum terbukti sebagai telah terbuktikan atau menganggap bahawa jawapan-jawapan tertentu telah diberi berlawanan dengan fakta itu [Sek 143(1)(b)]
• Mahkamah boleh, menurut budi bicaranya, melarang soalan memimpin daripada dikemukakan kepada saksi yang menunjukkan kecenderungan yang kuat atau berat sebelah memihak kepada pihak yang memeriksa balas.

SOALAN MEMIMPIN BOLEH DIPAKAI DI DALAM KEADAAN SEPERTI BERIKUT;

• Pengenalan dan perkara yang tidak dipertikaikan.
• Mendapatkan penafian dari saksi.
• Memberi pilihan kepada saksi untuk menjawabnya.
• Pengecaman.
• Dengan kebenaran mahkamah, terutamanya jika saksi tersebut tidak bekerjasama.

SOALAN BERBENTUK CADANGAN

• Soalan ini tidak dibenarkan semasa pemeriksaan utama dan pemeriksaan semula.
• Hanya dibenar semasa PEMERIKSAAN BALAS.

SOALAN TERTUTUP (CLOSE-END)

• Soalan yang menghadkan jawapan.
• Amat berguna bagi mendapatkan jawapan atau maklumat terperinci atau khusus mengenai sesuatu fakta yang relevan.
• Soalan ini biasanya diselang-seli selepas saksi memberi keterangan berbentuk naratif.

​

1. Mulakan dengan latar belakang saksi, - Eg. Umur, alamat, pekerjaan, jawatan, tugas-tugas.
2. Soal saksi berkaitan dengan kejadian atau perkara utama berkaitan kejadian.
3. Soalan terperinci kemudiannya perlu ditanya untuk menjelaskan lagi kejadian berlaku, - Contoh, Siapa pemilik premis tersebut? Adakah beliau berada di situ semasa kejadian?
4. Buat pengecaman saksi-saksi lain, - Contoh, Siapa lagi yang terlibat dalam pemeriksaan, pengecaman saksi, pohon lain-lain saksi dipanggil.

CARA-CARA PEMERIKSAAN UTAMA

5. Kemukakan ekshibit atau dokumen melalui saksi terbabit,

Contoh,. Adakah dibuat apa-apa rampasan dari premis tersebut, kemukakan ekshibit yang dirampas.

6. Jika Saksi tersebut ialah pembuat atau penjaga sesuatu dokumen, pohon kepada mahkamah untuk ekshibit ditandakan (P)

Contoh soalan Untuk Saksi Pendakwa (SP1)

2) PEMERIKSAAN BALAS�[SEK 137(2) AKTA KETERANGAN]

• Pemeriksaan seseorang saksi oleh pihak lawan, sebaik sahaja Pemeriksaan Utama oleh pihak yang memanggil selesai.
• Peruntukan yang berkaitan bagi tujuan pemeriksaan balas ialah :
• Sek. 139, Pemeriksaan balas orang yang dipanggil untuk mengemukakan dokumen
• Sek. 140, Saksi berkenaan dengan watak
• Sek. 143, Bila soalan memimpin boleh ditanya
• Sek. 145, Pemeriksaan balas tentang pernyataan bertulis dahulu
• Sek. 146, Soalan yang sah dalam pemeriksaan balas
• Sek. 147, Bila saksi akan dipaksa menjawab

TUJUAN PEMERIKSAAN BALAS

• Tujuan
• Melemahkan kes lawan
• Mencabar kebolehpercayaan saksi lawan.
• Jika boleh, soal perkara yang tahu jawapannya
• Jangan soal hanya tujuan menyoal
• Lain-lain :
• Untuk membuktikan / mengukuhkan kes pendakwaan.

​

​

• Soalan memimpin boleh disoal
• Prinsip-prinsip:
• Soalan relevan
• Jika tidak relevan - sentuh kredibiliti saksi
• Bentuk soalan bukan komen
• Bukan bertengkar
• Hanya faktor yang saksi tahu
• Soalan bentuk ‘pendapat’ tidak dibenarkan kecuali saksi pakar
• Soalan dikemukakan bukan soalan menghina/skandal

​

SKOP PEMERIKSAAN BALAS

• Soalan yang sah di sisi undang-undang dalam pemeriksaan balas
• Saksi boleh ditanya soalan yang cenderung kepada:
• Pengujian ketepatan, kebenaran atau kebolehpercayaannya
• Menentukan siapa dan taraf hidupnya
• Melemahkan kebolehpercayaannya dengan mencela wataknya walaupun jawapan mungkin secara langsung atau tidak langsung
• Melibatkannya dalam jenayah atau boleh mendedahkan atau,
• Mendedahkannya kepada apa-apa penalti atau lucut hak

​

[Sek. 146, Akta keterangan]

PENGHADAN PEMERIKSAAN BALAS

• Pembatasan - pemeriksaan balas tidak disalah gunakan
• Soalan yang bertujuan menghina atau menggusar –

Mahkamah hendaklah melarang apa-apa soalan yang pada hematnya bertujuan menghina atau menggusar, atau apa-apa soalan yang pada hematnya berbentuk menyinggung yang tak semestinya, walaupun soalan itu sendirinya soalan yang wajar.

​

[Sek 152 Akta keterangan]

TAHAP SOALAN TERTUDUH TERHAD OLEH MAHKAMAH

• Dalam prosiding jenayah, tertuduh adalah saksi kompeten bagi pihak dirinya sendiri dan boleh memberi keterangan dengan cara yang sama dan mempunyai kesan dan akibat yang sama seperti mana-mana saksi lain; dengan syarat bahawa,
• Setakat mana pemeriksaan balas itu berhubung dengan kebolehpercayaan tertuduh itu,
• Mahkamah boleh menghadkan pemeriksaan balas itu setakat yang difikirkannya wajar,
• Walaupun pemeriksaan balas yang dicadangkan itu mungkin boleh dibenarkan bagi mana-mana saksi lain

[Sek. 120(3), Akta Keterangan]

• 'Bantahan! Pendakwaan cuba untuk membawa saksi itu! '

• Kegagalan untuk pemeriksaan balas dalam kes-kes yang sesuai mungkin diambil kira sebagai pengakuan atau penerimaan keterangan yang diberi dalam pemeriksaan utama
• Peraturan ini telah disebut dalam wong swee chin v PP (1981)
• Begitu jua di mana tertuduh gagal untuk pemeriksaan balas saksi pendakwaan pada bukti yang menentang pembelaan, pendakwaan mungkin mengatakan kegagalan tersebut dalam gulungan beliau.

Ambil Perhatian !!!

3) PEMERIKSAAN SEMULA

• Saksi diperiksa sekali lagi oleh pihak yang memanggilnya selepas pemeriksaan balas

[Sek 137 (3)] Akta keterangan]

​

• Tujuan - memperbaiki efek/kesan pemeriksaan balas dan mesti tertumpu kepada maksud yang tertimbul dari pemeriksaan balas.

PRINSIP-PRINSIP PEMERIKSAAN SEMULA

• Berdasarkan soalan berbentuk :
• Tidak jelas
• Isu berbangkit
• Tidak boleh soalan memimpin
• Tidak berkaitan sehingga saksi tidak boleh menjawab

​

PEMANGGILAN SAKSI

• Adalah budibicara pendakwa memanggil saksi
• Mahkamah boleh menganggap kewujudan sesuatu fakta tertentu
• (Sek. 114 Akta Keterangan) - ilustrasi (g) memperuntukkan bahawa ‘keterangan yang boleh dikemukakan tetapi tidak dikemukakan, jika dikemukakan, tidak akan memberi manfaat kepada orang yang mengemukakannya’
• PP dikehendakki mengingati peruntukkan ini supaya tidak menahan apa jua keterangan.

• Selepas semua saksi telah diperiksa oleh kedua-dua pihak,
• Pegawai pendakwaan mempunyai peluang untuk menyampaikan kepada mahkamah fakta-fakta yang telah diperolehi dan juga maksud yang ada kaitan dengan undang-undang.

Penggulungan

PENGGULUNGAN FAKTA

• Kedua-dua pihak akan membuat penggulungan.
• Ini akan tercapai selepas memeneliti secara teratur fakta-fakta yang boleh menyokong teori beliau dan melemahkan kedudukan pihak lawan.
• Fakta ini perlu diberi penekanan ‘highlight’ supaya ia adalah sangat ketara.
• Bahan-bahan perlu diatur supaya teori yang timbul dikembangkan secara logik dan menyakinkan untuk diterima mahkamah.

PENGGULUNGAN MENURUT UNDANG-UNDANG

Untuk menyokong penghujahan dengan prinsip sah dan Undang-undang yang relevan dan boleh digunakan kepada kes;

• Kuasa-kuasa tersebut mestilah jelas,
• Menyakinkan supaya boleh dilihat sebagai menyokong sepenuhnya teori kes tersebut.

• Kes-kes yang ditandakan dan digariskan membawa prinsip sah yang dihasilkan oleh mahkamah tinggi yang mengikat mahkamah rendah
• Boleh dirujukkan dalam hujah
• Adalah menyakinkan semasa dirujuk

Perhatian !!!

CARA PENGENDALIAN SAKSI

1. Persediaan senarai urutan semasa memanggil saksi.
2. Membuat pilihan keterangan.
3. Membuat persediaan bertulis bentuk soalan.
4. Soalan terbuka – peluang saksi memberi keterangan tanpa gangguan dengan memberi fakta kes.
5. Soalan terbuka dan tertutup – beri peluang kepada saksi untuk beri keterangan dan kemudian soal jawab jika keterangan yang diberi terdapat fakta yang tidak kukuh.

CARA PENGENDALIAN SAKSI

6. Soalan tertutup - termaktub kepada skop jawapan yang diberikan. Berkisar kepada perkara yang ingin diketahui sahaja.
7. Transition - membawa saksi dari satu perkara kepada perkara yang lain.
8. Point of reference - menyoal saksi kepada faktor atau fakta yang boleh dibuktikan sebagai bahan untuk mengingat saksi.

RUMUSAN KETERANGAN SAKSI

• Menang atau kalah bukan matlamat
• Menjadi tanggungjawab adalah menentukan KEADILAN dapat dicapai.
• Berdasarkan Undang-undang dengan sebaik mungkin.
• Advocacy - Persediaan merupakan penentu kejayaan.

​

THE END