Δημιουργικές διδακτικές προσεγγίσεις �στα Θρησκευτικά

Επιμορφωτική Ημερίδα

Εκπαιδευτικών ΠΕ70, που διδάσκουν

στην Γ΄ τάξη της Δ.Π.Ε. Ρεθύμνου

25 Νοεμβρίου 2024

14ο Δημοτικό Σχολείο Ρεθύμνου

Γεώργιος Στριλιγκάς

Σύμβουλος Εκπαίδευσης Θεολόγων

Στόχοι - Ενότητες

• «Γιατί Θρησκευτικά σήμερα»;
• Στοιχειώδεις αρχές και πρακτικές σχεδιασμού
• Ενδεικτικές μικροδραστηριότητες

​

Δημοσκόπηση γνωριμίας…

• Κατά τη γνώμη σας, πόσο αναγκαίο είναι το ΜτΘ στο Δημοτικό;

​

• Πολύ
• Αρκετά
• Λίγο
• Καθόλου

​

​

Δημοσκόπηση…

• Κατά τη γνώμη σας, πόσο ελκυστικό είναι το ΜτΘ στο Δημοτικό;

​

• Πολύ
• Αρκετά
• Λίγο
• Καθόλου

​

Δημοσκόπηση…

• Κατά τη γνώμη σας, πόσο ελκυστικός είναι ο τρόπος που διδάσκεται το ΜτΘ;

​

• Πολύ
• Αρκετά
• Λίγο
• Καθόλου

Λήψη απόφασης…

• οι θρησκευτικές ευχές
• η κατανάλωση χοιρινού κρέατος
• τα θρησκευτικά σύμβολα

• Ας υποθέσουμε ότι συμμετέχετε στο Σχολικό Συμβούλιο, στο οποίο μετέχουν και εκπρόσωποι των γονέων.
• Καλείστε να αποφασίσετε σχετικά με το αίτημα ορισμένων γονέων να απαγορευτούν στον χώρο του σχολείου…

Άραγε, ποιος από τους δύο είναι θρησκευόμενος;

Πώς θα χαρακτηρίζατε αυτόν τον άνθρωπο;

Παράμετροι της �θρησκευτικής εκπαίδευσης

• Πολιτικές ελευθερίες και ανθρώπινα δικαιώματα
• Νομικό πλαίσιο
• Κοινωνική συνοχή - αντιθέσεις
• Σκοποθεσία της Εκπαίδευσης

Το άρθρο 16,2 του Συντάγματος

«H παιδεία αποτελεί βασική αποστολή του Kράτους και έχει σκοπό την ηθική, πνευματική, επαγγελματική και φυσική αγωγή των Eλλήνων, την ανάπτυξη της εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης και τη διάπλασή τους σε ελεύθερους και υπεύθυνους πολίτες»

Παιδαγωγικό πλαίσιο

γνωστική

συναισθηματική

ψυχοκοινωνική

κριτική

ηθική

θρησκευτική

​

ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Τα θρησκευτικά είναι μάθημα

Η θρησκευτική εκπαίδευση:

• υλοποιεί εκπαιδευτικούς στόχους
• λειτουργεί σε κοινό παιδαγωγικό πλαίσιο με τα άλλα μαθήματα
• είναι μαθησιοκεντρική και μαθητοκεντρική
• έχει τη διδακτική της

Θρησκειοπαιδαγωγικές τάσεις

Μάθηση…

• από τη θρησκεία (from): Ομολογιακή κατήχηση
• για τη θρησκεία (for): Θρησκειολογία
• γύρω και μέσα από τη θρησκεία (about, through): Έμφαση στην οικοδόμηση προσωπικού νοήματος

Σύσταση 2006/962/Ευρ. Κοινοβούλιο�(Βασικές ικανότητες διά βίου μάθησης)

1. Επικοινωνία στη μητρική γλώσσα

2. Επικοινωνία σε ξένη γλώσσα

3. Μαθηματική ικανότητα, ικανότητες στην επιστήμη και την τεχνολογία

4. Ψηφιακή ικανότητα

5. Μεταγνωστικές ικανότητες (learning to learn)

6. Κοινωνικές ικανότητες και ικανότητες που σχετίζονται με την ιδιότητα του πολίτη

7. Αίσθημα πρωτοβουλίας και επιχειρηματικότητα

8. Πολιτιστική γνώση και έκφραση

Δεξιότητες 21^ου αιώνα�Τα 6 «C» της Εκπαίδευσης;

• Critical Thinking (Κριτική Σκέψη)
• Collaboration (Συνεργατικότητα)
• Communication (Επικοινωνία)
• Creativity (Δημιουργικότητα)
• Citizenship/Culture (Ιθαγένεια/Πολιτισμός)
• Character Education/Connectivity (Εκπαίδευση χαρακτήρων/Συνδεσιμότητα)

Ρεζίς Ντεμπρέ (2002): Ναι στην ενιαία θρησκευτική εκπαίδευση ανεξάρτητα από τη θρησκευτική δέσμευση των μαθητών.

Σύσταση Συμβουλίου της Ευρώπης 1720(2006):

14.1 Ο σκοπός της εκπαίδευσης πρέπει να κάνει τους μαθητές να ανακαλύπτουν τις θρησκείες γνωρίζοντας τη δική τους και αυτή των γειτονικών χωρών, να τους κάνει να αντιληφθούν ότι καθένας έχει το ίδιο δικαίωμα με όλους να πιστεύει ότι η θρησκεία του είναι «η αληθινή πίστη» και ότι η διαφορετική θρησκεία ή η αθεΐα δεν διαφοροποιεί αξιολογικά τους ανθρώπους

14.2 Πρέπει να περιλαμβάνει με πλήρη αμεροληψία την ιστορία των κύριων θρησκειών καθώς επίσης και του δικαιώματος στην αθεΐα

14.3 Πρέπει να προμηθεύει τους νέους ανθρώπους με εκπαιδευτικά εργαλεία ώστε να είναι αρκετά ασφαλείς στην προσέγγιση οπαδών μιας φανατικής θρησκευτικής πρακτικής

14.4 Δεν πρέπει να υπερβαίνει τα σύνορα μεταξύ του πολιτιστικού και του λατρευτικού στοιχείου, ακόμη και όταν αφορά μια επίσημη θρησκεία. Δεν έχει ως στόχο να εμπνέει μια πίστη αλλά να κάνει τους μαθητές να κατανοούν γιατί οι θρησκείες αποτελούν πηγές της πίστης για εκατομμύρια ανθρώπους.

​

Αποφάσεις ΣτΕ

• Το ΜτΘ απευθύνεται σε Ορθόδοξους μαθητές
• Στοχεύει στην ανάπτυξη Ορθόδοξης θρησκευτικής συνείδησης
• Οι άθρησκοι-αλλόθρησκοι-ετερόδοξοι απαλλάσσονται και δικαιούνται ισότιμο συναφές μάθημα

​

​

Διαδρομές του ΜτΘ

• Θρησκευτικός γραμματισμός
• Γνωριμία με την πολιτιστική και κοινωνική συνεισφορά της θρησκείας
• Διερεύνηση της θρησκευτικότητας
• Προσωπική νοηματοδότηση
• Γνωριμία με την ετερότητα

Θρησκευτικός γραμματισμός

Στοχεύει στην κριτική ανάπτυξη θρησκευτικής συνείδησης, μέσα από διερευνητικές, ερμηνευτικές και διαλογικές προσεγγίσεις, που αφορούν σε γνώσεις, δεξιότητες, στάσεις-αξίες για τις θρησκείες και από τις θρησκείες.

Κοντολογίς…

• Να μαθαίνουν, ανεξάρτητα από θρησκευτική δέσμευση, για:
• τον εαυτό τους,
• τους άλλους, και
• το περιβάλλον που ζουν
• Να κρίνουν και να αναστοχάζονται, καθώς μεγαλώνουν.

Το θρησκευτικό περιβάλλον

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού

• Διευκολύνει να κατανοήσουν τις δικές τους αξίες και των άλλων και να διαμορφώσουν προσωπικές στάσεις
• Ανιχνεύει την ιστορική, κοινωνική, πολιτιστική και υπαρξιακή διάσταση της θρησκευτικότητας
• Προωθεί την κριτική σκέψη
• Αξιοποιεί τη δυναμική της ομάδας, την ελεύθερη σκέψη/έρευνα και έκφραση.

Στοιχειώδεις αρχές & πρακτικές �σχεδιασμού της διδασκαλίας

Οριοθετούμε τη «μεγάλη ιδέα»…

🡺 Λαμβάνουμε υπόψη:

• Πρόγραμμα Σπουδών
• Αυθεντικά βιώματα/ενδιαφέροντα των παιδιών
• Διαθέσιμο υλικό
• Αντικειμενικές συνθήκες

🡺 Προγραμματίζουμε το ταξίδι…

Το ισχύον Π.Σ.

Α΄ κύκλος (Γ΄ & Δ΄ τάξη)

• Εικόνες, πρόσωπα, ιστορίες
• Εμπειρίες από τη σχολική, την οικογενειακή ζωή και το περιβάλλον τους

Ποια είναι η «μεγάλη ιδέα» εδώ;

Από τη σκοπιά των παιδιών…

Ποια είναι η «μεγάλη ιδέα» εδώ;

Καλήν ημέρα άρχοντες

Κι αν είναι ορισμός σας

Χριστού την θεία Γέννηση

Να πω στ’ αρχοντικό σας…

Παράδειγμα ΘΕ

Προγραμματίζουμε…

Υλοποιούμε…

Αρχές σχεδιασμού

• Προσδιορίζω την προσδοκώμενη μάθηση
• Αντιμετωπίζω τα διδακτικά θέματα «ολιστικά»
• Ορίζω διαδικασίες, επιλέγω μέσα και υλικά
• Εμπλέκω τους μαθητές σε δραστηριότητες
• Αξιοποιώ τη διαθεματικότητα
• Ελέγχω μαθησιακές επάρκειες
• Αποτιμώ - αναπροσαρμόζω

🡺 Δεν λησμονώ:

Διδάσκω… «μαθητές» και όχι «ύλη»

Το ταξίδι…

• Σχεδιάζω το ταξίδι: Προγραμματισμός
• Ρεαλιστικοί στόχοι
• Ολοκλήρωση της διαδρομής
• Υλοποιώ το ταξίδι: Διδάσκω – μαθαίνουν;
• Από τα βιώματα-προσδοκίες των παιδιών
• Έμφαση στη μάθηση
• Πολυτροπικό περιβάλλον μάθησης
• Επιθυμητό αποτέλεσμα: χαρά, ικανοποίηση

​

​

​

​

Το νέο ΠΣ

https://iep.edu.gr/el/nea-ps-provoli

Κύρια χαρακτηριστικά

• Στοχοκεντρικό/μεθοδοκεντρικό/μαθησιοκεντρικό
• Σπειροειδής διάταξη θεμάτων

Θεματικά πεδία:

1. Θεός

2. Δημιουργία – Πτώση

3. Άνθρωποι του Θεού (προφήτες – άγιοι)

4. Ενανθρώπηση – Χριστός

5. Εκκλησία – Λατρεία – Αγία Γραφή

6. Βασιλεία του Θεού

7. Χριστιανική ζωή

​

Γ΄

​

Τάξη

​

Δ΄

​

Τάξη

​

Παράδειγμα Δ.Ε.

Πολύπλευρη μάθηση

• Γνώσεις (…κάτι να μάθουν)
• Στάσεις (…κάτι να νιώσουν)
• Δεξιότητες (…κάτι να κάνουν)

​

Αυθεντική μάθηση

• με αφορά προσωπικά
• με βοηθά να γίνω καλύτερος/η
• με ενδιαφέρει δια βίου

​

Αλλαγή διδακτικής πρακτικής

🡺 Πολυτροπική και εναλλακτική μάθηση

Προγραμματίζω - σχεδιάζω

🡺 Διδασκαλία ή/και μάθηση

Ανάπτυξη Δ.Ε.

🡺 Ενεργοποίηση όλων - Διαφοροποίηση

Βιωματική μέθοδος

Κοντολογίς…

• Ιδέες-εμπειρίες από τους μαθητές
• Επεξεργασία δεδομένων
• Αναπλαισίωση - εφαρμογή νέας μάθησης
• Αξιολογικές προσεγγίσεις - δραστηριότητες έκφρασης

Ενδεικτικές δημιουργικές τεχνικές

Συμμετοχή όλων:

​

​

​

Διερευνητική μάθηση:

​

​

Βιωματική μάθηση:

​

Κριτική σκέψη:

• Καταιγισμός ιδεών
• Τhink-Pair-Share (TPS)
• Εργασία σε ομάδες

​

• Μελέτη περίπτωσης
• Επίλυση προβλήματος

​

• Τεχνικές από το θέατρο

​

• Artful Τhinking

Αξιολόγηση μαθητή

• Περιγραφική, διαμορφωτική αξιολόγηση
• Φάκελος υλικού (φάκελος/τετράδιο)
• Ημερολόγιο μάθησης (φάκελος/τετράδιο)
• Εναλλακτικές τεχνικές αξιολόγησης
• Αυτοαξιολόγηση
• Ομαδοσυνεργατική αξιολόγηση (ομαδική και ατομική εργασία)
• Αξιολογητέα «ύλη» ή αξιολόγηση της μάθησης;

Δειγματικός Σχεδιασμός

Δειγματικός Σχεδιασμός

Λαμβάνουμε υπόψη:

• τα Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα
• αυθεντικά και σημαντικά ερωτήματα των παιδιών

​

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΑΘΟΥΝ

ΣΕ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΕΝΟΤΗΤΑ;

Το ταξίδι…

• Σχεδιάζω το ταξίδι: Προγραμματισμός
• Ρεαλιστικοί στόχοι
• Ολοκλήρωση της διαδρομής
• Υλοποιώ το ταξίδι: Διδάσκω – μαθαίνουν;
• Από τα βιώματα-προσδοκίες των παιδιών
• Έμφαση στη μάθηση
• Πολυτροπικό περιβάλλον μάθησης
• Επιθυμητό αποτέλεσμα: χαρά, ικανοποίηση

​

​

​

​

Ιεραρχούμε

Αξιολογούμε

Υλοποιούμε

Ενδεικτικές

Δραστηριότητες

Προγραμματίζουμε

Επιλέγουμε

Ενδεικτικές δραστηριότητες�για τη βιωματική, συμετοχική, διερευνητική �μάθηση

Επικοινωνώντας

• Γράψε σε ένα ανώνυμο χαρτάκι ένα χάρισμά σου…

​

​

​

​

• Διάλεξε ένα χαρτάκι. Μάντεψε ποιο παιδί είναι!

Τάξη Γ΄, ΘΕ 1: Ζούμε μαζί

​

​

​

​

Καταιγισμός ιδεών:

Συμβάλλοντας με ιδέες

«Γιορτή»

Τάξη Γ΄ ΘΕ 2: Χριστιανικές γιορτές: Μέρες γεμάτες χαρά και νόημα

Βιώνοντας

• Να δούμε τι σημαίνει «μαζί»;

​

• Επικοινωνούμε…
• Συνεργαζόμαστε…
• Λύνουμε προβλήματα…

​

​

Πώς θα το νιώσουμε αυτό;

Τάξη Γ΄, ΘΕ 1: Ζούμε μαζί

Άκουσε το τραγούδι: https://www.youtube.com/watch?v=DI5qu1Ioiss

Ζωγράφισε - βάλε ένα τίτλο - εξήγησε

Οι Γιαπωνέζοι ναυτικοί, προτο να κοιμηθούν,

βρίσκουν στην πλώρη μια γωνιά που δεν πηγαίνουν άλλοι

κι ώρα πολλή προσεύχονται βουβοί, γονατιστοί

μπρος σ’ ένα Βούδα κίτρινο που σκύβει το κεφάλι [...]

​

Οι Ευρωπαίοι τα χέρια τους κρατώντας ανοιχτά,

εκστατικά προσεύχονται γιομάτοι από ικεσία

και ψάλλουνε καθολικές ωδές μουρμουριστά,

που εμάθαν όταν πήγαιναν μικροί στην εκκλησία.

​

Και οι Έλληνες, με τη μορφή τη βασανιστική,

από συνήθεια κάνουνε, πριν πέσουν, το σταυρό τους

κι αρχίζοντας με σιγανή φωνή «Πάτερ ημών...»

το μακρουλό σταυρώνουνε λερό προσκέφαλό τους.

Οι προσευχές των ναυτικών (1986)

Στίχοι: Νίκος Καββαδίας, Μουσική: Ξέμπαρκοι

Artful Thinking:��α) Τι βλέπεις; �β) Τι νομίζεις; �γ) Τι αναρωτιέσαι;���Τάξη Γ΄, ΘΕ 4: Χριστούγεννα

Διερευνώντας

Artful Thinking:��α) Ποιοι είναι; �β) Τι κάνουν; �γ) Τι σκέφτονται;���Τάξη Γ΄, ΘΕ 4: Χριστούγεννα

Διερευνώντας

Artful Thinking:��α) Ποιοι είναι; �β) Τι κάνουν; �γ) Τι σκέφτονται;���Τάξη Γ΄, ΘΕ 4: Χριστούγεννα

Διερευνώντας

Εμβαθύνοντας (Τάξη Γ΄, ΘΕ 5)

Artful Thinking:

Ποιοι είναι; Τι σκέφτονται; Γιατί ανησυχούν;

Εκφράζοντας

• Ησαύ και Ιακώβ (Τάξη Γ΄, ΘΕ 1)
• Ο Ιωσήφ και τα αδέλφια του (Τάξη Γ΄, ΘΕ 1)
• Στιγμές από την Κυριακή (Τάξη Γ΄, ΘΕ 3)
• Χριστιανικές γιορτές (Τάξη Γ΄, ΘΕ 2)

​

Παγωμένες εικόνες / Ομαδικό γλυπτό:

Νοηματοδοτώντας (Τάξη Γ΄, ΘΕ 7)

Νοηματοδοτώντας: 2 Χ 5

Νοηματοδοτώντας (Τάξη Γ΄, ΘΕ 7)

Νοηματοδοτώντας: 2 Χ 5

Αναθεωρώντας

2 Χ 5

Διερευνώντας (TPS) �(Τάξη Γ΄ ΘΕ2: Χριστιανικές γιορτές)

TPS: Άραγε, τι γιορτάζουν οι άνθρωποι;

​

​

​

​

Διερευνώντας (5Π-1Γ)

• Ποιος; �- Ποιο;�- Πού;�- Πότε;
• Πώς;

- Γιατί το λες αυτό;

Ήμουν κι εγώ εκεί!��- «Μπείτε» στην εικόνα…�- Σκεφτείτε μια φράση που θέλετε να πείτε.�- Πείτε την!

Τάξη Γ΄, ΘΕ 5: Τα παιδιά: Χαρά και ελπίδα…

Ήμουν κι εγώ εκεί!��- Συζητήστε ποιος είναι…�- Σκεφτείτε μια φράση που θέλετε να του πείτε.�- Πείτε την!

Τάξη Γ΄, ΘΕ 5: Τα παιδιά: Χαρά και ελπίδα…

Συζητώντας

Σας αρέσει;

https://www.youtube.com/watch?v=Dd7cdLKErFE

Τα χέρια τ' αδειανά

Είδα αυτό το όνειρο:�Ένας άνθρωπος παρουσιαζόταν

στο κριτήριο του Κυρίου:�- "Κοίταξε, Θεέ μου", του έλεγε· "τήρησα τον νόμο σου", δεν έκανα τίποτε το αισχρό, κακό ή αντίθρησκο. Κύριε, τα χέρια μου είναι καθαρά".�- "Ασφαλώς, ασφαλώς", του απαντούσε ο καλός Θεός... "αλλά είναι άδεια".

Ραούλ Φολλερώ,

Γάλλος ανθρωπιστής και ιεραπόστολος

​

Μελετώντας ρόλους: Καρέκλα ερωτήσεων

«Ιωσήφ»

• Συγκεντρώνουμε πληροφορίες
• Ετοιμάζουμε ερωτήσεις ως ειδικοί στο θέμα…
• Πες μας Ιωσήφ…

​

​

​

Τάξη Γ΄, ΘΕ 1: Ζούμε μαζί

Μελετώντας ρόλους:�Ρόλος στον τοίχο (ή στο δάπεδο)

«Η ιστορία του Ιωσήφ»

Τάξη Γ΄, ΘΕ 1: Ζούμε μαζί

Εξετάζοντας διλήμματα: �Διάδρομος ή κύκλος συνείδησης

- Ελάτε να με ακολουθήσετε!

Τάξη Γ΄, ΘΕ 6: Ιησούς Χριστός, ο Σωτήρας του κόσμου

Αναπλαισιώνοντας

Βρείτε ένα δικό σας τίτλο για την εικόνα

Η επιστροφή του Ιακώβ (Τάξη Γ΄, ΘΕ 1)

Παίρνοντας θέση

Μπείτε σε μια γραμμή «από το θετικό μέχρι το αρνητικό»:

• Έπρεπε ο Ιωσήφ να συγχωρήσει τα αδέλφια του;

Ιστότοποι

• Ισχύοντα Προγράμματα Σπουδών (2020):

https://iep.edu.gr/el/thriskeftika

​

• Νέα Προγράμματα Σπουδών – Οδηγός Εκπαιδευτικού (2021):

https://iep.edu.gr/el/nea-ps-provoli

Προτείνοντας λύσεις

TPS: «Όλα τα παιδιά μπορούν να γίνουν σπουδαία για τον εαυτό τους και για τους άλλους. Πώς;»

Τάξη Δ΄, ΘΕ 3: Σπουδαία παιδιά

Γιατί Θρησκευτικά σήμερα;

«Είναι θέμα αξιοπρέπειας και ευθύνης να δούμε το θέμα της θρησκευτικής εκπαίδευσης πέρα από τις συμπληγάδες του υπερβολικού και του ελάχιστου»

​

Ρεζίς Νεμπρέ

�Ευχαριστώ για τη συνεργασία

Γεώργιος Στριλιγκάς

Σύμβουλος Εκπαίδευσης Θεολόγων

E-mail: striligkas@gmail.com

​

Τηλ.: 6944712278