«Финансы и финансовая система государства»

Вопросы

​

• Понятие, виды и особенности финансов.
• Финансовая деятельность государства.
• Признаки, характеризующие финансовую деятельность государства.
• Финансовая система Республики Казахстан.

​

Под финансами страны понимаются ее денежное хозяйство и возникающие на его основе посредством оборота денег финансовые отношения, в результате которых образуются различные фонды денежных средств как государственные, так и негосударственные (частные).

В этом определении содержится три элемента:

1) денежное хозяйство;

2) финансовые отношения;

3) фонды денежных средств.

Прежде всего финансы страны - это денежные средства страны (финансовые ресурсы), внешне выражающие стоимость имеющихся в стране товаров и участвующие в обороте денег в наличной и безналичной формах.

Финансовые отношения, возникающие на основе денежного хозяйства страны, имеют «вещное» содержание, так как представляют собой процесс движения ресурсов в денежной форме, например, от коммерческого банка к предприятию в форме кредита, от налогоплательщика к государству в бюджет в форме налогового платежа.

Понятие, виды и особенности финансов

Применительно к денежным средствам государства, местных образований, хозяйствующих субъектов возникает необходимость формирования их •в определенные фонды, каждый из которых имеет строго целевое назначение (для содержания органов управления, для погашения государственного долга, для нужд обороны и т.д.).

С помощью фондов денежных средств создается рациональный и правовой порядок в денежном хозяйстве страны. В состав финансов страны включаются денежные средства бюджетов всех уровней, государственных внебюджетных фондов, денежные средства государственных и негосударственных предприятий, все доходы государственного бюджета как в форме налоговых платежей, так и в форме государственного кредита.

Понятие, виды и особенности финансов

Мемлекеттік қаржы орталықтандырылған (жалпы) қаржы бөлігіне жататын қаржы жүйесінің бір бөлімін құрайды.

Мемлекеттік қаржының негізгі мақсаты – мемлекеттің функцияларын орындауға қажетті қаржы ресурстарының құрылу көздерін және қолданылуын қамтамасыз ету.

ҚР мемлекеттік қаржысына келесідей функциялар тән:

1. Бөліп таратушылық, яғни ақша қаражаттарының мемлекет қолында жинақталуы және ары қарай жалпы мемлекеттік қажеттіліктерді қанағаттандыру мақсатында олардың қолданылуы жүргізіледі.
2. Реттеу функциясы бюджеттік қордың құрылуы және қолданылуымен байланысты. Бюджеттік қор салықтар, қарыздар, мемлекеттік меншіктен түсетін кіріс есебінен құрылады.
3. Мемлекеттік қаржының бақылау функциясы қаржылық ресурстердың қаншалықты уақытылы және толық мемлекет және жергілікті билік органдарының қарамағына түсетінідігін, бюджеттік қаражаттарды бөлудегі үйлесімділіктің нақты мәнін, олардың қолданылу тиімділігін білуге болады.

​

​

Мемлекеттің қаржылық қызметі.

​

Қаржылық қызметінің мақсаты – әлеуметтік – экономикалық құрылымдарының қалыпты қызмет атқаруына тиімді жағдайлар жасау.

Қаржылық қызметінің міндеттері:

-қоғамның ақша инфраструктурасын құру;

-өз қызметін жүзеге асыру үшін ақша қаражаттарын табу;

-елдің әлеуметтік-экономикалық дамуына ақша рычагтары арқылы ықпал ету.

Қаржылық қызметінің қағидалары:

- қоғамның қажеттіліктерін ескеру және оның мүдделеріне бағыну;

- жариялылық және көпшілік, қоғамға бағыныштылық және есеп берушілік;

- қоғамдық түсінуге қолжетімділігі және болжамдығы;

- заңдылығы;

- ғылыми негізделгендігі, ұтымдылық және тиімділік.

Мемлекеттің қаржылық қызметі.

​

Мемлекеттің ақша қорларын құру әдістері:

- мәжбүрлі-қайтарымсыз түрде ақша қаражаттарын алу;

- мәжбүрлі-қайтарымды түрде ақша қаражаттарын алу;

- ерікті-қайтарымсыз түрде ақша қаражаттарын тарту;

- ерікті-қайтарымды түрде ақша қаражаттарын тарту;

- мемлекеттік қызмет көрсетулер негізінде ақша қаражаттарын тарту;

- мемлекеттік мүлікті сату және қолдану нәтижесінде пайда болған ақша қаражаттарын мемлекеттің кірісіне айналдыру;

• эмиссия (жаңа ақша белгілерін және бағалы қағаздарды шығару).

​

Мемлекеттің ақша қорларын бөлу әдістері:

- қаржыландыру, яғни дотациялар, субвенциялар және субсидиялар арқылы қайтарымсыз түрде ақша қаражаттарымен қамтамасыз ету;

- несиелендіру, яғни төлемділік және қайтарымдылық талаптары негізінде ақша қаражаттарын бері;

- мемлекеттің өз қаржылық міндеттемелерін орындауы.

​

Мемлекеттің қаржылық қызметін сипаттайтын белгілер.

Мемлекеттің қаржы қорларын қолдануды ұйымдастыру әдістері:

​

- ақша қорларын тағайындауды орнату;

- мемлекеттік ақша қорынан алынған қаражаттар қолдану тәртібін орнату;

- мемлекеттік кәсіпорындардың табыстарын бөлу нормативтері мен тәртібін орнату;

- ақша қаражаттарын бөлудің қаржылық нормативтері мен шектеулерін орнату;

- ақшалай қорларды қолдануды жоспарлау және болжау;

- ақша қорларын қолдануға бақылау жүргізу.

​

Мемлекеттің қаржылық қызметін сипаттайтын белгілер.

«Қаржы жүйесі» түсінігі тиісті ақша қаражаты қорлары құрылатын және қолданылатын қатынастар жиынтығын, сонымен қоса сол қатынастарды ұйымдастыратын органдарды қамтиды.

Қазақстан Республикасының қаржы жүйесі келесілерге бөлінеді:

- орталықтандырылған қаржылар – мемлекеттік бюджет, бюджеттен тыс қорлар, мемлекеттік несие, мемлекеттік кәсіпорындар қаржылары, мемлекеттік сақтандыру;

- орталықтандырылмаған қаржылар – коммерциялық кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржылары, коммерциялық емес ұйымдардың қаржылары, несиелік ұйымдардың қаржылары, сақтандыру ұйымдарының қаржылары;

- үй шаруашылығының қаржылары.

​

Қазақстан Республикасының қаржы жүйесі.

​

Орталықтандырылған қаржылар мемлекеттік қаржы болып табылады және жалпы ұлттық экономиканы реттеу үшін қолданылады.

Орталықтандырылмаған қаржылар – бұл шаруашылық субъектілерінің ақшалай қаражаттары (кірістері және жинақтары).

Үй шаруашылықтарының қаржылық ресурстарының құрамы мыналарды біріктіреді:

1) меншікті қаражаттар, яғни отбасының әрбір мүшесінің тапқан жалақысы, қосалқы шаруашылықтан алған табыс, коммерциялық қызметтен түскен пайда;

2) рынокта жұмылдырылған, кредит ұйымдарынан алған кредиттік нысандағы қаражаттар, дивиденттер, пайыздар;

3) қайта бөлу ретінде түскен қаражаттар - зейнетақылар, жәрдемақылар, бюджеттерден және бюджеттен тыс әлеуметтік қорлардан алынған несиелер.

ҚР қаржылық жүйесі үш бөліктен тұрады:

- қаржылық қатынастар жиынтығы;

- ақша қаражаттары қорларының жиынтығы;

- басқарудың қаржылық аппараты.

​

Қазақстан Республикасының қаржы жүйесі.

​

Жалпы мемлекеттік қаржы ҚР-ның мемлекеттік бюджетінде мемлекеттің негізгі қаржылық жоспарында қаржылық ресурстардың орталықтандырылған қоры, экономикалық формасында, бюджеттен тыс арнайы қорларда қоғамдық қажеттіліктерді мақсатты қаржыландырудың, мемлекеттік несиелеудің қосымша формалары ретінде көрінетін қаржылық қатынастарды қамтиды.

Несиелік қатынастар қаржылық қатынастардан ерекшеленетініне қарамастан, мемлекеттік несие қаржылық жүйеге қосылады.

Мемлекеттік несие мемлекеттік бюджет дефицитін толықтыруға, мемлекеттік қаржының тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған, ал ол бойынша есеп айырысулар бюджеттік қаражат арқылы жүзеге асырылады – бұл бөлімді қаржылық та несиелік те жүйелерге жатқызуға болады.

​

Қазақстан Республикасының қаржы жүйесі.

​

Спасибо за внимание!