Bilgi Sarmal Yayınları Tarih Zümresi

DERSİ SUNULARI

(9-10-11-12. Sınıf)

9. Sınıf

TARİH

1. ÜNİTE

GEÇMİŞİN İNŞA SÜRECİNDE TARİH

1. Tarİh Öğrenmenin Faydaları

2. Tariİhİn Doğası

3. Tarİhsel Bİlgİnİn Üretİm Sürecİ

4. Dİjİtalleşmenİn Tarİh Araştırma ve Yazımına Etkİsİ

Bu ünitede

neler var?

2. TARİHİN

DOĞASI

Tarih Biliminde Temel Kavramlar

Tarih Biliminde Temel Kavramlar

Tarih Biliminde Temel Kavramlar

Tarih Biliminde Temel Kavramlar

Tarih Biliminde Temel Kavramlar

Tarihin Kapsamı

• Tarih genel manada, insanların faaliyetlerini, geçmişte farklı etkilerle meydana gelen değişimleri ve insan eylemlerinin sonucunda ortaya çıkan eserleri konu edinir.
• Doğa olaylarının sebepleri ve temel özellikleri tarihin konusu değildir.

Ancak doğa olaylarının sonuçları

insanı az veya çok bir şekilde

etkilediği için tarihin konusudur.

• Tarih, konusunu geçmişten veya günümüzdeki insanların faaliyetlerinden seçer. Bu tür olayların tarihe konu olabilmesi için kalıntılara, belgelere dayanması ve ayrıca yoruma muhtaç olmaları gerekmektedir.
• Geçmişte yaşanan ve insanı etkileyen her olay tarihin konusu olmayabilir. Sonuç olarak tarih, tarihçilerin belge veya kaynaklara dayanarak geçmişi kurgulaması (neyin anlatılacağına karar verme süreci) ve anlaşılabilir bir forma dönüştürmesidir.

• Tarihsel bilgiler geçerliliği uzmanlar tarafından kabul görmüş durumları ifade eder. Malazgirt Savaşı’nın “Türkiye Tarihi”nin başlangıcı olarak kabul edilmesi buna örnektir.
• Bir olay veya olgunun tarihe konu olabilmesi için o dönemde yaşayan insanlar için önemi, insanların yaşamını nasıl etkilediği, bu etkilerin günümüze kadar devam edip etmediği değerlendirmeye tabi tutulur.

• Tarih, diğer bilim dallarından farklı bir takım özelliklere sahiptir. Tarihin geçmişe ait bütün bilgileri toplaması, araştırması, tanzim (düzenleme) etmesi ve bunları belirli metot ve kurallar

çerçevesinde

yapması onun

temel bilim

dallarından

biri olduğunun

göstergesidir.

• Geçmişte yaşanan olayların aynı şartlarda tekrar edilmesi mümkün olmadığı için fen bilimlerindeki gibi deney ve gözlem kullanılmaz.

Tarihsel Bilginin Temel Özellikleri

• Tarihte yaşanan olaylarla ilgili elde edilen bulgu, belge, anlatılar ile geçmiş yeniden kurgulanır. Dolayısıyla tarih biliminde kaynaklar çok önemlidir. Bu yüzden birinci elden kaynaklara başvurulmalı, kullanılan kaynaklar güvenilir olmalı, birden fazla kaynaktan yararlanılmalı, tarihçi kendi duygu ve düşünceleri ile hareket etmemeli, ön yargılarından uzak olmalıdır.

• Tarihsel gelişmelerin ortaya çıkışı tek bir nedene bağlanamadığı gibi etkileri de tek bir sonuç üzerinden değerlendirilemez. Sonuç olarak tarihsel olayların birden fazla nedeni ve sonucu vardır.
• Günümüze uzak olan bir zamanda yaşanan tarihsel bir olayla ilgili kaynaklar daha az iken günümüze yakın bir zamana ait olaya ait kaynaklar daha fazladır.

• Tarih bilimi geçmişin kurgulanması sürecinde daha objektif sonuçlara ulaşmak için coğrafya, arkeoloji, paleografya gibi bilim dallarından faydalanmak durumundadır.
• Tarih biliminde fen bilimlerinde olduğu gibi kesin yasalara ulaşılması söz konusu değildir. Tarihsel olguların belirlenmesi tarihçilerin ulaştığı çıkarımlar ve yorumlara bağlıdır.

• Tarihsel olaylar, meydana geldiği dönemin şartlarına göre değerlendirilmelidir. Eğer günümüz şartlarına veya değer yargılarına göre hareket edilirse tarihsel gelişmelerin temel niteliklerinin kavranması ve tarihî olaylarla ilgili doğru sonuçlara ulaşılması zorlaşır.

• Tarihî bilgiler değişebilir. Çünkü ortaya çıkarılacak her türlü belge veya kalıntı var olan bilgileri değiştirebilir. Bu yüzden tarih, durağan bir bilim değildir.

Tarih ve Zaman

• Tarih, zaman kavramıyla iç içe geçmiştir. Zaman; olayların oluş ve akış sırasını belirleyen, düzenli ve dönemli gök olaylarını birim olarak kullanan sanal bir kavramdır.
• Tarih biliminde kullanılan zaman algısı ise “tarihsel zaman”dır. Araştırma konusu yapılacak olayların belli bir kronolojik akış içinde verildiği zaman, tarihsel zaman olarak tarif edilebilir.

TARİHSEL ZAMAN

Aklında Kalsın

• Geçmişe ait, insanlığı derinden etkileyerek iz bırakmış olan tarihsel olayları kapsar.
• “Geçmiş” kavramı ile aynı anlama gelmez.
• Sadece geçmişin tarihçi tarafından anlamlı bulunan kısmı ile sınırlıdır.
• Her tarihsel zaman geçmişe dâhildir ancak her geçmiş tarihsel zaman kapsamında yer almaz.

• İnsanoğlu en eski dönemlerden itibaren de zamanı yapılandırmış ve takvimleri hazırlamıştır.
• Tarihte bilinen ay yılı esasına dayalı ilk takvimi Sümerler, güneş yılı esasına dayalı ilk takvimi ise Mısırlılar icat etmiştir.

Sümer Takvimi

Mısır Takvimi

Takvimler Güneş ve Ay yılı esas alınarak hazırlanmıştır.

Ay’ın Dünya etrafında 12 defa dönmesi ile meydana gelir. Bir ay yılı 354 gündür.

AY YILI

Dünya’nın Güneş etrafında bir kez dönmesi ile meydana gelir. Bir güneş yılı 365 gün 6 saattir.

GÜNEŞ YILI

• Geçmişten günümüze değin çeşitli toplumlar çok farklı takvimler kullanmıştır. Bunlar içerisinde en önemlisi günümüzde de tüm dünyada kullanılan miladi takvimdir.
• Miladi takvim, Roma İmparatoru Julius Caesar zamanında Antik Mısır’a ait güneş takviminin yeniden düzenlenmesiyle oluşturulmuş,
• 1582’de Papa XIII. Gregor’un yaptığı düzenlemeler sonucunda Gregoryen (miladi) takvimi ismini almıştır. Hz. İsa’nın doğduğu yıl 0 (sıfır) başlangıç (milat) olarak kabul edilmiştir.

Julius Caesar

On İki Hayvanlı Türk Takvimi

Türklerin Tarih Boyunca Kullandığı Diğer Takvimler

Güneş yılı esaslıdır ve İslamiyet öncesi Türkler tarafından kullanılmıştır.

Celali Takvim

Güneş yılı esaslıdır ve Büyük Selçuklu Dönemi’nde 1079 başlangıç olarak oluşturulmuştur.

Hicri Takvim

Ay yılı esaslıdır ve Hz. Ömer zamanından itibaren İslam dünyasında kullanılmıştır.

Rumi Takvim

Güneş yılı esaslıdır ve Osmanlı Devleti’nde 1839’dan itibaren mali işleri düzenlemek için kullanılmıştır.

Tarihin Dönemlendirilmesi

• Tarihî olayların daha rahat incelenmesi ve araştırılabilmesi için tarihçiler tarihi çeşitli çağlara ve yüzyıllara ayırmışlardır. Avrupa’da XVII. yüzyıldan itibaren tarih dönemlere ayrılarak incelenmeye başlanmıştır. Bu dönemlendirme sırasında Avrupa’da yaşanan gelişmeler ve değişimler dikkate alınmıştır. En genel manada insanlığın tarihi, yazının olmadığı prehistorya (Tarih Öncesi Devirler) ve yazının olduğu dönemler (Tarih Devirleri) olmak üzere iki temel kısma ayrılmıştır.

• Güneş yılı esasına göre hazırlanan takvimlerde her yüzyıl, asır şeklinde ifade edilir. Miladi takvime göre Hz. İsa’nın doğumu “milat” kabul edilir ve tarih, milattan önce (MÖ) ve milattan sonra (MS) olmak üzere iki ana döneme ayrılır.

Yüzyılların Hesaplanması

• Bir olayın yer aldığı yüzyıl verilirken o olayın yaşandığı yüzyıl söylenir. Sona eren yüzyıl söylenmez.

Osmanlı Devleti’nde uygulanan “kardeş katli yasası”nı kendi yaşadığı dönemin değer yargılarına göre ele alan bir tarihçi ile ilgili,

I. Anakronizm (tarihî olayları günümüz değer yargılarına

göre yorumlama) ilkesi çerçevesinde hareket etmektedir.

II. Tarihî gelişmeleri bütün yönleri ile ele almaktadır.

III. Tarih biliminin temel kaidelerini dikkate almaktadır.

yargılarından hangilerine ulaşılamaz?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II

D) I ve III E) II ve III

9. Sınıf Bilgi Sarmal Soru Bankası

“Tarihte ‘olgu’ sayılan şeylerin çoğu, aslında tarihçilerin çı-

karımlarına dayanmaktadır.” yargısına aşağıdakilerden

hangisi kanıt olarak gösterilebilir?

A) Yazının icadı ile tarihî devirlerin başlaması

B) İstanbul’un fethi ile Bizans İmparatorluğu’nun yıkılması

C) Talas Savaşı’nda Abbasilerin Çin’i yenmesi

D) Birinci Dünya Savaşı sonrası Mondros Mütarekesi’nin

imzalanması

E) Sakarya Meydan Muharebesi’nde Mustafa Kemal’in

başkomutan olması

9. Sınıf Bilgi Sarmal Soru Bankası

Tarih biliminin ele aldığı konular; zaman ve mekân bakı- mından çok geniştir.

Bu durumun, tarih araştırmalarında aşağıdakilerden hangisini zorunlu hâle getirdiği savunulabilir?

A) Olayın geçtiği yerde araştırma yapılmasını

B) Olaylar arasında neden-sonuç ilişkisi kurulmasını

C) Tarihsel gelişmeler ve olguların sınıflandırılarak incelenmesini

D) Olayların üzerinden belli bir zamanın geçmesinin beklenmesini

E) Olaylarda rolü olanların katkılarının doğru olarak değerlendirilmesini

9. Sınıf Bilgi Sarmal Soru Bankası