CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN VỚI TIẾT HỌC HÔM NAY!
KHỞI ĐỘNG
Trò chơi: BỨC TRANH BÍ ẨN
Câu 1: (Gồm 10 chữ cái) Vào những tối giao thừa đón năm mới, thường có hoạt động này xảy ra?
Đáp án
Bắn pháo hoa
Câu 2: Cho biết phản ứng hóa học xảy ra trong hình ảnh sau?
Câu 3: (7 chữ cái) Sắt để lâu ngoài không khí thì sảy ra hiện tượng gì?
Đáp án
Sắt bị gỉ
Câu 4: (6 chữ cái) Điền cụm từ thích hợp vào chỗ trống.
“ Sữa chua hay Yogurt là một chế phẩm sữa được sản xuất bằng cách cho vi khuẩn …………… sữa.”
Đáp án
Lên men
BÀI 19. TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
I. Tốc độ phản ứng hóa học
II. Các yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ phản ứng
III. Một số ứng dụng của việc thay đổi tốc độ phản ứng
II. NỘI DUNG BÀI HỌC
I. Tốc độ phản ứng hóa học
1. Khái niệm tốc độ phản ứng hóa học
Câu 1: Thời gian pháo hoa nổ, than cháy, sắt bị gỉ, lên men là bao lâu ? Từ đó rút ra kết luận về thời gian xảy ra phản ứng của các phản ứng khác nhau.
Đáp án
→ Nói chung các phản ứng hóa học khác nhau xảy ra nhanh, chậm rất khác nhau.
Câu 2: Để xác định được tốc độ phản ứng hóa học người ta đưa ra khái niệm gì và nội dung của khái niệm đó là gì?
Câu 3: Dựa vào hình 19.1 sgk nhận xét về sự biến đổi lượng chất của chất phản ứng và chất sản phẩm.
Đáp án
Câu 2: Để đánh giá mức độ xảy ra nhanh chậm của các phản ứng hóa học người ta đưa ra khái niệm tốc độ phản ứng hóa học (gọi tắt là tốc độ phản ứng).
→ Khái niệm: Tốc độ phản ứng là đại lượng đặc trưng cho sự thay đổi lượng chất của chất phản ứng hoặc sản phẩm trong một đơn vị thời gian.
ví dụ: mol/(L.s) hay M/s.
Câu 3:
Theo thời gian tăng dần, lượng chất sản phẩm tăng dần và lượng chất ban đầu giảm dần.
2. Tốc độ trung bình của phản ứng
a. Thiết lập công thức
Cho phản ứng tổng quát:
aA + bB→ mM + nN
Trong đó:
Công thức tính tốc độ phản ứng
Lưu ý: Ngoài tốc độ trung bình của phản ứng còn có tốc độ tức thời của phản ứng, là tốc độ phản ứng tại một thời điểm nào đó. Tuy nhiên, trong thực tiễn người ta không xác định được tốc độ tức thời của phản ứng mà chỉ xác định được tốc độ trung bình của phản ứng.
Phiếu học tập số 1
Kết quả thí nghiệm đo nồng độ H2O2 tại các thời điểm khác nhau được trình bày theo bảng sau:
Thời gian phản ứng (h) | 0 | 3 | 6 | 9 | 12 |
Nồng độ H2O2(mol/L) | 1,000 | 0,707 | 0,500 | 0,354 | 0,250 |
a. Hãy tính tốc độ phản ứng theo nồng độ H2O2 trong các khoảng thời gian từ:
b. Nhận xét về sự thay đổi tốc độ phản ứng theo thời gian.
c. Từ bảng trên, có thể tính được tốc độ trung bình của phản ứng từ 3 giờ đến 4 giờ 30 phút hay không? Vì sao?
Đáp án
Đáp án
2.a
Đáp án
2.b
2.c: Nồng độ biến thiên chất không đồng đều sau mỗi khoảng đơn vị thời gian.
→ Không tính được tốc độ trung bình của phản ứng từ 3 giờ đến 4 giờ 30 phút.
II. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
1. Ảnh hưởng của nồng độ đến tốc độ phản ứng
a) Thực hành làm thí nghiệm nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ tới tốc độ phản ứng:
Thí nghiệm: Lấy 3 bình tam giác và đánh số thứ tự (1), (2) và (3) chứa sẵn dung dịch lần lượt là: (1) 30 ml dung dịch Na2S2O3 0,05M; (2) 30 ml dung dịch Na2S2O3 0,1M và (2) 30 ml dung dịch Na2S2O3 0,3M. Đặt các bình trước tờ giấy trắng có đánh dấu. Sau đó đổ đồng thời vào mỗi ống nghiệm 30 ml dd H2SO4 0,5M.
Phiếu học tập số 2
Câu 1. Nêu hiện tượng của phản ứng và thời gian xuất hiện của 3 bình tam giác.
Câu 2. So sánh thời gian xuất hiện màu trắng đục của S trong 3 ống nghiệm và giải thích nguyên nhân của sự khác nhau về tốc độ xuất hiện kết tủa ở 3 ống nghiệm?
Câu 3. Nêu kết luận về ảnh hưởng của nồng độ chất phản ứng đến tốc độ phản ứng
Câu 5: Thực nghiệm cho thấy tốc độ phản ứng hóa học:
A(k) + 2B(k) → C(k) + D(k) được tính theo biểu thức: ʋ = k[A][B]2. Nếu nồng độ chất B tăng 3 lần và nồng độ chất A không thay đổi thì tốc độ của phản ứng trên tăng lên bao nhiêu lần?
Câu 6: Trong công nghiệp người ta tổng hợp NH3 theo phương trình hóa học sau:
N2(k) + 3H2(k) ↔ 2NH3(k)
Khi tăng nồng độ H2 lên 2 lần (giữ nguyên nồng độ của N2 và nhiệt độ của phản ứng) thì tốc độ phản ứng tăng lên bao nhiêu lần?
Đáp án
Câu 1: Hiện tượng xuất hiện kết tủa.
Câu 2: Hiện tượng xuất hiện kết tủa, bình số 3 có thời gian sinh ra kết tủa nhanh nhất.
Khi tăng nồng độ chất phản ứng, tốc độ phản ứng tăng
Câu 3: Kết luận về ảnh hưởng của nồng độ chất phản ứng đến tốc độ phản ứng:
Câu 4:
a) Đại lượng k trong biểu thức đặc trưng cho mỗi phản ứng và phụ thuộc vào nhiệt độ. Giá trị của k phụ thuộc vào thực nghiệm.
b) Vì số mũ là hệ số của chất tham gia phản ứng hóa học.
Câu 5: Tốc độ phản ứng tăng 32 = 9 lần.
Câu 6: Tốc độ phản ứng tăng 23 =8 lần.
Ảnh hưởng của áp suất, nhiệt độ, diện tích bề mặt, chất xúc tác đến tốc độ phản ứng
2. Ảnh hưởng của áp suất đến tốc độ phản ứng
Đáp án
Câu 1: Khi áp suất tăng, nồng độ chất khí tăng theo.
Câu 2: Nồng độ chất khí tăng làm tốc độ phản ứng tăng, tương tự như ảnh hưởng của nồng độ đến tốc độ phản ứng.
Kết luận:
Đối với phản ứng có chất khí, khi tăng áp suất, nồng độ chất khí tăng theo, nên tốc độ phản ứng tăng.
Câu 3: (1), (2)
Đáp án
Câu 4:
2HI(g) → H2(g) + I2(g)
Ở áp suất của HI là 1 atm thì ʋ = 1,22.10-8 M/s.
Khi áp suất của HI là 2 atm thì tốc độ phản ứng tăng 22 = 4 lần
→ ʋ = 4. 1,22.10-8 = 4,88. 10-8 M/s.
Vậy tốc độ phản ứng tăng 4 lần là 4,88. 10-8 M/s
3. Ảnh hưởng của nhiệt độ đến tốc độ phản ứng
Thí nghiệm: (Lưu ý: làm đồng thời 2 ống nghiệm để so sánh được thời gian xuất hiện hiện tượng)
Đáp án
Câu 1: Ống nghiệm được đun nóng xuất hiện màu hồng nhanh hơn ống ở nhiệt độ thưởng.
Câu 2:
Giải thích: Khi nhiệt độ phản ứng tăng dẫn tới tốc độ chuyển động của các phân tử tăng, dẫn đến tần số va chạm giữa các phân tử chất phản ứng tăng. Đây là yếu tố chính làm cho tốc độ phản ứng tăng nhanh khi tăng nhiệt độ.
Câu 3:
* Kết luận:
Khi tăng nhiệt độ, tốc độ phản ứng tăng.
Nhiệt độ càng cao, tốc độ phản ứng càng lớn.
Mối liên liên hệ của hệ số Van’t Hoff với tốc độ và nhiệt độ như sau:
Trong đó:
ʋ2, ʋ1 là tốc độ phản ứng ở nhiệt độ T2 và T1 tương ứng.
Câu 4: Với phản ứng có γ = 2, nếu nhiệt độ tăng từ 20oC lên 50oC thì:
4. Ảnh hưởng của diện tích bề mặt đến tốc độ phản ứng
Đáp án
Câu 1:
PTHH: CaCO3 + 2HCl → CaCl2 + CO2 + H2O
Câu 2: Chất rắn với kích thước nhỏ (CaCO3 bột) có tổng diện tích bề mặt tiếp xúc với chất phản ứng (HCl) lớn hơn so với chất rắn có kích thước hạt lớn hơn (CaCO3 khối) cùng khối lượng nên tốc độ phản ứng lớn hơn.
Khi tăng diện tích bề mặt của các chất phản ứng, tốc độ phản ứng tăng
Câu 3. Kết luận về ảnh hưởng của diện tích tiếp xúc đến tốc độ phản ứng:
4. Ảnh hưởng của diện tích bề mặt đến tốc độ phản ứng
* Thực hiện thí nghiệm ảnh hưởng của diện tích bề mặt đến tốc độ phản ứng
Đáp án
Câu 1:
PTHH: 2H2O2 → 2H2O + O2
Câu 2: Cốc 2 sinh ra nhiều khí O2 hơn cốc 1
Câu 3: Kết luận
Chất xúc tác làm tăng tốc độ phản ứng, nhưng còn lại sau khi phản ứng kết thúc.
III. Một số ứng dụng của việc thay đổi tốc độ phản ứng
Câu 1: Trong hàn xì, người ta lại đốt acetylene trong oxygen?
Đáp án: Nồng độ oxygen nguyên chất làm cho phản ứng cháy nhanh hơn và cho nhiệt độ cao hơn khi đốt bằng oxygen trong không khí.
Câu 2: Tại sao bảo quản thức ăn trong tủ lạnh được lâu hơn?
Đáp án: Nhiệt độ của tủ lạnh làm giảm cường độ của các biến đổi về hóa học, hóa sinh và sinh học để kéo dài thời hạn sử dụng của thực phẩm tươi sống hoặc đã qua chế biến.
Câu 2: Tại sao bảo quản thức ăn trong tủ lạnh được lâu hơn?
Câu 3: Muối chua các loại rau củ thời gian sử dụng được lâu hơn?
Đáp án: Khi muối dưa, cà nhờ quá trình lên men của vi khuẩn lactic tạo axit lactic làm môi trường có pH thấp và nồng độ muối cao kìm hãm sự hoạt động của các vi khuẩn gây hại.
LUYỆN TẬP
B. bằng 2/3
Câu 1: Phản ứng 3H2 + N2 → 2NH3 có tốc độ mất đi của H2 so với tốc độ hình thành NH3 như thế nào?
A. bằng 1/2
C. bằng 1/3
D. bằng 3/2
B. Tốc độ của phản ứng hoá học là hiệu số nồng độ của một chất trong hỗn hợp phản ứng tại hai thời điểm khác nhau.
Câu 2: Phát biểu nào sau đây là đúng?
A. Tốc độ của phản ứng hoá học là đại lượng mô tả mức độ nhanh hay chậm của chất phản ứng được sử dụng hoặc sản phẩm được tạo thành.
C. Tốc độ của phản ứng hoá học có thể có giá trị âm hoặc dương.
D. Trong cùng một phản ứng hoá học, tốc độ tiêu thụ các chất phản ứng khác nhau sẽ như nhau nếu chúng được lấy với cùng một nồng độ.
B. Tốc độ của phản ứng hoá học không thể xác định được từ sự thay đổi nồng độ chất sản phẩm tạo thành theo thời gian.
Câu 3: Phát biểu nào sau đây là không đúng?
A. Tốc độ trung bình của một phản ứng trong một khoảng thời gian nhất định được biểu thị bằng biến thiên nồng độ chất phản ứng hoặc sản phẩm tạo thành chia cho khoảng thời gian đó.
C.Theo công thức tính, tốc độ trung bình của phản ứng hoá học trong một khoảng thời gian nhất định là không thay đổi trong khoảng thời gian ấy.
D. Dấu “−” trong biểu thức tính tốc độ trung bình theo biến thiên nồng độ chất phản ứng là để đảm bảo cho giá trị của tốc độ phản ứng không âm.
B. tăng dần cho đến khi kết thúc.
Câu 4: Khi cho một lượng xác định chất phản ứng vào bình để cho phản ứng hoá học xảy ra, tốc độ phản ứng sẽ
A. không đổi cho đến khi kết thúc.
C. chậm dần cho đến khi kết thúc.
D. tuân theo định luật tác dụng khối lượng.
B. tăng dần cho đến khi kết thúc.
Câu 5: Khi cho một lượng xác định chất phản ứng vào bình để cho phản ứng hoá học xảy ra, tốc độ phản ứng sẽ
A. không đổi cho đến khi kết thúc.
C. chậm dần cho đến khi kết thúc.
D. tuân theo định luật tác dụng khối lượng.
VẬN DỤNG
CÂU HỎI
Câu 1: Khảo sát phản ứng giữa zinc (dư) và axit clohiđric:
Zn + 2HCl → ZnCl2 + H2
| |
Điền đáp án đúng vào chỗ chấm.
a. Tốc độ phản ứng trong khoảng thời gian từ 0(s) đến 20(s) là …
b. Tốc độ phản ứng trong khoảng thời gian từ 100(s) đến 200(s) là …
c. Sự thay đổi tốc độ phản ứng theo thời gian của phản ứng trên là ...
Đáp án
a. 1 mol/l.s
b. 0 mol/l.s
c. Sự thay đổi tốc độ phản ứng theo thời gian của phản ứng trên là tốc độ phản ứng tăng dần đến một mức nhất định sẽ không tăng nữa và có xu hướng giảm dần.
Câu 2:Cho phản ứng phân hủy N2O5 :
2N2O5 → 4NO2 + O2.
Kết quả thí nghiệm đo nồng độ các chất tại các thời điểm khác nhau được trình bày như sau:
Nồng độ (M) Thời điểm | | | |
t1= 0s | 0,0200 | 0 | 0 |
t2= 100s | 0,0169 | 0,0062 | 0,0016 |
Tính tốc độ trung bình của phản ứng theo N2O5 và NO2
Câu 3: Hình ảnh bên minh họa ảnh hưởng của yếu tố nào đến tốc độ phản ứng. Giải thích.
Đáp án
Câu 2:
Tốc độ phản ứng theo NO2 là: 3.10-5 (mol/l.s)
Tốc độ phản ứng theo N2O5là: 3,1.10-5 (mol/l.s)
Câu 3:
Hình ảnh bên minh họa ảnh hưởng của yếu tố diện tích bề mặt đến tốc độ phản ứng.
Câu 4: Nồi áp suất dùng để ninh, hầm thức ăn có thể làm nóng nước tới nhiệt độ 120oC so với 100oC khi dùng nồi thường. Trong quá trình hầm xương thường diễn ra nhiều phản ứng hóa học, ví dụ quá trình biến đổi protein, chẳng hạn như thủy phân một phần collagen thành gelatin. Hãy cho biết tốc độ thủy phân collagen thành gelatin thay đổi như thế nào khi sử dụng nồi áp suất thay nồi thường.
Câu 5: Khí H2 có thể được điều chế bằng cách cho miếng sắt vào dung dịch HCl. Hãy đề xuất các biện pháp khác nhau để làm tăng tốc độ điều chế khí H2.
Đáp án
Câu 4: Ít nhất tăng 4 lần.
Câu 5:
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Ghi nhớ kiến thức trong bài
Hoàn thành bài tập trong sbt.
Chuẩn bị bài bài 20
CẢM ƠN CÁC EM ĐÃ
LẮNG NGHE BÀI GIẢNG!