CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI BUỔI HỌC HÔM NAY!
KHỞI ĐỘNG
Hiện nay, dòng điện xoay chiều được dùng rộng rãi trong sản xuất và đời sống. Chúng ta đã biết mô tả cường độ dòng điện và điện áp xoay chiều bằng các công thức đại số.
Ngoài cách này, còn có cách mô tả nào trực quan hơn không?
Sử dụng đồ thị
CHUYÊN ĐỀ 1:
DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU
BÀI 1:
CÁC ĐẶC TRƯNG CỦA DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU
NỘI DUNG BÀI HỌC
I.
Mô tả cường độ dòng điện và điện áp xoay chiều bằng đồ thị
II.
Cường độ dòng điện hiệu dụng và điện áp hiệu dụng
III.
Khảo sát đoạn mạch xoay chiều RLC
mắc nối tiếp
MÔ TẢ CƯỜNG ĐỘ DÒNG ĐIỆN VÀ ĐIỆN ÁP XOAY CHIỀU BẰNG ĐỒ THỊ
I.
1. Biểu diễn cường độ dòng điện xoay chiều bằng đồ thị
Câu hỏi 1 (SGK - tr.6)
Cường độ dòng điện và điện áp xoay chiều được biểu diễn bằng đồ thị như thế nào?
Hình 1.1. Đồ thị biểu diễn sự biến đổi của cường độ dòng điện theo thời gian trong một mạch điện xoay chiều, với I0 là cường độ dòng điện cực đại
Giống
với mô hình sóng
Hình 1.1. Đồ thị biểu diễn sự biến đổi của cường độ dòng điện theo thời gian trong một mạch điện xoay chiều, với I0 là cường độ dòng điện cực đại
Nhận xét:
Câu hỏi 2 (SGK - tr.7)
THẢO LUẬN NHÓM ĐÔI
Giải
b) Vẽ phác đồ thị:
Câu hỏi 3 (SGK - tr.7)
Dựa vào đồ thị Hình 1.2, hãy xác định:
a) chu kì T và tần số f của dòng điện i.
b) công thức mô tả cường độ dòng điện i theo thời gian t.
Hình 1.2. Cường độ dòng điện xoay chiều i biến đổi theo thời gian t
Chu kì T = 12 ms
Tần số f = 1/T = 83 Hz
b) Xác định công thức mô tả cường độ dòng điện i theo thời gian t:
Công thức mô tả cường điện i theo thời gian t là:
2. Biểu diễn điện áp xoay chiều bằng đồ thị
Câu hỏi 4 (SGK - tr.8)
Ở Hình 1.3, điện áp giữa hai đầu đoạn mạch đổi dấu tại các thời điểm nào?
Hình 1.3. Đồ thị biểu diễn sự biến đổi của điện áp u giữa hai đầu một đoạn mạch xoay chiều theo thời gian t, với U0 là điện áp cực đại
Nhận xét:
Hình 1.3. Đồ thị biểu diễn sự biến đổi của điện áp u giữa hai đầu một đoạn mạch xoay chiều theo thời gian t, với U0 là điện áp cực đại
CƯỜNG ĐỘ DÒNG ĐIỆN HIỆU DỤNG VÀ ĐIỆN ÁP HIỆU DỤNG
II.
1. Công suất tỏa nhiệt trung bình trên điện trở R
Thực nghiệm chứng tỏ rằng, dòng điện xoay chiều cũng có tác dụng nhiệt như dòng điện một chiều. Khi cho dòng điện xoay chiều chạy qua một đoạn dây dẫn có điện trở R thì đoạn dây dẫn đó nóng lên. Nhiệt lượng làm đoạn dây dẫn nóng lên bằng năng lượng điện tiêu thụ ở R.
Nghiên cứu SGK, xây dựng công thức tính công suất tỏa nhiệt trung bình.
Công suất tỏa nhiệt trung bình của dòng điện xoay chiều trong một chu kì, gọi tắt là công suất tỏa nhiệt trung bình, có giá trị là:
Tìm hiểu thêm (SGK - tr.9)
Câu hỏi 5 (SGK - tr.8)
Công suất tỏa nhiệt trung bình trên điện trở R liên hệ như thế nào với công suất cực đại của dòng điện xoay chiều hình sin chạy qua R?
Công suất tỏa nhiệt trung bình bằng một nửa công suất cực đại.
2. Các giá trị hiệu dụng
THẢO LUẬN NHÓM ĐÔI
Câu hỏi 6 (SGK - tr.8)
Phát biểu định nghĩa cường độ hiệu dụng của dòng điện xoay chiều.
Cường độ dòng điện hiệu dụng của dòng điện xoay chiều bằng cường độ của một dòng điện không đổi I, nếu cho hai dòng điện đó lần lượt đi qua cùng một điện trở trong những khoảng thời gian bằng nhau đủ dài thì nhiệt lượng tỏa ra bằng nhau.
Mối liên hệ giữa giá trị hiệu dụng và giá trị cực đại:
► Cường độ dòng điện hiệu dụng:
► Điện áp xoay chiều hiệu dụng:
I0 (A) và U0 (V) là các giá trị cực đại của cường độ dòng điện và điện áp xoay chiều.
Trong đó:
Câu hỏi 7 (SGK - tr.9)
Mạng điện xoay chiều ở Việt Nam có điện áp hiệu dụng là 220V. Hãy tìm giá trị điện áp cực đại.
Luyện tập 1 (SGK - tr.10)
Hãy viết công thức điện áp uAN và uMB được biểu diễn ở Hình 1.4.
Hình 1.4. Đồ thị biểu diễn sự biến thiên của hai điện áp xoay chiều theo thời gian
Giải
Giải
Vậy ta có biểu thức điện áp:
III.
KHẢO SÁT ĐOẠN MẠCH ĐIỆN XOAY CHIỀU RLC MẮC NỐI TIẾP
1. Đoạn mạch xoay chiều RLC mắc nối tiếp
Hình 1.5. Đoạn mạch xoay chiều RLC mắc nối tiếp
Luyện tập 2 (SGK - tr.10)
Cường độ dòng điện cực đại chạy qua điện trở R là 2A. Biết R = 20 Ω, hãy tính công suất tiệu thụ ở điện trở.
Giải
2. Thí nghiệm khảo sát đoạn mạch xoay chiều RLC
mắc nối tiếp
Câu hỏi 8 (SGK - tr.11)
Làm thế nào để đo được tần số, cường độ dòng điện hiệu dụng và điện áp hiệu dụng của đoạn mạch điện xoay chiều bằng đồng hồ đo điện đa năng?
Đồng hồ đo điện đa năng
Gợi ý:
Mắc nối tiếp đồng hồ đa năng với R để đo cường độ dòng điện qua đoạn mạch (lưu ý vặn núm xoay sang thang đo dòng điện).
Mắc song song đồng hồ đa năng với R để đo điện áp UR giữa hai đầu R (lưu ý vặn núm xoay sang thang đo điện áp).
Đặt hai đầu que đo của đồng hồ vào hai đầu đoạn mạch, vặn núm xoay sang thang đo tần số để đo tần số của đoạn mạch.
CHIA LỚP THÀNH 6 - 8 NHÓM
Câu hỏi 9 (SGK - tr.11)
Hình 1.6. Sơ đồ mạch điện RLC mắc nối tiếp
Dựa trên các dụng cụ ở trường của mình, hãy thiết kế phương án thí nghiệm đo tần số, cường độ dòng điện hiệu dụng và điện áp hiệu dụng của đoạn mạch điện xoay chiều mắc nối tiếp như Hình 1.6.
Mục đích:
Khảo sát được đoạn mạch xoay chiều RLC mắc nối tiếp bằng dụng cụ thực hành và ra mối liên hệ giữa U và I.
Dụng cụ:
Chuẩn bị dụng cụ thí nghiệm như Hình 1.7
Bước 2: Bật biến áp nguồn, vặn núm xoay của đồng hồ đo điện đa năng 1 sang thang đo cường độ dòng điện, vặn núm xoay của đồng hồ đo điện đa năng 2 sang thang đo điện áp xoay chiều. Ghi kết quả.
Tiến hành:
Bước 1: Mắc mạch điện theo sơ đồ Hình 1.6. Dùng dây dẫn điện nối hai điểm A và B với biến áp nguồn.
a) Đo tần số, cường độ dòng điện và điện áp
Bước 4: Vặn núm xoay của đồng hồ đo điện đa năng 2 sang thang đo tần số, đặt hai que đo của đồng hồ này vào hai đầu đoạn mạch. Đọc giá trị và ghi kết quả.
Bước 3: Lần lượt mắc đồng hồ đo điện đa năng 2 vào hai đầu cuộn dây, hai đầu tụ điện để đo điện áp hiệu dụng UL, UC. Đọc giá trị và ghi kết quả.
UR (V) | UL (V) | UC (V) | f (Hz) |
|
|
|
|
Bảng 1.1. Kết quả thí nghiệm
b) Mối liên hệ giữa U và I
Bước 2:
Bước 1:
Tiếp tục mắc đồng hồ đo điện đa năng 2 vào hai đầu đoạn mạch RLC mắc nối tiếp. Đọc giá trị UAB và ghi kết quả vào bảng.
Đọc giá trị IAB trên đồng hồ đo điện đa năng 1 và ghi kết quả.
Lần đo | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
UAB (V) |
|
|
|
|
|
IAB (mA) |
|
|
|
|
|
UAB/IAB |
|
|
|
|
|
Công thức của định luật Ohm cho đoạn mạch RLC mắc nối tiếp:
GHI NHỚ
hay
Tìm hiểu thêm (SGK - tr.13)
Hình 1.8. Ba thang đo điện áp, cường độ dòng điện và tần số bằng đồng hồ đo điện đa năng
GỢI Ý
Cần vặn núm xoay đến vị trí thang đo tương ứng với đại lượng cần đo. Một que đo luôn được cắm ở chốt giữa, que đo còn lại cắm ở chốt tương ứng với đại lượng cần đo (đã ghi trên đồng hồ đa năng).
Lưu ý không được phép chạm hai đầu dây đo của đồng hồ đo điện đa năng đang để ở thang đo cường độ dòng điện vào hai điểm đang có hiệu điện thế.
LUYỆN TẬP
Câu 1: Với dòng điện xoay chiều, giá trị hiệu dụng của cường độ dòng điện xoay chiều được xác định theo công thức nào?
Câu 2: Điện áp tức thời của một đoạn mạch có dạng
u = 40cos100πt (V)
Tần số góc của dòng điện là bao nhiêu?
A. 100π rad/s
B. 50 Hz
D. 50 rad/s
C. 100π Hz
A. 100π rad/s
Câu 3: Điện áp xoay chiều giữa hai đầu một đoạn mạch
có dạng u = 80cos100πt (V). Trong 1 s, số lần điện áp u
có độ lớn bằng 40 V là
A. 50 lần
B. 240 lần
D. 200 lần
C. 100 lần
D. 200 lần
Câu 4: Cường độ dòng điện tức thời giữa hai đầu đoạn mạch có biểu thức: i = 5cos(10πt + π) (A). Phát biểu nào sau đây không chính xác?
A. Cường độ dòng điện cực đại là 5 A.
B. Tần số dòng điện là 5 Hz.
D. Chu kì dòng điện là 0,2 s.
C. Tần số góc của dòng điện là π rad/s.
C. Tần số góc của dòng điện là π rad/s.
Câu 5: Hệ số tự cảm của cuộn dây được kí hiệu là
A. L
B. C
D. ZC
C. ZL
A. L
Câu 6: Trong mạch điện xoay chiều R, L, C nối tiếp với u và i là điện áp và cường độ dòng điện tức thời. Phát biểu nào sau đây đúng?
A. u và i luôn luôn biến thiên cùng tần số.
B. u và i luôn cùng pha.
D. u luôn chậm pha hơn i góc π/2.
C. u luôn sớm pha hơn i góc π/2.
A. u và i luôn luôn biến thiên cùng tần số.
A. 100 V
B. 60 V
D. 200 V
C. 150 V
B. 60 V
Bằng các dụng cụ ở trường của bạn, hãy thảo luận, đề xuất phương án và thực hiện phương án đó để đo cường độ dòng điện hiệu dụng, điện áp hiệu dụng và tần số của đoạn mạch điện xoay chiều RLC mắc nối tiếp.
VẬN DỤNG
KIẾN THỨC CỐT LÕI
;
Ghi nhớ kiến thức đã học trong bài
01
02
03
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Hoàn thành bài tập phần Vận dụng
Chuẩn bị Bài 2: Máy biến áp và chỉnh lưu dòng điện xoay chiều
CẢM ƠN SỰ CHÚ Ý
LẮNG NGHE CỦA CÁC EM!