Το δέντρο της φαντασίας
Ανδρέας Γκένιος
2026
Έχει επικρατήσει να θεωρούμε τον σουρεαλισμό το κατεξοχήν κίνημα που στηρίχθηκε στην φαντασία.
Σουρεαλισμός: δημιουργία μιας ασυνήθιστης συνθήκης, ενός τοπίου, ενός όντος που δεν υπάρχει, την αλλοίωση ή διόγκωση μιας ιδιότητας για εντυπωσιασμό κ.τ.λ.
σουρεαλισμός
Dali, The Temptation of Saint Anthony, 1946
Rene Magritte, L’ami intime, 1957
Paul Delvaux, The visit to Ephesus, 1973
Νίκος Εγγονόπουλος, Σύνθεσις, 1939
Νίκος Μόσχος, Άτιτλο, 2014
Μαγικός �ρεαλισμός
Raqib Shaw, That night in Xanadu
when the birds were set free, 2019-2021
��
Σύγχρονος σουρεαλισμός (magic/Pop / Digital Surrealism)
Φανταστικές, ονειρικές εικόνες, συχνά με ψηφιακά μέσα και έντονη επιρροή από το διαδίκτυο και την ποπ κουλτούρα. Comics, street art, βιβλία, δίσκοι, διαφημιστικά.
Ποπ σουρεαλισμός
Alex Gross, Memory fragments, 2015
Mati Klarwein, Bitches Brew, 1970
Ψηφιακός / Τεχνολογικός σουρεαλισμός
Android Jones, Ηappy springs, 2017
Επιστημονικής
φαντασίας
Donato Giancola, Demogorgon, 2024
Η φαντασία στην τέχνη δεν είναι διαφυγή από την πραγματικότητα.
Είναι η βαθύτερη επαφή μαζί της μέσω μιας νέας μορφής προσωπικής ματιάς (εσωτερικής πραγματικότητας), ένα εσωτερικό μονταζ εσωτερικευμένων εικόνων, συμβόλων, πάνω σε ένα εσωτερικό διανοητικό αφήγημα.
Η φαντασία, το GPS της εσωτερικής μας πραγματικότητας
Η φαντασία είναι το εργαλείο του εγκεφάλου που διαχειρίζεται την εσωτερική πραγματικότητα και τροφοδοτεί το εσωτερικό μοντάζ.
H φαντασία πλοηγώντας στην εσωτερική πραγματικότητα του καλλιτέχνη, είναι προσανατολισμένη σε μια βασική κατεύθυνση, αλλά λειτουργεί και στα αχαρτογράφητα νερά του τυχαίου, σε βαθύτερα επίπεδα, γιατί η φαντασία αγαπά να κατακτά νέες περιοχές, ανασύροντας στο συνειδητό θαυμαστά νοητικά σχήματα (λόγος, εικόνες, ήχοι, αίσθηση).
Ο καλλιτέχνης μπορεί να αφήνει την φαντασία του να περιπλανηθεί, αλλά ταυτόχρονα κρατά τον έλεγχο για να μετατρέψει την έμπνευση σε κάτι απτό, σε αισθητική πράξη (ένα εικαστικό έργο, μια μελωδία, ένα ποίημα).
Η φαντασία επιτρέπει στον καλλιτέχνη να μεταφέρει τον εσωτερικό του κόσμο στον εξωτερικό με συνοχή.
Τα έργα μου θέλω να κινούνται ανάμεσα στην παραστατικότητα και την αφαίρεση, στον ποιητικό ρεαλισμό (ανάμεσα στην πραγματικότητα, την εσωτερικότητα και την ποιητικότητα).
Παρατηρώντας τις υπαρξιακές μου ανησυχίες, τις έννοιες που τις περιγράφουν, τις μεταξύ τους σχέσεις, προβληματίζομαι πώς θα καταφέρω να τις αποδώσω ως εικαστικό έργο.
Σχέσεις ζευγαριών
Σχέσεις ζευγαριών
Αντλώ το υλικό μου από την διαρκή αίσθηση που έχω από την δική μου σχέση, αυτές που παρατηρώ στον περίγυρό μου, και αυτές που ήδη έχω και καταχωρώ συνεχώς από τον χώρο της λογοτεχνίας και της τέχνης (ειδικά από τον κινηματογράφο).
Με στοχευμένες ή άτακτες σκέψεις και συνειρμούς, παρατηρώ και εστιάζω σε ανύποπτους χρόνους στο θέμα μου. Ανακαλύπτω εσωτερικά έννοιες σχετικές που αναδύονται και καταγράφονται σε άτυπους εννοιολογικούς χάρτες που συνεχώς αναπτύσσονται, τροποποιούνται και διευρύνονται.
Οδηγούμαι στον εντοπισμό νέων σχέσεων ανάμεσα στις έννοιες, ενθουσιάζομαι όταν καταλήγω βαθύτερα σε κάποιες διαπιστώσεις που ερμηνεύουν πληρέστερα (κάποτε τις έλεγαν αλήθειες) και ξεδιπλώνονται νέα δεδομένα για την συνέχεια της επεξεργασίας.
Όλα αυτά γίνονται μη γραμμικά, η φαντασία αυθαίρετα και ασύδοτα διατρέχει το εννοιολογικό υλικό, άτακτα, ανασύροντας κάθε φορά σκηνές και εικόνες από την μνήμη με τις συνοδές έννοιες, εντάσσοντάς τες σε ένα διευρυμένο νοητικό πλαίσιο.
Σχέσεις ζευγαριών
η αίσθηση της σωματικής και της υπαρξιακής εγγύτητας
ματαίωση
Ένα είδος συναισθηματικού φρένου. Οπτικοποιείται εσωτερικά σαν αίσθηση, σαν θαμπό θραύσμα μιας σκηνής, μια σύσπαση στα χείλη, ένα βλέμμα με ερωτηματικά.
Στο εργαστήριο
Σε ένα μεγάλο βαθμό το θέμα μου είναι φαντασιακά καταγεγραμμένο.
Ένα ζευγάρι σε μια πόζα που να εξυπηρετεί τις εννοιολογικές μου προσεγγίσεις.
Προετοιμασία του φόντου
Θα τοποθετήσω ένα ζευγάρι:
φόντο
Ο κόσμος της γυναίκας στο φόντο στηριγμένος στον λόγο, στις συναισθηματικές αποχρώσεις που κουβαλάει, με γράμματα σύμβολα της επικοινωνιακής της υπεροχής.
Επιστρατεύεται η φαντασία να τον υλοποιήσει.
φόντο
Ο κόσμος του άντρα, ενός μεγάλου παιδιού, με δράση, με χρώμα, με επιστρώσεις και περάσματα όπως συμβαίνει με τις συνεχείς εναλλαγές της πραγματικότητας.
Επιστρατεύεται η φαντασία να τον υλοποιήσει.
Το κενό λευκό αριστερά, μια γεωμετρική επιφάνεια–φόρμα, αντίθεση ανάμεσα στον εξωτερικό κόσμο που είναι δομημένος σε αντίθεση με τις σχέσεις που δεν έχουν φόρμα.
Μια συνομιλία της δομημένης πραγματικότητας με την ανθρώπινη παρουσία.
Το φόντο θέλω να είναι είναι πολυεπίπεδο, σύνθετο, με γραπτά ίχνη, εικόνες, χρωματικά μπλοκ και φθαρμένες υφές.
Να λειτουργεί σαν ψυχικό τοπίο και όχι σαν ρεαλιστικός χώρος.
Διαδικασία “flow”, μία ψυχολογική κατάσταση πλήρους συγκέντρωσης και εσωτερικής ροής κατά την εργασία.
Η φαντασία αυτορρυθμιζόμενη. Δεν θέλω να έχω κανένα έλεγχο και σκοπιμότητα (αυτόματη γραφή).
Με εικόνες εσωτερικευμενες, αφαιρετικές που εντυπώθηκαν, θραύσματα λέξεων που αλλοιώθηκαν, αποσπάσματα τοπίων, αίσθηση βιώματος με χρώμα.
Τυχαία δημιουργούνται εικόνες που διεγείρουν αυτόματα την φαντασία που απαντά και συνεχίζει.
Ό.τι μου υπαγορεύει η φαντασία και κατ' επέκταση η ανάκληση εσωτερικευμένων πληροφοριών, είναι ανακατασκευή, όχι αντιγραφή, είναι ο εσωτερικός μου καμβάς.
Η φαντασία προκύπτει όταν οι μνημονικές μου αναπαραστάσεις αποδεσμεύονται από την ιστορική τους ακρίβεια.
Με την φαντασία οι μνήμες ξαναγράφονται με τα σημερινά δεδομένα. Η φαντασία δεν έχει χρόνο, είναι πάντα στο τώρα.
Η λογική επεξεργασία αποδυναμώνεται, η φαντασία αποκτά μεγαλύτερη ευελιξία και γήπεδο και επιτρέπει π.χ. την ανάσυρση χρώματος από μία ανάμνηση, της μορφής από μια άλλη, του συναισθήματος από μια τρίτη κ.τ.λ
Ο άντρας στο ζευγάρι
Με το σχέδιο, το χρώμα, διάφορα υλικά, δεξιότητες που ήδη κατέχω από την εμπειρία και τις σπουδές μου, θα επιδιώξω να δημιουργήσω εικόνες, μορφές, εικονιστικό υλικό, αφήγηση για επικοινωνία με μένα και τον θεατή (ο ηθοποιός θα το κάνει δρώμενο, ο ποιητής λόγο, ο μουσικός μελωδία).
Προσπαθώ να συγκινήσω και να εκπλήξω εμένα αλλά και τον φανταστικό θεατή.
Ο άντρας στο ζευγάρι
Ο άντρας σαν κλόουν, παλιάτσος, έτοιμος για μια ακόμα παράσταση, θα στολιστεί με τις δεξιότητες του φλερτ που διαθέτει, θα πλησιάσει, θα φουσκώσει σαν το παγώνι, θα αυτοσχεδιάσει αμήχανα, θα την κάνει να γελάσει, θα προσδώσει έναν τόνο ελαφρότητας, αθώος, κυρίαρχος, ματαιωμένος, σε μια ατέρμονη προσπάθεια να την κατακτήσει κάτι που ξέρει πως θάναι εφήμερο.
�Ινδιάνος������Μασάι
Το ζευγάρι
Τις ερωτικές σχέσεις που προκύπτουν στην ζωή μας, τις εσωτερικεύουμε σαν μικρά θεατρικά «έργα», με σενάρια διασκευασμένα από την φαντασία.
Φόντο πιο σκοτεινό στην γυναίκα, ασπρόμαυρο, πιο κινηματογραφικό με εικόνες και αισθήσεις από τον παλιό κινηματογράφο - οι πρώτες ερωτικές ταινίες που είδα ασπρόμαυρες (τα πρότυπα γυναικείας ομορφιάς).
Ο κόσμος της γυναίκας με τα γράμματα, σύμβολα της επικοινωνιακής της υπεροχής.
Παρότι συναισθηματικά πιο σύνθετη, πιο ευανάγνωστη, κολακευμένη από την ερωτική πολιορκία
Ένα παιχνίδι ανάμεσα στην ποιητικότητα του έρωτα και την καθημερινότητα, την ανάγκη της, παρά τον συναισθηματικό πλούτο που διαθέτει, να ακροβατεί σε πιο πρακτικά και περιοριστικά δίπολα (μαύρο-άσπρο, μητέρα- ερωμένη, σωστό-λάθος, δίκιο-άδικο, ηθικό-ανήθικο)
Αφήνω μεγάλα «σιωπηλά» πεδία αριστερά. Επιτείνω την αίσθηση κενού ή απουσίας, σαν κάτι να λείπει ή να έχει προηγηθεί.
Όταν η φαντασία μου ανασύρει εικόνες από μια σχέση, δεν υπάρχει φόντο.
Σε μια έντονα ερωτική σχέση, όπως συμβαίνει και με τα παιδιά, το φόντο δεν υπάρχει ή είναι ρευστό, χωρίς λεπτομέρειες.
Η φαντασία μου όταν ανασύρει μια σκηνή, εστιάζει στα πρόσωπα, στην έκφραση, στην στάση του σώματος, στις σκιές των ποδιών, αφαιρετικά, αλλά με λεπτομέρεια στο πρόσωπο, στα μάτια, στο στόμα. Το σώμα μάλλον συνοδευτικό, που αλλοιώνεται και συγχωνεύεται με το περιβάλλον -οι εσωτερικευμένες μου εικόνες έχουν περισσότερο πρόσωπο και λιγότερο σώμα.
Ανά διαστήματα σταματώ και κοιτάζω το έργο (περιοδικές απόπειρες απολογισμού, επαφής με την σκέψη και τις αισθητικές μου αξίες), η φαντασία μού υποδεικνύει το επόμενο βήμα, τι να προσθέσω πάρα πολλές φορές, τι να σβήσω…
Η γυναίκα που μένει ημιτελής, το άσπρο φουστάνι που ανεπιτήδευτα με τις αμυδρές σκιές αναδεικνύει τις γραμμές του σώματος, διεγείροντας φαντασιώσεις.
Η γυναικεία μορφή σχεδόν μονοχρωματική, με υφέρποντα αισθησιακό ναρκισσισμό, την φαντάζομαι να ανήκει περισσότερο στο παρελθόν ή στην μνήμη.
Η ανδρική μορφή είναι πιο «παρούσα», ίσως επειδή με αντιπροσωπεύει. Η φαντασία μου φαίνεται να τον γνωρίζει καλύτερα (έχει περισσότερη πληροφορία στον φάκελό του). Το σώμα του έχει αρχίσει να ξεθωριάζει στο περιβάλλον όπου ανήκει περισσότερο.
Ταυτόχρονα η φαντασία κάνει διάλειμμα για να δώσει χρόνο στον εσωτερικό αξιολογητή να κάνει την στιγμιαία αξιολόγηση και να δώσει πράσινο φως στην επεξεργασία. Βλέπω την εικόνα από μακριά για να μην παγιδευτώ στην λεπτομέρεια, και αν η αισθητική επεξεργασία συναινέσει με βάσει τα λογικά αισθητικά κριτήρια που ήδη διαθέτει, ενεργοποιείται η περιοχή του συστήματος ανταμοιβής (όπου εδρεύει η ικανοποίηση φαγητό, σεξ … αλλά και η αισθητική ικανοποίηση).
Μόλις ανάψει το πράσινο, η φαντασία προβάλλει στην εσωτερική μου οθόνη τμήμα ή και το σύνολο στην συνέχεια του έργου…
Αριστερά οι μεγάλες γεωμετρικές επιφάνειες, το λευκό, αντίβαρο στις ανθρώπινες φιγούρες, το τετράγωνο σύμβολο της λογικής και της ανθρώπινης δραστηριότητας.
Οι ήρωές μου δεν ανήκουν στο φόντο. Με την φαντασία μου το φόντο, η πραγματικότητα τους ακολουθεί, κι αυτοί, πρωταγωνιστές της ιστορίας τους σε ένα περιβάλλον στο οποίο δεν ανήκουν, κρατιούνται να ενδυναμώσουν την ύπαρξή τους.
Οι δυο ερωτευμένοι με τον χρόνο να έχει αφήσει σκουριές πάνω στην ερωτική επιθυμία, σαστισμένοι μπροστά στο θαύμα του έρωτα που αρχίζει να διαλύεται, αδέξιοι να διαχειριστούν την εγγύτητα που κάποτε κυλούσε απρόσκοπτα και διακόπτεται από τα μπλόκα της καθημερινότητας, αμήχανοι συνειδητοποιώντας τον έρωτα που φεύγει παρά τις απέλπιδες προσπάθειές τους να τον συγκρατήσουν, διστακτικοί να συνδεθούν βαθύτερα, μπερδεμένοι στα καινούρια τοπία της ομορφιάς.
Μετράω:
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
- Να βγω;
- Βγες!
- Βγαίνω!
Βγαίνω σ’ ένα παράθυρο και κοιτάζω.
Βγαίνω στο παράθυρο της δικής μου πραγματικότητας και μπαίνω, σε μια άσπρη κάμαρα .
Αλήθεια, μπαίνω ή βγαίνω.
Οι αριθμοί μού φωνάζουν πως βγαίνω μα εγώ συνεχίζω να μπαίνω.
Άλλωστε αυτό συμβαίνει κάθε μέρα και στο σπίτι μου,
πια δεν αναρωτιέμαι αν μπαίνω απ’ την κουζίνα στο σαλόνι,
αν βγαίνω από το μπάνιο στο υπνοδωμάτιο.
Με το δέκα βγήκα και τώρα μπαίνω σε μια άσπρη κάμαρα,
προχωρώ σε μια γωνιά
κι ακουμπώ σ’ ένα παλιό σεντούκι
όπου εναπόθετα απ’ την ανατολή μου
με σχολαστικότητα και ευλάβεια όλους τους θησαυρούς μου.
Άνοιξα το καπάκι κι έβγαλα από μέσα
μια άσπρη μάσκα όχι άγρια από κάποιες χαρούμενες Αποκριές,
μια μπλούζα αγαπημένη που την φόραγα
ώσπου τα μανίκια φτάσαν ως τον αγκώνα,
μια πασχαλιάτικη λαμπάδα,
μια λακουβίτσα νερό
όπου πλατσούριζα κάποια μεσημέρια του καλοκαιριού,
ένα χρυσό εξαπτέρυγο
και τρία μαδημένα πινέλα πάνω σε μια ζωγραφιά μου.
Έδειχνε ένα χωριό
μα με τράβηξε πιο πολύ ένα ψηλό σπίτι
με ένα γαλάζιο παράθυρο.
Άνοιξα το παράθυρο κι είδα το ποδήλατό μου
με τα αυτοκόλλητα στο τιμόνι.
Το ανέβηκα και βγήκα στο δρόμο.
Οδηγούσα πάνω στο πλακόστρωτο και μετρούσα τα πλακάκια.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
- Να βγω;
- Βγες
Βγαίνω και να’ μαι πάλι.
Μπήκα ξανά στην πραγματικότητα των άλλων
Γκένιος Ανδρέας Βαμβακόφυτο 2005.
Σας ευχαριστώ